تقدس و هنر در یزد

یکی از نقاط مهم برای جذب گردشگر در استان یزد، روستایی است به نام اسلامیه که در قدیم به آن فراشا می‌‌گفتند. برای رسیدن به این روستای زیبا و خوش آب و هوا که از توابع شهرستان تفت است باید در جهت جنوب غربی از شهر یزد به اندازه 30 کیلومتر دور شوید، آنجا به کوه پرصلابتی می‌رسید به نام کوه عقاب که بسیار مشهور است و حکایت‌های زیادی دارد. وقتی به این کوه نگاه می‌کنید درست مثل عقابی است که نشسته و تیزبینانه از آبادی‌های اطرافش مراقبت می‌کند. مجاور و در پناه این عقاب، روستای اسلامیه قرن‌هاست که آرمیده و آماده میزبانی شماست. در این روستا به طور کلی 2 حسینیه و 2 مسجد زیبا وجود دارد که در این میان زیارتگاه یا بقعه قدمگاه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. دروازه، بافت تاریخی مرمت شده، معابر و پله‌هایی که کوچه‌ها را به هم مرتبط می‌کند، آسیاب‌های آبی، برج زیبای چیل و به طور کلی بافت تاریخی روستا شاید نخستین چیزهایی باشند که نظرتان را جلب می‌کنند، اما اهالی اغلب می‌دانند که شما برای دیدن قدمگاه به روستایشان رفته‌اید و به خوبی راهنمایی‌تان می‌کنند. با ورود به این زیارتگاه، کتیبه‌ای را می‌بینید که تاریخ 512 هجری قمری یعنی زمان بنای بقعه را نشان می‌دهد و با استناد به آن، قدمت آنجا به هزار سال پیش بازمی‌گردد. در حاشیه اول این سنگ، آیه‌ای از سوره‌های مائده و شوری به خط کوفی نوشته شده، در حاشیه دوم با خط رقاع، عبارت صلوات، در حاشیه سوم آیه‌23 سوره احزاب به خط کوفی، در حاشیه چهارم جملات «لا‌اله‌الا‌الله محمدا رسول‌الله» به خط ثلث نوشته شده و در حاشیه پنجم جمله «علیا ولی الله» اضافه شده است و به همین منوال در حاشیه‌های بعدی، آیات دیگری از قرآن کریم نقش شده که این حاشیه‌های متعدد با خطوط زیبا این کتیبه را به یکی از کتیبه‌های منحصر به فرد دوره اسلامی مبدل کرده، تا آنجا که سارقان چندی پیش آن را از زیارتگاه ربودند، اما خوشبختانه توسط ماموران دستگیر و کتیبه به محل اصلی خود بازگردانده شد.

در بالای محراب نیز کتیبه‌ای به خط زیبای کوفی نقش بسته که مربوط به قرن هشتم هجری است و قسمتی از آیه 78 سوره آل‌عمران روی آن نقش بسته. وقتی نگاهتان را به سمت گنبد زیارتگاه سوق می‌دهید در بخش داخلی ساقه گنبد می‌توانید قسمتی از سوره فتح را بخوانید که بر زمینه گچی نگاشته شده است.

این زیارتگاه دومین قدمگاه معتبر براساس اسناد و شواهد تاریخی است که به امام رضا‌(ع) نسبت داده می‌شود و به دستور یکی از فرمانروایان آل کاکویه‌ (دیلمی) به نام گرشاسب بن علی بن فرامرز ساخته شده است.

توران‌پشت روستای دیگری است از توابع تفت که در حاشیه جنوبی کوه‌های شیرکوه یزد واقع شده و روی مرتفع‌ترین نقطه آن دو بقعه زیبا و بلند دیده می‌شود‌ که معماری آنها شباهت زیادی به بناهای دوره سلجوقی دارد. یکی از این دو بقعه مربوط به شخصی است که اهالی‌ او را شیخ جنون می‌نامند و منظورشان جنید بغدادی است. به اعتقاد آنان او که از یاران امام جعفر صادق‌(ع) بود برای این که از ظلم بنی‌عباس در امان باشد بغداد را ترک کرد و راهی ایران شد و در روستای توران‌پشت، سکونت گزید. مردم این روستا همنشینی با این شیخ بزرگ را موهبتی الهی می‌دانستند و پس از مرگ برایش مقبره‌ای بنا کردند که زیارتگاهشان شد. برخی از پژوهشگران معتقدند که این مقبره مربوط به امیرِ توران‌پشت است که سال 543 هجری قمری فوت کرده است.

