حلقه مفقوده در جهاد اقتصادی

ارزیابی شما از عملکرد قوای سه‌گانه درباره عمل به جهاد اقتصادی که رهبر معظم انقلاب امسال را به این نام، نامگذاری کرده‌اند، چیست؟

ارزیابی، نیاز به آمار و ارقام دارد. متاسفانه در این 6 ماهی که از سال 90 گذشته اطلاعاتی تولید نشده تا بشود به استناد آن قضاوت کرد که دستگاه‌ها برای تحقق جهاد اقتصادی چه کرده‌اند، اما تصور من این است که هنوز وفاق عمومی در بین مسوولان در رابطه با جهاد اقتصادی ایجاد نشده و شاید خود مسوولان هم تصور درستی ندارند که با مطرح شدن جهاد اقتصادی اصولا باید چه کنند.

به همین دلیل رهبر معظم انقلاب هر چند وقت یکبار در یکی از سخنرانی‌های خود هشداری در این‌باره می‌دهند و از مسوولان انتظار می‌رود که این هشدارها و کدها را باز کنند و براساس آن جهت بودجه‌ها و تخصیصش را تغییر دهند یا مثلا اگر احساس می‌کنند خلأ قانونی وجود دارد به سمت اصلاح قانون بروند، حتی اگر تشخیص می‌دهند جایی تراکم قانونی وجود دارد، تلاشی صورت بگیرد و لایحه‌ای تدوین شود تا از این‌گونه تراکم‌های دست و پا گیر کاسته شود، اما در این 6 ماه حرکت خاص یا لایحه ویژه‌ای را برای تحقق جهاد اقتصادی شاهد نبوده‌ایم که به مجلس تسلیم شود، خود مجلس هم از اول سال درگیر تصویب لایحه بودجه سال گذشته بود که با یکی دو ماه تاخیر تصویب شد، اما به نظر من حداقل انتظار این بود که در حین تصویب بودجه 90، بالاخره مجلس تبصره‌، ماده یا ماده واحده‌ای یا هر اقدام دیگری را در بودجه برای دولت و برای برخی حرکات جهادی می‌گنجانید، اما با کمال تعجب این اتفاق هم نیفتاد.

ابتدا باید مفهوم جهاد اقتصادی تبیین شود و بعد از آن دنبال یک راهکار جدی اجرایی باشیم. تصورم این است که رهبر معظم انقلاب به اندازه کافی بحث جهاد اقتصادی را باز کرده‌اند. از اول سال دو سه سخنرانی در مشهد داشتند و در آن توضیحات لازم را دادند. شاید احساس کردند که زوایای جهاد‌اقتصادی زیاد جدی گرفته نشده و لذا توضیحات بیشتری دادند تا همه را روشن کنند. در این‌‌باره اولین قدم این است که خیلی ساده بگوییم، چرا دنبال حرکت جهادی هستیم؟

طبق فرمایشات رهبر معظم انقلاب، باید واقعیت را دید. مثلا ما برنامه‌ریزی کردیم که نرخ رشدمان 8 درصد باشد. رهبری در سیاست‌های چشم‌انداز 20 ساله اعلام کردند مجلس تصویب و دولت هم قبول کرد، اما وقتی به خروجی‌ها نگاه می‌کنیم می‌بینیم رشد 8 درصدی محقق نشده و وجود ندارد. تازه متاسفانه نرخ رشد اقتصادی هم به تازگی جزو آمار و ارقام محرمانه‌ای شده که کسی دسترسی به آن ندارد و حداقل انتظار این است که به اطلاعات جدیدی دسترسی داشته باشیم. اطلاعات دو سه سال پیش هم برای تحلیل امروز به درد نمی‌خورد، اما در نهایت اگر ملاک ما آمارهایی باشد که در مرکز پژوهش‌های مجلس یا جسته‌و گریخته از زبان مسوولان وزارت اقتصاد بیان شد، رشد اقتصادی فعلی ما بین 5‌/‌3-3 تا 6‌/‌4-4 درصد قابل ارزیابی است. حتی فرض کنید این نرخ رشد 5 درصد باشد، بالاخره بین 5 تا 8 درصد، 3 درصد فاصله است و سوال اینجاست که این شکاف 3 درصدی چگونه باید جبران شود؟ یک پاسخ به این سوال این است که بودجه اضافه بدهیم، اما از کجا؟ ما یک درآمد نفت ثابت و مشخص داریم، یک درآمد مالیاتی هم داریم که بخش عمده‌اش مبتنی بر تولید یا بخش تجاری است. جمع این دو و نحوه هزینه کردنش در بودجه مشخص شده، پس انتظار نمی‌رود که بودجه بیشتری برای تحقق این رشد تزریق شود. البته یک صندوق ذخیره ارزی هم درست شده، اما این که کارش به کجا رسید و چه عملکردی داشت، آمار دقیقی نداریم و حتی نمی‌دانیم موجودی‌اش چقدر است و چقدر وام دادند.

