موسیقی، روح فیلم و سریال است

به هر حال پخش یک ماهه یک اثر آن هم از تلویزیون می‌تواند باعث شود آن خواننده یا آهنگساز ارتباطی گسترده و مناسب با مردم ایجاد کند، به همین جهت در گفت‌وگویی با برخی از سازندگان و خوانندگان تیتراژهای مجموعه‌های تلویزیونی ماه رمضان امسال دلایل موفقیت یا عدم‌موفقیت موسیقی و تیتراژ چند سریال را مورد بررسی قرار دادیم.

امیر توسلی سازنده موسیقی سریال «سقوط یک فرشته» با بیان این‌که در حال حاضر موسیقی و تیتراژ سریال‌ها و فیلم‌ها اولویت اصلی کارگردان یا تهیه‌کننده به شمار نمی‌آید، می‌گوید: به دلیل مشکلات متعددی همچون مشکلات مالی، موسیقی و تیتراژ به افرادی سپرده می‌شود که تسلط کافی را در این زمینه ندارند و در نتیجه اثر خوبی تولید نمی‌شود.

وی می‌افزاید: در گذشته توجه بیشتری نسبت به موسیقی مجموعه‌ها می‌شد، اما بنا‌به دلایلی همچون کمبود زمان تولید و پخش به روز مجموعه‌ها و اشکالاتی که به همکاران من وارد است، در حال حاضر توجه جدی به موسیقی و تیتراژ نمی‌شود.

وی تصریح می‌کند: تیتراژ فقط این نیست که تصاویری را با موسیقی و ضرباهنگی تلفیق کنیم و بگوییم این تیتراژ خوبی است. تیتراژ باید کارکردهایی داشته باشد و در ذهن مخاطب بماند. تیتراژ و موسیقی باید همسو با مفهوم اثر تولید شود تا بتواند در این خصوص به روند انتقال پیام کمک کند.

توسلی درخصوص تیتراژهای ابتدا و انتهای سریال سقوط یک فرشته می‌گوید: برای تیتراژ ابتدایی براساس داستانی مشخص تصاویری را ضبط کردیم تا با استفاده از موسیقی بتوانیم در انتقال پیام مجموعه سقوط یک فرشته تاثیرگذار باشیم و برخلاف بقیه آثار در تیتراژ پایانی موسیقی ملودیک را در نظر گرفتیم.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا تیتراژها نیاز به خواننده دارد یا نه می‌گوید: من تاکیدی بر حضور خواننده در تیتراژ ندارم، به طور مثال در مجموعه مختارنامه هم بسیار کوتاه از کلام استفاده کردم. این‌که موسیقی باید باکلام باشد یا بی‌کلام بستگی به داستان فیلم دارد و باید براساس آن تصمیم گرفت.

توسلی با اشاره به این‌که موسیقی روح یک سریال یا فیلم به شمار می‌آید، اضافه می‌کند: استفاده بجا و درست از موسیقی می‌تواند به یک سکانس و حتی بازیگر کمک کند و اگر موسیقی مورد توجه قرار نگیرد، قطعا استفاده و تولید موسیقی بی‌کیفیت می‌تواند شخصیت یا سکانس را تغییر دهد به گونه‌ای که برای مخاطب محسوس باشد.

وی ادامه می‌دهد: موسیقی براساس فیلمنامه ساخته می‌شود و به گونه‌ای باعث تاثیرگذاری بیشتر یک اثر می‌شود، به همین جهت باید همیشه به موسیقی خوب توجه شود تا شاهد شنیدن موسیقی‌های خوبی باشیم.

آهنگساز سقوط یک فرشته معتقد است: وقتی در مناسبت مذهبی قرار می‌گیریم نباید توجه به این موضوع در ساخت موسیقی تاثیرگذار باشد و لزوما بخواهیم موسیقی مناسبتی بسازیم، چراکه فیلمنامه مشخص می‌کند که چه نوع موسیقی می‌تواند یک اثر متفاوت را خلق کند.

آهنگساز مختارنامه خاطرنشان می‌کند: بسیاری از آثار موسیقایی هستند که در حال حاضر در ذهن مردم ماندگار شده‌اند؛ آثاری همچون سربداران، روزی روزگاری یا مختارنامه چون این آثار فاخر ملی به شمار می‌آیند. اما به‌جهت تنوع تولید برنامه‌های تلویزیونی به سمتی رفته است که این رویه کمتر پیش می‌آید تا آثار فاخری تولید شود و برهمین اساس آثار فاخر موسیقایی هم کمتر شده است.

