چرا کلیه‌ها از کار می‌افتد؟

 نقش‌های مهمی که کلیه‌ها در سلامتی بدن دارند باعث می‌شوند تا کوچک‌ترین نارسایی در عملکرد آنها مشکلات بزرگی ایجاد کند. به طور کلی نارسایی کلیوی به وضعیتی گفته می‌شود که در آن یا کلیه‌ها نمی‌توانند سموم و مواد زائد را از خون تصفیه کنند یا خونی که در اختیار کلیه‌ها قرار می‌گیرد، ناگهان قطع می‌شود. نارسایی کلیوی می‌تواند به 2 صورت حاد (آسیب حاد کلیوی)‌ یا مزمن (بیماری مزمن کلیوی)‌ ایجاد شود. آسیب حاد کلیوی (AKI)‌، یک کاهش پیش‌رونده سریع در عملکرد کلیوی است که می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد که در 3 گروه کلی پری‌رینال (پیش‌کلیوی)‌، کلیوی و پست‌رینال (پس‌کلیوی)‌ تقسیم‌بندی می‌شوند. علل پیش‌کلیوی می‌تواند شامل مواردی مانند کاهش حجم خون به دلیل از دست‌رفتن خون، کم‌آبی به دلیل از دست‌رفتن مایعات بدن از طریق عرق‌کردن، اسهال، استفراغ و تب، دریافت کم مایعات، برخی داروها مانند قرص‌های مدر و جریان خون غیرطبیعی به کلیه یا از کلیه‌ها ناشی از انسداد شریان یا ورید کلیوی باشد. چنان که در جراحی‌هایی مانند بای‌پس قلب ممکن است جریان خون طبیعی به کلیه‌ها قطع شود.

علل کلیوی نارسایی کلیه (آسیب مستقیم به خود کلیه)، شامل عفونت‌هاست که باعث التهاب و از کارافتادگی کلیه می‌شوند. برخی داروهای ضدالتهاب مانند ایبوپروفن و ناپروکسن، آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند جنتامایسین و توبرامایسین، لیتیم و داروهای یددار که برای تصویربرداری‌های رنگی رادیولوژی تزریق می‌شوند، می‌توانند برای کلیه‌ها سمی باشند. از علت‌های دیگر آسیب به کلیه، تجزیه ماهیچه‌ای است که در اثر انواع تروما اعم از صدمات یا سوختگی‌ها ایجاد می‌شود. مواد حاصل از این تجزیه مانند میوگلوبین، پتاسیم و فسفر می‌توانند سیستم تصفیه کلیه‌ها را متوقف کنند، در این میان برخی از داروها که برای درمان کلسترول بالا استفاده می‌شوند نیز می‌توانند باعث تجزیه ماهیچه‌ای شوند. همچنین التهاب حاد کلیه ناشی از بسیاری بیماری‌ها می‌تواند آن را از کار بیندازد.

علل پس‌کلیوی نارسایی کلیه‌ها شامل عواملی هستند که بر جریان خارجی ادرار تاثیر می‌گذارند. گرفتگی مثانه یا میزنای می‌تواند باعث فشار به کمر شود. در این وضعیت، کلیه‌ها به تولید ادرار ادامه می‌دهند، اما گرفتگی مانند یک سد عمل می‌کند و به همین دلیل ادرار به کلیه‌ها برمی‌گردد. در ادامه و با افزایش فشار کلیه‌ها آسیب‌دیده و از کار می‌افتند.

یکی از عوامل گرفتگی میزنای، بزرگ‌شدن پروستات یا سرطان این غده است که ممکن است میزنای را ببندد و از خالی‌شدن مثانه جلوگیری کند. همچنین تومورهای شکمی نیز می‌توانند باعث مسدود‌شدن میزنای شوند. گفتنی است برخلاف تصور عموم، سنگ‌های کلیوی که معمولا روی یک کلیه تاثیر می‌گذارند، باعث نارسایی کلیوی نمی‌شوند. نکته مهم این است که کلیه‌ها در نارسایی‌ حاد می‌توانند برخلاف بیماری مزمن کلیوی، بهبود پیدا کنند و بیمار، زندگی طبیعی خود را از سر بگیرد. البته از آنجا که در این مورد، خطر افزایش پیشرفت بیماری در آینده وجود دارد، درمان حمایتی ضروری است. بیماری مزمن کلیوی (CKD)‌ ناشی از بیماری‌های نهفته‌ای است که به آهستگی و به مرور زمان اتفاق می‌افتد. شایع‌ترین علت آن دیابت کنترل‌نشده است، چراکه اگر گلوکز به جای شکسته‌شدن در خون باقی بماند، می‌تواند مانند یک سم عمل کند و به کلیه‌ها آسیب برساند. عامل دیگر ایجاد نارسایی مزمن کلیوی، فشار خون بالای کنترل‌نشده به مدت طولانی است. چراکه می‌تواند به رگ‌های کوچک خونی در کلیه‌ها آسیب برساند و مانع از عملکرد آنها در تصفیه مواد زائد شود. در این میان برخی از بیماری‌های ژنتیکی مانند بیماری پلی‌کیستیک نیز می‌توانند از علل نارسایی مزمن کلیوی باشند. در این بیماری، کیست‌های متعدد پر از مایع در کلیه رشد می‌کنند و به آرامی بیشتر حجم کلیه را می‌گیرند و باعث کاهش عملکرد و نارسایی کلیه می‌شوند. از علل دیگر این بیماری می‌توان به استفاده زیاد از داروهای مسکن مانند آسپیرین، ایبوپروفن و استامینوفن اشاره کرد. همچنین برخی از بیماری‌های عفونی ویروسی نیز می‌تواند به کلیه‌ها حمله کند و باعث نارسایی آن شوند.