به نظر من اصل این است که با همین بودجه‌ای که هست باید کار کنیم، اما باید در بعضی تخصیص‌ها تجدیدنظر شود، اما مواردش چیست؟

رهبری تقریبا به این هم اشاره داشته‌اند یا مثلا مورد دیگر، در بحث تولید علم است. در آخرین دیدار رهبری با اساتید و دانشجویان، ایشان در مورد فرآیند تبلیغ علم از مرحله دانش محض به مرحله تجاری‌سازی بحث جدی داشتند و اشاره کردند که دولت باید کمک کند.این چند بعد دارد. یک بخش آن ابزارهای کلیدی است که باید فراهم شود یعنی دولت باید بودجه یک بخش را بردارد و به اینجا منتقل کند، برای این که روی این قسمت سرمایه‌گذاری کرده باشد، اما الان این حرکت جهادی را نمی‌بینیم. دولتمردان می‌گویند مشغولند تا شاید در آینده چیزی به مجلس بیاید و رویش کار شود و قضاوت شود که تا به حال حتی در این زمینه هم چیز قابل ارائه‌ای دیده نشده است. لذا می‌بینیم تقریبا در اکثر مواردی که ایشان تاکید کرده‌اند، کار قابل ذکری انجام نشده است.

ما الان با دو حالت صریح روبه‌رو هستیم یا باید متوقف شویم و ارائه روند سلانه سلانه و آهسته فعلی نتیجه‌اش همین است یا باید کار جهادی بکنیم. برای تحقق کار جهادی هم باید در تخصیص بودجه‌ها، تغییری بدهیم و جایی که نیاز داریم، با فشار بیشتر کار کنیم، بودجه بیشتری نیز بگذاریم و تشویق کنیم و ابزار تهیه کنیم. ما در خیلی موارد و جاها فقط نیاز به جابه‌جایی بودجه‌ای داریم، اما شناسایی این نقاط خیلی مهم است که متاسفانه هنوز اتفاق نیفتاده است.

وقتی رهبر معظم انقلاب اشاره می‌کنند که روی تولید علم سرمایه‌گذاری کنید، دیگر راه از این بازتر و شفاف‌تر. اما باز هم اتفاقی نمی‌افتد!

