حسابداری زیستی

اگر برای هر چیزی محوری است، محور زندگی امنیت و سلامتی است. از گذشته دور تا دهه‌های اخیر، امنیت به نبود تهدید نظامی‌ نسبت به مرزها، اقتصاد، اجتماع و ارزش‌های فرهنگی یک کشور گفته می‌شد، ولی امروز این تعریف در غیاب امنیت آب، خاک و پوشش گیاهی، جنگل‌ها، مراتع و بیابان‌ها که به مفهوم کلی امنیت اکولوژیکی تعریف می‌شود عقیم است. آن بخش از تامین امنیت که به زمین مربوط است هیچ خللی ندارد. زمین همچنان در شبانه‌روز 40‌هزار بار به دور خود می‌چرخد تا شرایط مناسب زندگی را برای ما تامین کند. زمین در عین تبعیت از نظام هستی، نظامی ‌شگرف در وجود خود دارد. جوی‌ها از باران سرچشمه گرفته و دانه‌ها را در دل تاریک زمین سیراب می‌کنند و جوانه‌ها به سوی آفتاب قد می‌کشند تا تنور داغ خانه‌ها بوی نان گندم دهد.

اگر بتوانیم هر 100میلیون سال از عمر زمین را در یک‌سال فشرده کنیم، آن‌گاه 45 تا 46 بهار از عمر زمین می‌گذرد. با این حساب زمین از 4 الی 5 ساعت پیش با انسان و چیزی حدود یک یا 2 دقیقه پیش با انقلاب صنعتی آشنا شده است. انسان در همین 2 دقیقه به بهای از بین‌رفتن نسل‌های دیگر بلایی بر سر این زمین 46 ساله آورده که همچون بچه‌ای معصوم بر کار خود به حیرت مانده است.

عجیب است که انسان برای حفظ منافع مادی خود حساب و کتاب دارد، اما برای برخورد با زمین نه، در حالی که به نظر می‌رسد انسانی که برای همه کارهایش حسابداری مخصوص به آن کار را ابداع کرده باید برای برخورد با زمین هم حساب و کتابی خاص را طراحی کند و برای نجات آن، حسابداری زیستی را منظور کند. البته جای امیدواری است که کشورها در حد وسع علمی‌ خود در این راه قدم‌هایی را برداشته‌اند هر چند که هنوز تا حصول نتیجه فاصله‌زیادی هست.

برای ما نیز جای بسی خوشحالی است که در ماده 59 قانون برنامه چهارم توسعه، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور مکلف شده بود با همکاری سازمان محیط‌زیست و سایر دستگاه‌های مرتبط به منظور برآورد ارزش‌های اقتصادی منابع طبیعی و زیست‌محیطی و هزینه‌های ناشی از آلودگی و تخریب محیط‌زیست در فرآیند توسعه و محاسبه آن در حساب‌های ملی، نسبت به تنظیم دستورالعمل‌های محاسبه ارزش‌ها و هزینه‌های موارد دارای اولویت از قبیل جنگل، آب، خاک، انرژی، تنوع زیستی و آلودگی‌های زیست‌محیطی در نقاط حساس اقدام و در مراجع ذی‌ربط به تصویب برساند که متاسفانه پس از چند جلسه و یک همایش در حد اقدامات اولیه، در نهایت به وعده ایجاد صندوق زیست‌محیطی ختم شد. ولی با توجه به اهمیت موضوع، این مساله مجددا در تبصره یک و 2 ماده 192 قانون برنامه پنجم توسعه مطرح و دولت مکلف شد ارزش اقتصادی منابع زیست‌محیطی و جداول و حساب‌های مربوطه را در حساب‌های ملی محاسبه و لحاظ کند.

برای همین ما امیدواریم و انتظار داریم در طول برنامه پنجم توسعه موضوع تعیین ارزش‌های اقتصادی منابع زیستی و محاسبه آنها در حساب‌های ملی در اولویت قرار گیرد، چون باور داریم در آن صورت دیدگاه‌ها نسبت به اهمیت و جایگاه منابع طبیعی تجدیدشونده بویژه جنگل‌ها، مراتع و بیابان‌ها و آب و خاک تغییر یافته و ارزش دیدگاه‌های کارشناسی و خدمات دستگاه‌های خدمتگزار در این بخش در انزوا نخواهند ماند.