مخاطب و بازار مصرف

 آزادی مطلق در کار فیلمسازی بیش از آن‌که به حال فیلم و سازنده مفید باشد، به ضرر این دو است، چراکه همیشه محدودیت خلاقیت ایجاد کرده نه برخورداری کامل از همه‌ امکانات و آزادی عمل در همه زمینه‌ها.

هربرت رید در کتاب «معنی هنر» این طرز تلقی به اصطلاح روشنفکرانه از هنر را که مبتنی بر بی‌اعتنایی به مخاطب است، مورد انتقاد قرار داده و هنر را اصلا مقوله‌ای ارتباطی می‌داند که هنرمند و مخاطب دو‌سوی لازم و ضروری آن هستند.

آلن روزنتال نیز در کتاب خود (مستند، از ایده تا فیلمنامه) توجه به مخاطب و نیز بازار مصرف را جزو مراحل ابتدایی کار مستندسازی عنوان کرده و در بخش مربوط به تهیه‌ پیش‌نویس فیلمنامه به آن اشاره می‌کند. البته به عقیده‌ روزنتال اضافه کردن این بخش به پیش‌نویس فیلمنامه کاملا اختیاری است و به نوع پروژه‌ مستند بستگی دارد. مثلا اگر سرمایه‌داری از ما درخواست کند مستندی آموزشی برای معرفی یک شرکت بخصوص بسازیم یا شبکه‌ای تلویزیونی به ما سفارش تولید مجموعه‌ای مستند بدهد، نیازی نیست به فکر بازار مصرف و روش توزیع و پخش آن باشیم و در طرح خود به توضیح و تشریح آن اقدام کنیم، اما اگر با ادعای این‌که مخاطب فراوانی برای فیلم‌مان وجود دارد قصد داشته باشیم تهیه‌کننده‌ای را به خرید ایده‌‌ خود تشویق کنیم آن وقت لازم است ادعای خود را به صورت مکتوب و روی کاغذ پیش‌نویس ثابت کنیم. چنان‌که در پیش‌نویس فیلمنامه‌ مستند برادران پوپوویچ (The Popovich Brothers) در این خصوص آمده: «به نظر ما فیلمسازی و بازاریابی برای فیلم دو روی یک سکه‌اند. فیلمی که به دست مخاطب نرسد انگار اصلا ساخته نشده و فقط هزینه برده است.» پس از این مقدمه‌ کوتاه و کامل، نویسنده‌ فیلمنامه‌ این فیلم یعنی جیل گودمیلوو به طور مفصل گروه مخاطبان فیلم را معرفی و چگونگی عرضه‌ مستند به دست آنها را با ذکر دلیل استنادی تشریح کرده است. او جدا از پخش فیلم از طریق تلویزیون داخلی و خارجی و نمایش در سالن‌های سینما، به فروش نسخه‌های فیلم به شبکه‌های تجاری، موزه‌ها، کتابخانه‌های عمومی و آرشیوها نیز فکر کرده و حتی روی بازار اجاره‌ فیلم به گروه‌های مختلف مخاطبان از حوزه‌های متفاوتی نظیر موسیقی، تاریخ آمریکا، مطالعات قوم‌شناختی، انسان‌شناسی اجتماعی و زبان‌شناسی نیز حساب ویژه باز کرده است.