مثال مصداقی‌اش همین ایران‌خودرو است. الان ایران‌خودرو برای موتور ملی با سوخت کم چقدر سرمایه‌گذاری کرده است؟ شاید مرکز تحقیقاتش مشغول شده باشد، اما ما چیزی نشنیدیم و چیزی به عنوان خروجی بیرون نیامده است. از کارهایی که در سیستم‌های دانشگاهی انجام شده چقدر استقبال شده؟ من حداقل می‌دانم که دانشگاه شریف چند دوره مسابقه برگزار کرد و از دانشگاه‌های مختلف دعوت کرد و دانشجویان و مبتکران را به چالش طلبید که موتوری طراحی کنند که مصرف سوختش پایین باشد و حتی شاید مکانیزمش هم فرق کند و مثلا سوختش سوخت فسیلی نباشد و هیدروژنی یا پیل سوختی باشد. زحمت هم کشیدند و من برنامه‌اش را از تلویزیون دیدم. انصافا خودروهای قشنگی توسط خود دانشجویان طراحی و ساخته شد. موتورهایش در شرایط مختلف باران، گل و غیره امتحان شد. بعضی ماشین‌ها می‌ماندند و بعضی با سرعت رد می‌شدند. وزن، شتاب و سرعت آنها کنترل شد. خب! اولین انتظار این بود که وزارت صنایع و معادن (وقت)‌ که این صحنه‌ها را می‌بیند بگوید من این طرح شما را می‌خرم که رویش سرمایه‌گذاری کنم. تلاش کند که این موتور را در محصولات و خودروهای تولیدی جدید نصب کند، اما من که ندیدم کاری شده باشد. جالب اینجا بود که در آن برنامه تنها غایب قضیه که مهم‌ترین آن هم بود، خود وزیر صنایع و معادن بود. این نشان می‌دهد که تولید علم در کشور جدی گرفته نمی‌شود. یک تعداد دانشجوی نخبه، تولید می‌کنند و طبیعی است باید به فرآیند تولید تجاری وصل شوند، اما سوال اینجاست که کجای کار گیر دارد؟ وقتی بحث حرکت جهادی است باید ببینیم چرا صنعت خودروی ما نمی‌تواند از این نوآوری استفاده کند. تمایل ندارد؟ آیا گران است؟ آیا بودجه ندارد؟ آیا جا ندارد؟ باید تیم‌هایی بنشینند این مشکلات را شناسایی و حل کنند تا آن دانشجو بتواند محصولش را ارائه دهد و تیم‌های دیگری آن را به یک موتور ملی تبدیل کنند.

بیایید خوشبین باشیم. شما می‌گویید بی‌حالی، من می‌گویم ساختار دولت و مجلس ما چهارساله است و همزمان با یکدیگر نیست. بنابر این هرکس که رئیس‌جمهور یا رئیس مجلس می‌شود تلاش می‌کند بعد از 4 سال گزارش قابل لمسی از فعالیت‌های خود به مردم ارائه دهد. فرض ما این است که همه مخلصانه تلاش می‌کنند و می‌دوند، اما خروجی فعالیت‌هایشان مورد انتظار نیست. نگرانی رهبر هم همین است. خیلی می‌دویم اما انگار درجا می‌زنیم. واقعیت این است که تیم‌های شناسایی نواقص جهاد اقتصادی هنوز مشغول کار نشدند که این امر می‌تواند دلایل متعدد داشته باشد.

یکی این‌که مسائل روزمره و گرفتاری‌ها فرصت نمی‌دهد که تیمی‌ بنشیند و روی این قضیه کار و سرمایه‌گذاری کند، چرا که این یک کار میان‌مدت است و نیاز به تیم‌های نخبه دارد، اما چون راهکار مشخص و اجرایی تعریف نشده هیچ‌کس نمی‌داند چگونه باید انجام شود. درست است بودجه کلانی را اختصاص داده‌اند و می‌گویند این بودجه را برای پژوهش می‌گذاریم اما بعد نمی‌دانند چگونه آن را جذب کنند. این یعنی نیاز دانشگاه و دولت سرجایش است، بودجه هم وجود دارد اما راهکار اجرایی تعریف نشده است. چرا؟ چون آسیب‌شناسی انجام نشده است. این خلاء عدم توسعه‌یافتگی در همه کشورهای در حال توسعه است. اینها همان حلقه‌های مفقوده است و تعابیر مختلفی هم از آن می‌کنند. گاهی وقت‌ها گفته می‌شود آنکوباتور گاهی گفته می‌شود موسسات آرندی و تحقیق و توسعه و غیره.

