بالکن‌های پریشان شهر ما

حالا دیگر چهره بالکن‌های شهر ما مدت‌هاست دستخوش نازیبایی‌ها شده است، فضایی که امروز بالکن نامیده می‌شود در دوران قدیم که فضاهای بیرونی بازتر بود و ایوان‌ها چشم‌انداز زیبایی داشتند، موجب آرامش اعصاب بودند، اما در شرایط شهرسازی کنونی، بالکن‌ها کارکرد خود را از دست داده‌اند و صرفا به منظور فضایی اضافی برای قرار دادن وسایل غیرضروری در نظر گرفته می‌شوند.

در شرایطی که شیوه شهرنشینی امروزی و زندگی درآپارتمان‌های قوطی کبریتی اغلب داشتن حیاط در خانه‌ها را به آرزویی برای ساکنانش تبدیل کرده است، اهمیت بالکن در خانه بیشتر مشخص شود. بالکنی که تنها فضای آزاد خانه است گاهی اوقات مورد بی‌مهری و بی‌توجهی ساکنان قرار می‌گیرد و حتی فراموش می‌شود در حالی که با اندکی سلیقه می‌تواند به فضایی زیبا و آرامش بخش تبدیل شود.

با دیدن بالکن هر خانه‌ای اولین چیزی که به ذهن هر‌رهگذری می‌رسد نوع رفتار، پاکیزگی و حتی شیوه زندگی اعضای آن خانه است، اما نکته‌ای که به نظر می‌رسد تاکنون مورد غفلت و بی‌توجهی قرار گرفته این است که چون بالکن‌ها جزیی از نمای بیرونی خانه‌هاست پس به سایر شهروندان هم تعلق دارد. اما واقعیت این است که دیگر بالکن‌ها تداعی کننده ایوان‌های با صفای دیروز نیستند.

اگر شما هم در عبور از کوچه‌ها و خیابان‌های شهر به بالکن‌ها نگاه کنید، متوجه می‌شوید برخی شهروندان آنجا را با انباری اشتباه گرفته‌اند. زباله‌ها و اشیای غیرقابل استفاده، سال‌ها در بالکن می‌مانند تا روزی شاید کسی دلش به رحم بیاید و فکری به حال آنها کند. شاید اینقدر این صحنه را دیده ایم که خودمان هم باورمان شده بالکن همان انباری کوچک خانه ماست. در حال حاضر تراس منازل مکانی است برای پهن کردن لباس‌ها که باعث آلودگی بصری است و قرار دادن لباس‌ها و اشیای اضافه داخل آن باعث ناهمگونی فضای شهری می‌شود. پهن کردن لباس‌ها در تراس به جز زشت کردن نمای ساختمان برای رهگذران چهره شهر را زشت خواهد کرد. چیدن لباس‌ها و قرار دادن بند لباس هم شرایطی دارد. تصور کنید اگر هر کس هر طور که بخواهد بندی بزند و لباس‌های رنگارنگ را روی آن آویزان کند، چه منظره وحشتناکی خواهیم داشت.

به همین دلیل از مدتی پیش، شهرداری‌های مناطق با خانه‌هایی که بالکن‌های نامرتب و زشت داشته و نوع طراحی و چیدمان وسایل در آنجا نمای ساختمان‌ها و حتی محله و شهر را بر هم می‌زند برخورد می‌کند و به مالک خانه برای رفع مشکلات بالکن تذکر می‌دهند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد در بسیاری از شهرهای کوچک و بزرگ دنیا این‌طور نیست که از بالکن‌ها به عنوان فضایی برای قرار دادن وسایل دور ریز استفاده شود و در واقع شهروندان هر طور که بخواهند این بخش از فضای شخصی منزل مسکونی خود را که جزئی از فضای عمومی شهر هم محسوب می‌شوند، طراحی کنند. در این شهرها هرگونه طراحی بالکن‌ها و حتی این‌که داخل آنها قرار است با چه وسایلی پر شود بر اساس ضابطه و قانون پیش می‌رود، در حالی که متاسفانه این موضوع در شهرهای ما چه از سوی مسوولان شهری و چه از سوی شهروندان مورد غفلت قرار گرفته است.

این گفته یک کارشناس مسائل شهری است که ریشه این موضوع را عدم تعریف صحیح از بالکن‌ها و کارایی آنها در کشور ما می‌داند و معتقد است متاسفانه افکار عمومی بالکن‌ها را در شهرهای ما یک انباری برای جا ساز کردن وسایل اضافی و بدون استفاده تلقی می‌کند. امید ایمانی در گفت‌وگو با «جام‌جم» با اشاره به این‌که قطعا معمار هنگام ساختن خانه به کاربری بالکن آن توجه دارد و نمی‌توان بالکن را هر طوری طراحی و از آن استفاده کرد، می‌گوید: در شهرهای ما از یک بالکن کاربری‌های مختلفی گرفته می‌شود که نه‌تنها چهره زشتی به آن داده، بلکه فضای عمومی شهر نیز به نوعی تحت تاثیر این نازیبایی قرار می‌گیرد.

