بندرآباد؛ سرزمین خانقاه‌ها

از جمله مهم‌ترین آثار تاریخی روستا نیز می‌توان به مجموعه باستانی و تاریخی «سلطان محمود شاه» شامل خانقاه، حوزه علمیه، مسجد جامع، مکتبخانه و امامزاده سید میرحسین، آب انبار، برج حفاظتی و مقبره عده‌ای از مشایخ سلسله دادایی اشاره کرد. البته اهمیت تاریخی روستای بندرآباد بیشتر مربوط به شخصیت شیخ تقی‌الدین دادا، عارف مشهور قرن هفتم هجری یزد است که خانقاه، بقعه و مسجدی در این روستا بنا نهاد که مرکز مراجعه و تجمع پیروانش شد.

بقعه سلطان محمود شاه، مزار سلطان محمود شاه فرزند شیخ تقی‌الدین دادا است که از صوفیان و عرفای نامدار منطقه به شمار می‌رفته است.

بنای بقعه به دیوار مسجد بندرآباد متصل است. مسجد جامع بندرآباد در نزدیکی بقعه شاه سلطان محمود (سلطان محمود شاه) واقع شده است و قدمت آن به قرون نهم و دهم هجری قمری برمی‌گردد.

گنبد، منبر و جاشمعی‌های این مسجد، از ارزش‌ معماری و تاریخی فراوانی برخوردارند.

در مسجد جامع این مجموعه، منبری از کاشی معرق با نقش‌های گره، اسلیمی و خط ثلث وجود دارد که از نظر هنری، شبیه آن را در کمتر جایی از ایران می‌توان دید. این مسجد و منبر 13 پله‌ای متعلق به قرن 7 هجری قمری و نمونه‌ای کم نظیر از معماری فاخر ایرانی اسلامی است.

مقبره امامزاده سید میرحسین نیز در نزدیکی بقعه سلطان محمود شاه واقع شده است و قدمت آن به قرن ششم هجری قمری می‌رسد. گچبری‌های بسیار زیبا، محراب و کاشیکاری‌های تزیینی آن از شاخصه‌های معماری دوران سلجوقی است.

مسجد کاشی بندرآباد هم که از دیگر آثار تاریخی روستاست از معماری مساجد قرون هشتم و نهم هجری تأثیر پذیرفته است. گنبد این مسجد با آجری ساده پوشانیده شده و محرابی مزین به گچبری و منبری با کاشی‌های معرق دارد.

زورخانه یا محل ورزش‌های باستانی بندرآباد نیز، قدمتی حدود 700 سال دارد و یکی از جالب‌ترین آثار تاریخی این روستاست. چینش آجر در نمای بناها، رنگ‌آمیزی فضاها و کاشیکاری‌های جذاب، ویژگی جالب‌توجه معماری بناهای روستای بندرآباد است.

امیرترقی نژاد / جام‌جم یزد