این مراکز نیاز به ساختار دارند. همین‌طوری شکل نمی‌گیرند. این طور نیست که کسی اراده کند و بعد مثلا صنعت خودروی ما برود با دانشگاه جدی کار کند. چنین اتفاقی نمی‌افتد به نظر من این ساختار باید از نظر حقوقی، قانونی و پشتیبانی تعریف و تکلیف دستگاه‌ها مشخص شود. من باید به این دانشگاه سفارش کار بدهم و او هم مطمئن باشد به ازای تفکری که می‌کند من محصول آن را وارد بازار خواهم کرد.

من به حلقه‌های گمشده اشاره کردم و معتقدم باید آن را به الگوی مورد نیاز وصل کنیم. خود رهبری الان چند سال است که می‌گوید به دنبال تدوین الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت برویم.

برداشت من این است که ایشان احساس می‌کنند آن الگو وجود ندارد، هر آنچه که در الگوی برنامه‌های 5 ساله‌مان داشته‌ایم همه تقلیدی است و از غرب گرفته می‌شود. مثلا رشد و توسعه براساس سرمایه‌گذاری در بخش صنعت صورت می‌گیرد و یک چنین الگوهایی از آن طرف ـ غرب ـ به کشور ما آمده است، اما این‌که به کشور ما می‌خورد یا نه، اقتصاد ما کشاورزی است یا صنعتی، باید در کدام جهت رشد کنیم، صنایع بزرگ باشد یا کوچک یا متوسط، توانمندی داخلی‌مان را به این وصل کنیم را الگو باید روشن کند.

اینها پرسش‌هایی است که باید در آن الگو روشن شود. اساس و محورهایش دربیاید و مشخص شود، بقیه‌اش را مردم انجام می‌دهند. لازم نیست دولت همه کار را انجام دهد. اما در حال حاضر گرفتار روزمرگی بودن باعث شده کسی وارد این مسائل نشود.

نکته دوم زمان 4 ساله است که به فاصله یک چشم بر هم زدن می‌گذرد. هرکس رئیس‌جمهور شود بعد از یکی دو سال باید گزارش کار بدهد. لذا دنبال کارهایی می‌رود که بتواند ثمره عملی‌اش را زود نشان دهد. وقتی همه بودجه‌ها صرف می‌شود او باید تولید فیزیکی را زیاد کند. آمار بدهد که تولید گندم از مقدار A به مقدار B رسیده یا 10 میلیون شد 15‌میلیون. برنج، میوه، نفت و صادرات به همین صورت.

نکته دیگر این‌که اگر محصولی را بکاری 5 تا 10 سال دیگر جواب می‌دهد. کار تحقیقات و علمی روند معمولی زمانبری دارد. اگر خیلی تلاش کنیم می‌توانیم به دوره‌های دو سه ساله تبدیلش کنیم. اگر دولتی بخواهد 5 سال صبر کند که به جواب برسد، زمان را از دست داده و اتفاقا دولت بعد از آن استفاده می‌کند؛ اما دل این دولت می‌سوزد و می‌گوید همه تلاشش را من کردم، دولت دیگری برداشت کرد. مردم به من رای ندادند. گفتند تو به درد ما نرسیدی در صورتی که همه فکر و نگرانی من مردم بودند. پس این زمانبندی‌ها ایجاد خلأ می‌کند و باید به سوی اصلاح این فرهنگ رفت.

و نکته مهم دیگر این‌که برای تدوین برنامه‌های کلان یا الگوی توسعه و سند فرادستی باید در مراکزی تصمیم‌گیری شود که فارغ از دغدغه‌ها باشد. نباید نگران این باشد که 4 سال بعد عوض می‌شود. اگر برای این نکات در درازمدت آسیب‌شناسی کنند، مشکلات را ببینند ، فضا و ظرفیت‌ها را ببیند در آن صورت می‌توانند برنامه استراتژی بلندمدت بریزند و بگویند مثلا گام اول ما این است که در این رشته‌ها سرمایه‌گذاری کنیم، از این صنایع حمایت کنیم، به جوانان امکانات دهیم و غیره. هر دولتی هم که آمد باید همین حرف‌ها را جلو ببرد و به نوعی مجبور باشد. اما این نگاه هنوز شکل نگرفته است.