یکی از زیبایی‌های این آرامگاه، گنبدی است هشت‌ضلعی و ساخته شده از سنگ‌های ساده با سبک معماری عهد سلجوقی. وقتی این گنبد را از داخل آرامگاه نگاه کنید درون گنبد، کتیبه‌هایی به رنگ آبی روی صفحه گچی می‌بینید که سمت چپ در ورودی قرار گرفته‌اند. کتیبه‌های این بنا بسیار زیبا و ارزشمند هستند به همین علت یکی از آنها سال 1315 به موزه ملی ایران منتقل شد.

در نزدیکی مقبره جنید بقعه دیگری بنا شده که از نظر معماری و ساختار هشت‌ضلعی‌شان بسیار به هم شبیه هستند. این بنا را چهل دختران می‌نامند. تاریخ دقیق ساخت آن مشخص نیست، اما داستانی که درباره آن نقل می‌کنند جالب و شنیدنی است. مردم توران‌پشت می‌گویند سالیان دور در روز سیزدهم‌نوروز که همه اهالی مشغول جشن و شادی بودند، 40‌نفر از دختران روستا در حال گردش و بازی در اطراف دِه بودند که گروهی از اشرار به آنها حمله می‌کنند. دختران که مجال فرار نداشتند و خود را درمانده می‌بینند، یک صدا از حضرت ابوالفضل(ع) یاری می‌خواهند. در همین هنگام سواری سبزپوش به یاریشان می‌آید و با شمشیر خود زمین را می‌شکافد تا دختران در آنجا پناه بگیرند. این دختران هرگز به روستا بازنگشتند و اهالی بر این باور بودند که آنها با این معجزه از شر ظالمان نجات یافته‌اند. به همین علت به یاد آنها در جایی که مدفون شده بودند و تکه‌هایی از چادر و لباس‌هایشان باقی مانده بود بنای یادبودی ساختند که زیارتگاه زنان روستا شد.

در قسمت شرقی روستای توران‌پشت دو آرامگاه دیگر نیز به نام‌های مقبره سیدگلسرخ و مقبره پیرمراد ساخته شده که به گفته مردم روستا هر دو آنها از یاران و نزدیکان امام حسین(ع) بوده‌اند. آنها از عزیمت لشکری از دشمنان آن امام که قصد داشتند به کربلا بروند و در حال عبور از این منطقه بودند جلوگیری می‌کنند و در این راه به شهادت می‌رسند. اهمیت این مقابر برای اهالی روستا کمتر از قدمگاه امام رضا(ع) نیست.

از مقابر و قدمگاه که بگذرید به کوچه‌های پیچ‌در‌پیچ و باریک روستا می‌رسید و در انتهای یکی از همین کوچه‌ها قلعه‌ای باشکوه از سنگ و خشت را خواهید دید که روی تپه‌ای بلند خودنمایی می‌کند. می‌توان گفت مهم‌ترین دلیلی که گردشگران سراغ این دژ می‌روند دروازه سنگی آن است. این دروازه که از سنگِ یک تکه بزرگی ساخته شده پاشنه گرد عظیمی دارد که براحتی نمی‌توان آن را حرکت داد و چگونگی ساخت و نصب آن در زمانی که ابزار پیشرفته امروزی وجود نداشته، مایه شگفتی بازدیدکنندگان است، اما دشواری باز و بسته کردن این در و موقعیت آن روی یک تپه بلند آنجا را به محلی امن برای اهالی تبدیل می‌کرد که هنگام هجوم دشمنان به راحتی در آنجا پناه می‌گرفتند و می‌توانستند مدت زمان زیادی را در قلعه سپری کنند. داخل قلعه اتاق‌های کوچکی ساخته شده که برخی از آنها محل نگهداری آذوقه‌، دام و... برای اقامت اهالی در نظر گرفته شده‌اند. بنای اصلی دژ توران‌پشت به قرن‌ها پیش از اسلام بازمی‌گردد، اما در دوره‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گرفته و امروزه نیز می‌تواند در کنار دیگر آثار تاریخی توران‌پشت و تفت، این منطقه را به یکی از اصلی‌ترین قطب‌های گردشگری استان یزد مبدل کند.