مهدی یغمایی، خواننده تیتراژ ابتدایی برنامه ماه عسل می‌گوید: در مقطعی تعدادی خاص از خوانندگان و آهنگسازان ساخت تیتراژ‌های تلویزیون را در اختیار داشتند و این امکان برای حضور افراد دیگر وجود نداشت و گروهی خاص موسیقی متن و تیتراژهای تلویزیون را می‌ساختند، اما در حال حاضر فضا برای فعالیت گروه‌های مختلف باز شده است.

وی با اشاره به این‌که فضای موجود باید کنترل و مدیریت شود، می‌افزاید: این‌که گروه‌های دیگر آهنگسازی یا خوانندگی بتوانند در تیتراژها یا موسیقی متن برنامه‌ها فعالیت کنند خوب است، اما باید دید که آیا همه گروه‌ها می‌توانند کار خوبی تولید کنند؟ متاسفانه برخی از تهیه‌کنندگان و عوامل برنامه‌ساز به سمتی رفته‌اند که فرقی برایشان نمی‌کند چه آهنگساز و خواننده‌ای در اثرشان حضور داشته باشد و بیشتر توجهشان صرف این شده که کدام یک پول کمتری می‌گیرند تا کار را به آن گروه سفارش دهند.

یغمایی می‌گوید: اگر نظارت کافی بر تولید آثار موسیقایی نشود، در آینده نمی‌توانیم موسیقی‌های جذاب و مخاطب‌پسند را بشنویم. باید به تیتراژ و موسیقی متن هم مانند برنامه توجه شود، چون موسیقی نیز یکی از عناصر اصلی برنامه به شمار می‌آید و باعث ایجاد القای فضای شاد یا حزن‌انگیر و... در متن برنامه می‌شود که این موضوع در تاثیر‌گذاری بر مخاطب قابل توجه است.

وی حضور سازنده و خواننده موسیقی و تیتراژ در مراحل تصویربرداری را امری لازم و ضروری عنوان می‌کند و می‌گوید: سازنده و خواننده هم جزئی از عوامل برنامه هستند و باید در مراحل تصویربرداری در کنار عوامل تولید باشند تا بدانند که چه اثری تولید می‌شود تا بر آن اساس موسیقی خود را تولید کنند.

وی تصریح می‌کند: در بسیاری از برنامه‌های تلویزیونی می‌بینیم موسیقی متن و تیتراژ ابتدایی و پایانی به افراد مجزایی سفارش داده می‌شود، در حالی که این دو به‌هم وابسته هستند و باید کل موسیقی یک برنامه به فرد مشخصی سفارش داده شود تا گروه تولید موسیقی بتوانند از ابتدا تا انتهای یک برنامه را خودشان برنامه‌ریزی و اثر مطلوبی تولید کنند.

وی ادامه می‌دهد: موسیقی باید با توجه به متن برنامه تولید شود تا بتواند در راستای برنامه باشد، این‌که ما به گروهی بگوییم شما با این مضمون اثری را تولید کن، قطعا نباید انتظار داشته باشیم که اثر تولید شده بر دل مخاطب بنشیند و بتواند موثر باشد.

یغمایی در پایان صحبت‌هایش یادآور می‌شود: گروه تولید موسیقی نیز باید مانند گروه تولید برنامه از ابتدا تا انتهای کار باشند و زمان مناسبی در اختیارشان باشد تا اثر مطلوبی را تولید کنند. این‌که تهیه‌کننده یا کارگردانی مدت 3 یا 4 روز پایانی اثرش به یاد موسیقی بیفتد، واقعا تاسفبار است و با این روش هیچ‌وقت نباید منتظر شنیدن آثار فاخری از تلویزیون باشیم.

آریا عظیمی‌نژاد که موسیقی مجموعه تلویزیونی پنج‌کیلومتر تا بهشت را ساخته است، می‌گوید: در برخی از مواقع مضمون کار، به تحقیقات میدانی احتیاج دارد، مثلا کارهایی که به موسیقی نواحی مربوط می‌شود. به عنوان مثال در سریال‌های چهاردیواری و پایتخت، ما به همان نواحی سفر کردیم.

وی با بیان این‌که پیش از نگارش فیلمنامه خط فکری موسیقی می‌تواند شکل بگیرد، می‌افزاید: دیدن تصاویر ضبط شده امری لازم و ضروری است، چون هرکس می‌تواند برای خود تصویرسازی ذهنی داشته باشد. من در زمان تصویربرداری در لوکیشن حاضر می‌شوم و سعی می‌کنم تصاویر را از نزدیک ببینم چرا که این موضوع در ساخت موسیقی به من کمک می‌کند.