اما تدوین الگویی که فعلا رهبر معظم انقلاب تشکیلات اولیه‌ای را برایش انتخاب کردند در آستانه شکل‌گیری است و بناست روی این راهکارها فکر کند.

قبول دارم. من گفتم که ما باید کجاها جهادی کار کنیم.

اما یکی از نکات مهم این است که اگر بخواهیم با همین روند عادی جلو برویم آخرش می‌شود 5 تا 10 سال و آن هم به فرآیندهای زمان‌بر طولانی برخورد می‌کند اما تحقق جهاد اقتصادی نیاز به ساختار تازه دارد.

باید ساختار را بچینیم که نخبگان سریع‌تر روی این قضایا فکر کنند. آدم‌ها باید از شغل‌های متعدد و پراکنده کنده شوند و روی این کار متمرکز شوند. مثلا آقای ایکس که در دانشگاه فرد خوشفکری است، کلاس و پروژه دارد و در دولت کار دارد، نمی‌تواند روی این مسائل فکر کند چون به خاطر تامین زندگی‌اش آن کارها را انجام می‌دهد. اما اگر می‌خواهیم او روی الگو یا جهاد اقتصادی کار بکند، لازمه‌اش این است که آموزش عالی یک ماموریت 10 ـ 5 ساله به ایشان بدهد و بگوید ارتقای سالانه شما سر جایش است، حقوق و مزایا و پول پایان‌نامه‌ات هم هست، اما بنشین فکر کن که ما با این الگو چه کنیم. این راهکار باید در آموزش عالی تدوین شود که یک استاد رغبت کند و بیاید کار و فکر کند یا دانشجو که می‌خواهد موضوع پایان‌نامه انتخاب کند شورای عالی دانشگاه باید اینها را با این موضوعات تصویب کند. آموزش عالی باید بگوید اگر پایان‌نامه را با موضوعات من کار کنید من بودجه ویژه می‌دهم. ضمانت می‌کنم اگر این کار را کردید پروژه را چاپ می‌کنم و امتیاز استادی می‌دهم و...

اینها راهکارهایی است که باید اندیشیده می‌شد، اما نشده است. مواردی از این قبیل زیاد داریم. این که دانشجو را کمک کنیم، به نیازهای صنعت توجه کنیم، بگوییم هر کس می‌خواهد پایان‌نامه بنویسد اساتید سوژه‌های پراکنده ندهند و موضوعات اصلی کشور را تبدیل به سوژه کنند. چه در علوم انسانی چه در علوم فنی مهندسی و... واقعا انجام نشده است. مگر دولت نمی‌خواهد بودجه پژوهش بدهد؟ بودجه پژوهش را باید در اینجاها خرج کند. آزمایشگاه در اختیار بگذارد و کارهای حمایتی از این قبیل. این اقدامات همان حلقه‌های گمشده ماجرا هستند.

در حال حاضر انتظار می‌رود دولت این کار را انجام دهد، اما به همان دلایلی که عرض کردم و زمان 4 ساله دولت‌ها، دولت عملا فرصت انجامش را پیدا نمی‌کند.

تصور من این است همان تشکیلاتی که می‌خواهد روی فرآیند الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت کار کند، باید روی این ابزارها و حلقه‌ها هم فکر کند. یعنی مهم‌ترین نکته این است که جایگاهش کجا باشد. عرض من این است که جایگاهش از نظر قانونی و حکومتی باید جایی باشد که درگیر بخش‌های کوتاه‌مدت مانند انتخابات نباشد. نخبگان باید از این مساله جدا شوند و بدانند مثلا تا 10 سال هیچ دغدغه‌ای ندارند و فقط باید فکر کنند و سال به سال تولید فکری‌شان را بیرون بدهند، راهکار بدهند، صحبت کنند و جواب بدهند.

این کار بزرگ تاریخ از برنامه‌های جاری دولت است. برنامه‌های جاری که کار خودش را می‌کند و کسی مشکلی با آن ندارد. این تیم‌ها باید برای حرکت جهادی و تدوین الگوی اسلامی ـ ایرانی کمک کنند.