این کارشناس مسائل شهری البته ریشه این موضوع را نیز فرهنگی می‌داند و توضیح می‌دهند: در مقابل بسیاری از بالکن‌های شهرمان که چهره‌ای پریشان داشته و کارکرد انباری به خود گرفته‌اند در چند سال اخیر برخی شهروندان با ذوق نیز در گوشه و کنار شهر دیده می‌شوند که با آگاهی از این موضوع که بالکن‌ها به نوعی فضای عمومی شهر محسوب می‌شوند با تزئین زیبایی بالکن‌ها مانند رنگ‌آمیزی و قرار دادن گلدان‌های گل و گذاشتن میله‌های مخصوص پهن کردن لباس به جای بستن طناب تلاش کرده‌اند بالکن‌های خود را زیبا کنند.

به این ترتیب نه فقط خودشان از این هماهنگی و زیبایی بهره می‌برند، بلکه شهروندان نیز با تماشای نمای بالکن‌ها احساس خوبی پیدا کرده و در نهایت این موضوع به زیبایی چهره محله و شهر کمک می‌کند.

هم‌اکنون در بسیاری از شهرهای کوچک و بزرگ دنیا حتی نسبت به موضوع به‌ظاهر کوچک و کم‌اهمیت بالکن‌ها حساسیت ویژه‌ای وجود دارد، چراکه زیبایی یا زشتی آن به طور مستقیم در چهره شهر تاثیرگذار خواهد بود و به همین دلیل است که شهرداری‌ها در این شهرها بر اساس قانونی که در این زمینه تدوین شده به مالکان منازل اجازه نمی‌دهند هر نوع کاربری را که می‌خواهند، از بالکن‌ها بگیرند.

به گفته ایمانی، در این شهرها حتی رنگ‌آمیزی بالکن‌ها و وسایلی که می‌توان یا نمی‌توان در آنها چید کاملا مشخص شده، در حالی که تاکنون ضرورت تدوین چنین قانونی از سوی مسوولان شهری احساس نشده و اگر هم به فکر مسوولی رسیده همتی برای اجرایی کرده آن نبوده است.

اما این کارشناس مسائل شهری صرف نظر از نقض مدیریت شهری و شهرداری‌ها بر ضرورت احساس مسوولیت از سوی شهروندان در این زمینه و در جهت بهبود سیما و منظر شهری تاکید می‌کند و این‌که خود شهروندان به این نتیجه برسند که آنها کاملا نسبت به نحوه چیدمان و استفاده از بالکن منزل‌شان مسوول هستند.

حالا که حرف از مسوولیت شهروندی افتاد، خوب است برای زیبا کردن بالکن خانه‌هایمان دست به کار شویم. برای این کار نیازی به هزینه‌های اضافی نیست، چراکه می‌توانیم براحتی و با کمترین هزینه در بالکن خانه خود محیطی زیبا و دل‌انگیز بسازیم؛ محیطی که دردنیای ماشینی امروز به آن نیاز خواهیم داشت. قرار دادن چند گلدان نه هزینه زیادی می‌خواهد و نه کاری دشوار است. البته برای این کار به فضای زیادی هم نیاز نیست، حتی یک بالکن کوچک هم می‌تواند همین قدر زیبا و فرح‌بخش باشد.

خوشبختانه امروز روی لبه برخی بالکن‌ها مکانی برای قرار دادن گلدان‌ها در نظر گرفته شده که به فضای زیادی هم نیاز ندارد. آویزهایی که به سقف بالکن نصب می‌شوند و گلدان‌های دیواری هم همین کار را می‌کنند.

البته اینها همه به سلیقه شما بستگی دارد. مثلا اگر فضای کافی در اختیار دارید، قرار دادن یک یا چند صندلی در فضای بالکن نیز کاری دلنشین خواهد بود بخصوص اگر بالکن منظره خوبی هم داشته باشد. فکر کنید چقدر لذتبخش است اگر بعد از گذراندن یک روز سخت کاری به خانه آمده، در بالکن و کنار گلدان‌ها نشسته و فنجانی چای بنوشید!

به هر حال نمی‌توان از این موضوع گذشت که بالکن‌ها به عنوان جزئی از ملک شخصی شهروندان به دلیل این‌که در فضای بیرونی خانه قرار دارند بیشتر از سایر بخش‌ها در معرض دید هستند. هرچند شهرداری‌ها موظف هستند به دلیل نوع وظایفی که برایشان تعریف شده در مورد عوامل به وجود آورنده آلودگی‌های بصری به شهروندان تذکر دهند، اما به نظر می‌رسد بهترین کار همان احساس مسوولیت از طرف خود شهروندان در این زمینه است. شهرداری باید نسبت به تشویق مالکان برای جمع آوری اشیای اضافی از نما اقدام کند، زیرا کابل‌های برق یا کانال‌های کولری که مشرف به فضاهای عمومی است به زیبایی شهر لطمات زیادی وارد می‌آورد، از سوی دیگر مالکان در صورت امکان باید آنها را از زاویه دید مردم جمع کنند یا آنها را همرنگ نمای ساختمان خود کنند تا زیبایی محیط حفظ شود. باید تابلوهای فرسوده ومعیوب مغازه‌های خود را با تابلوهای جدید عوض کنند و اگر صاحبخانه هستند باید سایبان‌هایی را که به وسیله ایرانیت یا حصیر در بالکن منازل خود ساخته‌اند عوض کنند، زیرا فضاهایی چون بالکن که مشرف به فضای عمومی است، جزو فضای شخصی نیست و نمی‌توان برای استفاده شخصی آنها را به هر شکلی درآورد.