عظیمی‌نژاد بااشاره به این‌که برخی اوقات حساسیت روی آثار مناسبتی باعث طولانی شدن مراحل تولید می‌شود، ادامه می‌دهد: شاید شما هم مشاهده کرده باشید که در بعضی کارهای تلویزیونی متاسفانه موسیقی با کلام آن ربطی به موضوع داستان ندارد، در حالی که به این موضوع توجه نمی‌شود، بنابراین اهمیت زیادی دارد که تیتراژ با کلام پایانی با فضای کار مرتبط باشد و عوامل تولید بدانند که تیتراژ با کلام بر چه اساسی ساخته می‌شود.

حمیدرضا حسینی، مدیر نظارت و ارزشیابی موسیقی سازمان صدا و سیما معتقد است: با آغاز ماه مبارک رمضان فصل جدید برنامه‌سازی در رسانه ملی بویژه در سیما آغاز می‌شود.

در حوزه موسیقی معمولا موسیقی‌هایی با مضامین نیایشی یا گفت‌وگوی دوسویه انسان با معشوق که همان پروردگار است، تولید می‌گردد. این موسیقی‌ها اگر توسط یک آهنگساز خوب، مجرب و آگاه طراحی و تنظیم شود می‌تواند جذاب، بدیع، جدید و تاثیرگذار باشد، اما مادامی که هنرمندان بی‌تجربه در سیما مسوولیت تولید موسیقی تیتراژ را به عهده بگیرند، متاسفانه نتیجه کار به مذاق مخاطبان بویژه برنامه‌سازان یا ناظرین کیفی برنامه خوشایند نخواهد بود. چراکه بیشتر این دوستان متوجه ظواهر و جذابیت‌های سطحی هستند و گاه با مدل‌های بازاری یا موسیقی‌های پاپ، تکنو، ریتمیک و به دور از هرگونه مولفه آشنا با ذائقه ایرانی، موسیقی تولید می‌کنند.

وی می‌افزاید: ریتم‌سازی، تنظیم و سازآرایی با سازهای ایرانی، اجرای خواننده با صدای واضح، شفاف و تاثیرگذار می‌تواند به مقبولیت یک اثر موسیقایی کمک کند. تجربه نشان داده مخاطب ایرانی به آواز ایرانی البته با تنظیم و متد نوین امروزی علاقه دارد و همچنین ساز ایرانی را نیز با تکنیک‌های جذاب بویژه تکنوازی‌های کوتاه در پاساژهای موسیقی می‌پسندد.

وی تصریح می‌کند: اگر طراحی آهنگساز و برنامه‌ریزی او برای ساخت یک قطعه موسیقی با شعری که درونمایه دینی و اعتقادی دارد درست انجام شود و عوامل اجرا نیز تجربه و وسواس لازم برای خلق یک اثر کیفی را داشته باشند، قطعا نتیجه این هنرنمایی یک اثر شنیدنی خواهد بود که در فصل ویژه برنامه‌سازی در ماه مبارک رمضان اقبال بیش از پیش مخاطبان سیما را به همراه خواهد داشت و اگر ملودی این اثر زمزمه‌پذیر باشد تا مدت‌ها در ذهن مردم ماندگار می‌شود.

حسینی تاکید می‌کند: تولید و ارائه موسیقی در سیما باید به دور از شتابزدگی و به منظور بهره‌گیری کیفی صورت بگیرد. مراحل طراحی آثار موسیقی و تیتراژ از زمان بررسی طرح سریال یا جنگ تلویزیونی در جلسات طرح و برنامه مد‌نظر باشد و نسبت به ژانر موسیقی، فضای کلی آن به لحاظ ریتم، ملودی و سازبندی و همچنین مضامین شعر دقت لازم انجام شود.

وی با بیان این‌که باید سعی شود برای تیتراژ‌های مناسبتی به خصوص ماه مبارک رمضان از عوامل حرفه‌ای استفاده شود، خاطرنشان می‌کند: تصویرگذاری تیتراژ با توجه به فضای موسیقی حتما باید تناسب داشته باشد. یقینا یک ترانه تیتراژ جذاب و پرمحتوا می‌تواند در تاثیر‌گذاری یک سریال یا جنگ تلویزیونی موثر باشد و خاطر پخش آن حتی داستان و قصه فیلم را در ذهن مخاطب ماندگار کند و به ثبت برساند. چه بسیار ترانه‌هایی که با شنیدنش به یاد سریال، کارتون یا فیلم سینمایی می‌افتیم و چه افسوس که در سال‌های اخیر تعداد این ترانه‌ها زیاد نبوده و فرصت‌های خوبی را از دست داده‌ایم.