یکی فرصت محدود دولت‌هاست که عرض کردم و یکی اعتقاد و باور است. واقعا نمی‌دانم آیا مسوولان به جهاد اقتصادی و تدوین الگو اعتقاد و باور دارند یا نه؟ من فرض را بر این می‌گذارم که اعتقاد دارند، اما نمی‌دانند از کجا باید شروع کنند، اما یک تیم فکری قوی است که باید مسوولان را حمایت کند که معمولا این تیم خود دانشگاهی‌ها هستند، اما اینها هم زیاد رغبت نشان ندادند و برای چنین فضایی آماده نبودند. من معتقدم باید مجموعه اینها را کنار هم چید و به جواب رسید. سوالی نیست که با تک‌‌عامل و تک پاسخ بشود جوابش داد. مسائل اقتصادی مسائل چندبعدی است. باید برای همه آنها نسبت به جهادی بودنش فکر کرد. برای تولید علم و جهادی بودن اگر بخواهد این اتفاق بیفتد، باید از آموزش عالی و دولت، انتظار عمل موثر داشت، اما متاسفانه درگیری‌های روزمره اجازه نداده دولت وارد این فرآیند شود، اما رسانه‌ها می‌توانند این مطالبات را پیگیری کنند. یعنی آنها باید با روش خودشان توجه دولتمردان را جلب کنند که این موضوعات اساسی را پیگیری کنند. بیایید توجه کنیم که خودمان در دام نیفتیم که باز به سمت توجیه عدم کار پیش برویم. در همین هفته دولت که مسوولان با رهبر معظم انقلاب دیدار داشتند یکی از نکات صحبت عمده ایشان این بود که واقعا با مراکز نخبه دانشگاهی بیشتر ارتباط برقرار کنید، انتقاداتشان را بشنوید و سعی کنید مشکلات را حل کنید.

تصور من این است که مسوولیت کار جهاد اقتصادی و تدوین الگو با توجه به این که قوه مجریه و رئیس‌جمهور طبق قانون اساسی بعد از رهبر معظم انقلاب دومین شخص کشور است متوجه او می‌شود. شاید راهکارها را اندیشیده‌اند، اما من خبر ندارم و البته در این زمینه اطلاعاتی نیز از هیات دولت منتشر نشده است، اما از آن دستگاه انتظار می‌رود. دلیل کم‌توجهی را باید از خودشان سوال کنید من نمی‌توانم به جای آقایان به چرایی‌اش پاسخ بدهم.

تصور من از کار جهادی این است که با همین امکانات موجود کاری می‌کنند که اثربخشی‌اش بیشتر باشد. نمی‌گویم اگر کسی 5 ساعت کار می‌کند را بکند 8 ساعت. البته این هم می‌تواند جزو کار جهادی باشد، اما دولت بیاید ساختاری فکر کند که چگونه می‌تواند دانشجو را به صورت موثرتر تشویق کند و جهت بدهد. مشوق‌هایی که برای بعضی پایان‌نامه‌ها می‌گذارند که اگر در این راستا باشند آنقدر پول به آن می‌دهند مشوق خوبی است یا مثلا امتیاز بدهند به مقاله‌هایی که در این راستا نوشته می‌شود یعنی خودمان برای این موضوع شان ویژه قائل باشیم. مثلا بگوییم اگر شما برای فلان مشکل فنی کشور توانستی پاسخ بیابی به تو رتبه می‌دهیم. چه اشکالی دارد؟ این به آموزش عالی خودمان برمی‌گردد و دست خودمان است. کار چندان دشواری هم نیست.

بگوییم هر کس در علوم انسانی بتواند یک نقد علمی موثر برای سیستم بحران‌زای موجود که غرب دچار آن است بنویسد و نقاط ضعفش را شناسایی کند که به درد مسوولان بخورد، به او رتبه می‌دهیم. حالا هر کس بتواند یک راهکار جایگزین هم معرفی کند رتبه بالاتری می‌گیرد. هر کس در این فرآیند بتواند پایان‌نامه بگیرد، حمایتش می‌کنیم که به دوره دکتری برود. به او بورس می‌دهیم. اینها راهکارهای پیچیده‌ای نیست. الان در دانشگاه‌ها بورس داریم، اما جهت دادنش این منطق را می‌خواهد. اینها راهکارهای کوتاه‌مدت است.

