هواشناسی در سفر

به همین دلیل در اغلب کلاس‌های طبیعت‌گردی و کوهنوردی به مبحث هواشناسی نگاهی جدی می‌شود.‌ هواشناسی دانشی است که درباره شناخت جو و پدیده‌های هوای اطراف کره زمین به مطالعه و تحقیق می‌پردازد. هوای اطراف کره زمین، همواره در جنب و جوش است و کمتر اتفاق می‌افتد که این هوا در حالت تعادل باشد. مطالعه و تحقیق در این قسمت از فضا (تا ارتفاع 90 کیلومتری سطح زمین) که آن را «هموسفر» (Homosphere) می‌نامند، بسیار گسترده است. انسان در اعماق دریایی ژرف همچون هوا که آن را نمی‌بیند، زندگی می‌کند. در چنین فضای بزرگی پیش‌بینی وضعیت جوی بسیار مهم و از کارهای دانش هواشناسی است که به کمک ادوات دقیق و نقشه‌های مخصوص انجام می‌شود.

بشر در مراحل اولیه زندگی خود در برابر پدیده‌ها و حوادث جوی دست به گریبان اوهام و تخیلات می‌شد. مدت‌ها گذشت تا نگاه بشر رنگ تحقیق به خود بگیرد. علت بررسی پدیده‌های جوی برخورد و تماس مستقیم انسان با طبیعت و مشاهدات عینی او بود.

رعد و برق اولین جرقه‌ها را در ذهن جستجوگر انسان ایجاد کرد. شاید برای شما هم جالب باشد بدانید اولین رساله مستقل هواشناسی در 4 قرن قبل از میلاد مسیح و توسط ارسطو نوشته شد.

مسلمانان هم جزو اولین کسانی بودند که با علم «آب و هواشناسی» آشنا شدند. نخستین اندیشمندی که رویدادهای هواشناسی را مدون و طبقه‌بندی کرد، دانشمند ایرانی سده پنجم هجری، ابوحاتم اسماعیل اسفزاری خراسانی است که برای نخستین بار پدیده‌های جوی و هواشناسی را به زبان فارسی در کتاب خود گردآوری کرد.

با پیشرفت تجهیزات اندازه‌گیری و اختراع ادوات دقیق‌تر، فن هواشناسی با گالیله و توریچلی جای خود را در میان علوم باز کرد.

دانستن تغییرات هوا و اتفاقات جوی برای هر انسانی و در هر کار و فعالیتی ضروری است! حتی حیوانات هم به سهم خود از حوادث جوی طبیعی بی‌خبر نمانده‌اند. کوهنوردان، دریانوردان، طبیعت‌گردان، محیط‌بانان، نظامیان و... باید از وضعیت آب و هوایی و تغییرات جوی به موقع آگاه شوند. گاه یک تصمیم و مشاوره صحیح هواشناسی، جان انسان‌هایی را نجات می‌دهد. صعود کوهنوردان به ارتفاعات بالا تنها با برنامه‌ریزی مناسب و رصد آب و هوای منطقه امکان‌پذیر است.

گاه یک اشتباه کوچک صدمات جبران‌ناپذیری را به یک تیم یا فرد وارد می‌کند. در نظر گرفتن آب و هوای منطقه و درکی صحیح از آن با لذت بردن از سفر و تدارکات آن نسبت مستقیم دارد.

سفر به طبیعت با همه زیبایی‌هایش با مخاطرات زیادی از جمله تغییرات آب و هوا همراه است. شاید بعید به نظر برسد، اما گاهی در یک شرایط ناپایدار و در عرض مدتی کوتاه، چندین رویداد به ظاهر ناهمگون در مدت زمان کوتاهی اتفاق می‌افتد!

تغییرات آب و هوا می‌تواند تأثیر چشمگیری روی سفر شما ـ یا حتی شانس زنده ماندن اگرشرایط نامناسب شود ـ داشته باشد. بنابراین ضروری است تا جایی که ممکن است آمادگی روبه‌رو شدن با هر شرایطی را داشته باشید.

پس پیش از سفر گزارش آب و هوای روزهای آینده را به طورکامل بررسی کنید و لوازم و لباس مناسب با خودتان همراه ببرید. اگر پیش‌بینی هوا حاکی از وضعیت بسیار نامساعدی باشد، ممکن است سفر کردن و یافتن راه مشکل باشد. مجدداً درباره برنامه‌هایتان فکر کنید؛ شاید بهتر باشد برنامه سفر را لغو کنید.

تغییرات آب و هوا از جابجایی جریانات هوا، رطوبت موجود در هوا و برخورد گرما و سرما ایجاد می‌شود. قبل از این‌که عازم سفر شوید به نقشه‌های هواشناسی توجه کنید که به شما در پیگیری این موارد کمک خواهد کرد. سپس شما نیاز خواهید داشت از آنچه می‌بینید در پیش‌بینی اثرات این جابجایی روی کره زمین استفاده کنید.

نقشه‌های هواشناسی حاوی اطلاعات فراوانی هستند که در اینجا فقط به یک مورد آن اشاره می‌کنیم. پیش از سفرهای طبیعت‌گردی و کوهنوردی‌های حرفه‌ای مقایسه منظم نقشه‌های هواشناسی با نقشه‌های توپوگرافی زمین همیشه سودمند است. در نقشه‌های توپوگرافی با نزدیک شدن خطوط میزان (کنتور) به یکدیگر، شیب مسیر زیاد می‌شود. در نقشه‌هایی هواشناسی نیز نزدیک بودن خطوط همفشار، حکایت از قدرت بالای باد دارد.

حامد پیمان‌خواه