جنگ از نگاه نسل‌های مختلف

او همچنین هر نسلی را دارای یک سری «ابژه‌های نسلی» متمایز از دیگر نسل‌ها می‌داند و مفهوم اُبژه نسلی را عبارت از شخص، مکان، شیء یا رویدادی تعریف می‌کند که از نظر فرد تبیین‌کننده نسل اوست و به یادآوردنش احساسی از نسل خود او را در ذهنش زنده می‌کند. این اُبژه‌های نسلی همچنین به نحوی ناخودآگاهانه به ایجاد احساس همبستگی نسلی منجر می‌شوند.

بالس به عنوان نمونه اشاره می‌کند که: «من جنگ جهانی دوم را چندان به یاد نمی‌آورم و نسل متولد 1953 هیچ خاطره‌ای از آن ندارد. آنان زمانی به دنیا آمدند که این جنگ به پایان رسیده بود. با این همه، جنگ جهانی دوم یگانه‌اُبژه بسیار مهم و مشترک جوانانی است که در زمان رخ دادن آن بیست و چند ساله شدند و شخصیتشان شکل گرفت.»

او در بخش دیگری از تبیین این نظریه به مفهوم هویت نسلی نیز اشاره می‌کند و می‌نویسد که هر نسلی ظرف 10 سال به هویت خود نائل می‌شود، یعنی زمانی که آحاد آن نسل تقریبا 20 تا 30 ساله‌اند.

می‌توان با نگاهی به نظریات بالس جنگ تحمیلی و حمله نیروهای بعثی به خاک ایران را به عنوان یک رویداد تاریخی در زمره اُبژه‌های نسلی، 2 نسل تلقی کرد؛ یک نسل آنهایی که حوالی 30 سالگی قدم می‌زنند و خاطرات کودکی‌شان از اتفاقات جنگ پر است؛ یک نسل هم آنهایی که 40 تا 45 سالگی خود را سپری می‌کنند و به نوعی کنشگر زمان جنگ بوده‌اند.

حمید نعمت‌الله نیز در سریالی که چند وقتی است تحت عنوان وضعیت سفید روانه آنتن شبکه 3 سیما کرده است، با این دو نسل بیشتر کار دارد؛ هرچند قصد نداریم مخاطبان او را محدود به این دو نسل کنیم اما با نگاهی به اطرافیان خودمان درخواهیم یافت این مجموعه بیش از همه با این دوگروه سنی ارتباط برقرار کرده است.

نعمت‌الله با این دسته از مخاطبان که اتفاقا تعدادشان هم کم نیست، از لحظاتی می‌گوید که هنوز هم بعد از گذشت این همه سال برایشان زنده و ملموس است. او با نشان‌دادن نشانه‌‌هایی دقیق و نزدیک به واقعیت قصد دارد در هر سکانس از سریالش برای آنها خاطره‌ای را زنده کند. خاطره‌هایی از نحوه مواجهه افراد با وضعیتی مشابه آنچه با تک‌تک سلول‌هایشان طی آن سال‌ها تجربه کرده‌اند و همچنین خاطره‌هایی از یادآوری اشیایی که آن روزها همه ما از آنها استفاده می‌کردیم و چه بسا در گوشه و کنار خانه‌های بسیاری از ما نمونه‌هایی از آنها هنوز هم وجود داشته باشد. با این اوصاف، ثبت نمایشی رخداد تاریخی موشکباران‌ شهرها در سال‌های دفاع مقدس و بازگویی خاطرات آن‌روزها شاید اولین و مهم‌ترین هدف مجموعه وضعیت سفید باشد اما پیام‌هایی در بطن این سریال نیز نهفته است که فارغ از هرگونه شعارزدگی و به‌گونه‌ای ریزبینانه در لحظه لحظه داستان گنجانده شده و به صورتی کاملا غیرمستقیم برای مخاطبان درونی می‌شود. مخاطب این مجموعه در هیچ یک از بخش‌های آن شعار نمی‌شنود بلکه پیام‌های این فیلم را با احساسش درک می‌کند.