الان چند مقاله را نگاه می‌کردم که بخش کشاورزی را در جهاد اقتصادی آسیب‌شناسی کرده است. الان همه ما در مرحله آسیب‌شناسی گیر کردیم. همه می‌دانیم بخش کشاورزی با همه تلاشی که می‌کند، خروجی‌اش آنچه می‌خواهیم نیست. کاربری‌های زمین کشاورزی کم‌کم تبدیل به مسکونی و تجاری می‌شود. پس یک جای کار لنگ می‌زند، اما کسی نیامده این لنگی را شناسایی کند. در صورتی که ماجرا آنقدرها هم پیچیده نیست. فرض کنید یکی از گیرهای کلیدی کشاورزان ما این است که ناچارند محصولات تولیدی خود را به قیمت نازل به بنکدار بفروشند، یعنی این شبکه انحصاری است.

شکستن این شبکه انحصاری، هم راهکار حقوقی می‌‌خواهد، هم قانونی، هم تشکیلات و هم حمایت دولت. بخش کشاورزی باید روی این فکر کند. متاسفانه بخش کشاورزی ما از نظر تولید، «تولید تار عنکبوتی» دارد. یعنی یک سال آنقدر سیب‌زمینی و پیاز می‌کاریم که روی دست کشاورز باد می‌کند و قیمتش نازل می‌شود و ضرر می‌کند، اما سال بعد هیچ کس این محصول را نمی‌کارد و دچار کمبود می‌شویم تا در بازار قیمت سیاه پیدا می‌کند و از خارج وارد می‌کنیم.

لازمه خروج از این حالت مشکل‌دار این است که در سال‌های پر محصول این محصولات توسط جایی خریداری شود که سودش به جیب کشاورزان برود. پس باید شبکه‌هایی درست شود که محصول تولیدی را مثلا برای 6 ماه ذخیره‌سازی کنند تا خیال کشاورز راحت باشد که هر چه تولید کرد، فروش خواهد رفت. اگر کشاورز این گونه دغدغه‌ها را نداشته باشد لازم نیست زمینش را بفروشد و به شهر بیاید.

بله باید کار را از اینجا آغاز کند. آن هم نه با این آدم‌هایی که مدام دغدغه فکری کارهای روزمره را دارند. این که الان همه دنبال این هستند که ظرفیت‌های علمی کشور زیاد شود خیلی خوب است. خوب است که دکتری و فوق‌لیسانس زیاد شود، اما واقعا این تعداد رشته که ایجاد می‌شود همان است که ما می‌خواهیم؟

مجموعه این اقدامات باید هماهنگ باشد که این هماهنگی اتفاق نیفتاده است.

به نوعی بله. می‌شود گفت کم‌کاری کردند. این کم‌کاری به نحوی بوده که انرژی‌شان بیش از حد و بدون نیاز در کارهای روزمره هدر رفته است. زیاد دویده‌اند، اما چون اصول دویدن را بلد نبودند نفس‌شان بریده و کم آوردند. خواب و خوراک ندارند و تلاش می‌کنند، اما به جای این که 5 قدم بردارند 2 قدم برداشته و 3 قدم دیگر را نتوانسته بردارند.

دویدن راه و روش و تکنیک و آموزش دارد. یک فوتبالیست هم می‌دود، اما کمی صبر می‌کند تا بتواند انرژی‌اش را برای 90 دقیقه تقسیم ‌کند. ما هم اگر می‌خواهیم به حرکت جهشی جهادی برسیم نیاز به برنامه داریم. بدون برنامه و با انگیزه مشخصی انتظار این جهش نمی‌رود. نبود برنامه هم در نقاط کوری بود که عرض کردم.