جاودانگی فراعنه در موزه‌ها

با این مقدمه کوتاه، به اصل مطلب می‌پردازیم. بخش مهمی‌ از آثار برجای مانده از دوران فراعنه و مصر باستان در موزه‌ای کنار میدان تحریر، یعنی همان میدان تحولات و درگیری‌های سیاسی اخیر مصر قرار گرفته است. نزدیکی موزه به این میدان به اندازه‌ای است که حتی در یک مورد، بمبی آتش‌زا به داخل موزه افتاد و موجب آتش گرفتن یکی از درخت های داخل محوطه آن شد. در آن زمان قلب میلیون‌ها نفر در سراسر جهان برای 150 هزار شیی باستانی موجود در این موزه می‌تپید تا این که سرانجام وزیر آثار باستانی مصر در 28 ژانویه از سرقت برخی‌ اشیای عتیقه این موزه خبر داد.

تاریخ بازگشایی موزه مصر به سال ۱۸۵۸ میلادی باز می‌گردد؛ این موزه سال ۱۹۰۶ میلادی به یک ساختمان 2 طبقه سرخ رنگ با سبک معماری نئوکلاسیک در نزدیکی میدان تحریر انتقال یافت. شاید برای شما جالب باشد که بدانید موزه مصر در زمره 5 موزه برتر جهان و هم ردیف موزه لوور قرار دارد.

بدون شک هیچ گردشگری در سفر خود به کشور مصر نمی‌تواند بدون بازید از 27 مومیایی خاندان سلطنتی بویژه «توت‌آنخ‌آمون» به میهن خود بازگردد؛ اینجا تجسم واقعی تاریخ و سرگذشت مردانی است که روزگاری خود را مردان همیشه ماندگار مصر می‌دانستند، اما تاریخ نشان داد ماندگاری آنها تنها در موزه‌ها تحقق می‌یابد. از 150 هزار اثر باستانی موجود در موزه مصر که بیشتر آنها به تمدن رود نیل مربوط است؛ چیزی ‌حدود 136 هزار شیئ حاصل فرهنگ و تمدن فراعنه است. زندگی فرعون‌های مصر و بویژه معماری و نوع حکمرانی آنها همواره یکی از اسرارآمیزترین صفحه‌های تاریخ بشریت بوده و خواهد بود؛ همین موضوع خود جذابیت ویژه‌ای برای بازدیدکنندگان از این موزه ایجاد می‌کند.

از دیگر آثار ارزشمند در این موزه، ماسک یا اسکلت طلایی فرعون است که در قبر «توت‌آنخ آمون» کشف شد؛ البته این تنها یکی از 3500 شیئ و ابزار کشف شده در این مقبره بود. ماسک طلایی روی جسد کشیده شده و به باور کارشناسان این شیئ گران‌ترین اثر باستانی کشف شده در جهان به شمار می‌رود؛ چرا که نمی‌توان هیچ قیمتی روی آن گذاشت.

افسوس مصریان از خروج تعداد نامحدودی اثر باستانی ارزشمند از کشورشان همچنان ادامه دارد؛ گویا حکام گذشته، ارزشی برای آثار باستانی این کشور قائل نبودند و تنها با یک درخواست از سوی فرنگیان، سخاوتمندانه بخش بزرگی از سرمایه‌های ملی خود را به آنها اهدا می‌کردند. اروپاییان از این رفتار و منش نهایت استفاده و به عبارت بهتر سوءاستفاده را در جهت غنا بخشیدن به مجموعه‌های خود کردند.

آن‌گونه که نقل شده است در سال 1855 شخصی به نام «ماکسی میلیان» از عباس پاشا، حاکم وقت مصر درخواست کرد تعدادی از آثار باستانی مصر را به او بدهد، حاکم نیز با دست و دلبازی تعداد زیادی از اشیای باستانی مصر را به این فرد اهدا کرد!

هر برگ از کتاب تاریخ مصر باستان را که ورق بزنید، گواه ارتباط دو تمدن دیرینه ایران و مصر است؛ به طور مثال پیکره سنگی داریوش که اکنون در موزه ملی ایران خودنمایی می‌کند، توسط حجاران هنرمند مصرى ساخته شده بود که پس از ساخت، این اثر به شوش حمل شده و در دروازه آن شهر نصب شد. البته وجود میراث و هنر ایران در آن کشور نیز به وفور مشاهده می‌شود به گونه‌ای که در جای‌جای این کشور ، هنر ایرانی چشم و جان گردشگران را نوازش می‌دهد.

در معبد «کارناک» چند قطعه سنگ مربوط به دوران هخامنشیان وجود دارد که به نشانه احترام شاه هخامنشى به معابد وقت مصر اهدا شده است. البته این آثار صرفا به وجود چند شیئ ختم نمی‌شود؛ مجموعه کتیبه‌هاى هیروگلیف نشانه و دلیل روشنی از دوستی و تعامل بین 2 تمدن ایران و مصر است. این کتیبه‌ها در وادى «حمامات» و در دوره سلطنت داریوش اول و چند شاه بعدی ایران نوشته شده‌اند. در طبقه دوم موزه قاهره نیز یک سنگ نوشته به خط میخی پارسی از جنس سنگ خارای نارنجی در معرض دید علاقه‌مندان قرار گرفته است.

این که ادعا می‌شود گنجینه مصر جزو معدود مجموعه‌های به جا مانده از دوران باستان است که به طور تقریباً کامل و بکر تا امروز حفظ شده است، سخن گزافی نیست. بزرگان معابد و فراعنه وقت مصر با مومیایی کردن اجساد و همچنین دفن تعدادی از آثار نفیس و گرانبها در کنار مردگان، میراث ارزشمندی را تا دوران معاصر برای بشریت به جا گذاشته‌اند. آنان به گونه‌ای اشیا و اجساد خود را در آرامگاه‌های ویژه مدفون می‌کردند که از هر نوع دستبرد سارقان و سودجویان در امان مانده است. البته باید شرایط جوی و کم بارانی اقلیم مصر را نیز در مصون ماندن این آثار از آسیب دیدگی لحاظ کرد.

آنچه مهم است این که تمدن مصر همچنان در تاریخ جهان می‌درخشد. کشور اهرام ثلاثه دارای بناهای بسیار زیاد همراه آثاری از دوران باستان است، البته ناگفته نماند مسوولان مصری خواهان بازگرداندن بخشی از میراث کشورشان هستند که در موزه‌های دیگر کشورهای جهان است. از جمله سنگ روزتا که در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود و نیم‌تنه ملکه نفرتیتی که در موزه برلین است. گویا تحولات اخیر مصر، تا حدودی دیگر کشورها را نسبت به امنیت موزه‌های مصر در حالت تردید قرار داده است. با وجود‌ این، هر روز‌ راز تازه‌ای از این سرزمین اسرارآمیز کشف می‌شود و توجه گردشگران بسیاری را در سراسر جهان به خود جلب می‌کند. مصر به واسطه جذابیت‌های تاریخی و باستانی‌اش همیشه در ردیف اولین کشورهایی است که هر گردشگری مایل است از آن دیدن کند و همین اسرار باستانی است که مصر را از دیگر کشورهای جهان متمایز کرده است.

فاطمه حامدی‌خواه