بازنمایی جذابیت‌های داشتن یک خانواده بزرگ نیز یکی دیگر از نکات مورد توجه این سریال است. خانواده بزرگ وضعیت سفید را می‌توان نمادی از یک جامعه بزرگ دانست که افراد آن هم در نوع جهان‌بینی و هم در نوع سبک زندگی تفاوت‌های زیادی با یکدیگر دارند اما به واسطه یک تهدید بیرونی می‌توانند در نهایت این اختلاف سلیقه‌ها را در خود هضم کنند و با یکدیگر به هر نحوی که شده کنار بیایند.

نمایش چگونگی اختلاف افکنی افراد سودجو در میان افراد یک خانواده، همچنین بلوغ تدریجی شخصیت یک نوجوان در مسیری که از بیهودگی و سرسری گرفتن به سمت توجه و جدیت به زندگی سوق پیدا می‌کند از جمله مواردی‌است که در لایه‌های پنهانی این سریال به آن پرداخته شده و درواقع در پس‌زمینه حوادثی که شاهد آن هستیم اتفاقات عمیق‌تری در حال رخ دادن است.

در وضعیت سفید همچنین سبک زندگی آدم‌هایی نشان داده شده است که فرسنگ‌ها از جبهه‌های جنگ دور بود‌ه‌اند اما این پدیده، زندگی آنها را نیز به میزان زیادی تحت‌الشعاع قرار داد. این آدم‌ها تا به حال در مجموعه تولیداتی که با مضمون دفاع مقدس ساخته شده‌ است حضور چندانی نداشته‌اند و می‌توان گفت حمید نعمت‌الله به بهترین شکل آنها را از سایه به بیرون کشیده و هر شب نشانمان می‌دهد. او با بازنمایی این قشر از جامعه نشان داد که تاثیرات جنگ تحمیلی به وسعت جغرافیای خاک ایران متفاوت است و هرگوشه از آن هنوز هم می‌تواند دستمایه تولید یک اثر هنری باشد.

باید بپذیریم جنگ به عنوان تجربه زیسته مشترک ایرانیان تنها مختص کسانی که در جبهه‌ها جنگیده‌اند نبوده و جنگ تحمیلی تنها در جبهه‌ها خلاصه نمی‌شد بلکه در پشت جبهه نیز آدم‌های بسیاری را به صورت مستقیم یا غیرمستقیم درگیر خود کرد بود. تاثیرات پیدا و پنهان جنگ تحمیلی در زندگی تک تک افراد سرزمینمان به نوعی تجلی داشته و همه در این ایام نوعی از زندگی را تجربه کرده‌اند که لحظه‌های مشابه بسیاری دارد و خاطرات جمعی زیادی از آن روزها در ذهن‌ها باقی مانده است؛ با این وجود اما تا به حال بازنمایی این تاثیرات در تولیدات رسانه‌ای بسیار اندک بوده است. حمید نعمت‌الله و دست‌اندرکاران مجموعه تلویزیونی وضعیت سفید آغازگر خوبی برای این راه بوده‌اند و بازخورد رسانه‌ای این اثر هم نشان می‌دهد با آغازی قوی مواجهیم. درواقع وضعیت سفید اهمیتش را از همین پرداختن به جزئیات و بازنمایی همین خاطرات جمعی مشترک پیدا کرده است و به عنوان سندی ارزشمند از مردم نگاری آدم‌های زمان جنگ باقی خواهد ماند.

وضعیت سفید به خوبی توانسته اُبژه‌‌های نسلی ما را به یادمان بیاورد و حتی خیلی بهتر از آنچه که به خاطر می‌آوریم تجربه زیسته ما را به تصویر کشیده؛ استقبال خوبی هم که از این اثر صورت گرفته از همین حالا نشان می‌دهد به عنوان تجربه موفقی در کارنامه کاری کارگردانش ثبت شده است.