نگاه سطحی به هنر دینی آسیب زده است

اما این‌که چرا در میان این ترافیک نمایشگاهی، آثاری به نمایش درمی‌آیند که با شاخصه‌های ناب هنری همخوانی ندارند و به راحتی در معرض دید عموم قرار می‌گیرند موضوعی است که باید به آن به دیده تامل نگریست. کارشناسان و هنرشناسان معتقدند نمایش برخی از آثار سطحی در این حوزه در درازمدت می‌تواند ذائقه بصری مردم را تحت تاثیر قرار دهد.

محمدعلی بنی‌اسدی، نقاش و تصویرگر کهنه‌کار کشورمان یکی از همین کارشناسان است. او که سال‌هاست به آموزش هنر نیز می‌پردازد در این زمینه می‌گوید: باید فرقی میان اثر هنری فاخر در حوزه هنر دینی و اثری سطحی که برگرفته از نمادگرایی صرف است، وجود داشته باشد.

بنی‌اسدی از نمایش بی‌رویه و بدون نظارت آثار خلق شده در حوزه هنرهای تجسمی با عنوان هنر دینی به عنوان یک هشدار یاد می‌کند که باید به آن بیشتر توجه کرد. او فقط اظهار امیدواری می‌کند که تعداد زیاد نمایشگاه‌های مناسبتی باعث نشود که ذائقه مردم هم افت پیدا کرده و آنان نگاهشان را به مفاهیم قدسی بر نگاهی سطحی استوار کنند.

بنی‌اسدی که به گفته خودش سال‌هاست با یک تضاد درونی درباره خلق آثاری با این مضمون روبه‌رو است، ادامه می‌دهد: هیچ هنرمندی حق ندارد بدون پیش‌زمینه درست ذهنی و آگاهی از مفاهیم دینی و هنری در کنار هم به طور سطحی اثری را خلق کند که مثلا آن اثر به مناسبت ماه رمضان یک ماه در معرض بازدید عموم قرار بگیرد.

او تکامل هنری هنرمند را لازمه خلق اثر در این زمینه می‌داند و می‌گوید: جدا از کیفیت پایین برخی از آثاری که در برخی نمایشگاه‌های هنری عرضه می‌شوند و مخاطبان اندک دارند، بارها در سطح شهر با بیلبورد‌ها و پوستر‌هایی مناسبتی روبه‌رو شده‌ام که بسیاری از این آثار با الفبای اولیه هنر همخوانی ندارند.

او حرف‌هایش را با یک پرسش به پایان می‌برد که چطور مسوولان شهری و هنری اجازه می‌دهند این آثار ضعیف که تجربه‌های اولیه یک هنرمند است با اندازه‌های بزرگ به نمایش در آیند در حالی که آثار فاخر هنرهای تجسمی هنوز آن طور که باید دیده نشده‌اند.

امیر عبدالحسینی، هنرمند گرافیست و دبیر بخش هنری نوزدهمین نمایشگاه قرآن نیز در این زمینه حرف‌های شنیدنی دارد. او هرچند از کیفیت آثار به نمایش در آمده در نمایشگاه امسال دفاع می‌کند، اما در عین حال معتقد است این آثار در سال‌های گذشته تکراری، آماتور و هنرجویی ـ یا اصطلاح بهتر این‌که دانش‌آموزی و مبتدی ـ بوده است.

عبدالحسینی ادامه می‌دهد: باید در زمینه برپایی نمایشگاه‌های هنری اینچنین که می‌تواند به طور مستقیم روی ذهن مخاطب اثر بگذارد، نظارتی هنری از سوی نهادی مسوول مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی صورت بگیرد.

او مثالی را در این زمینه مطرح می‌کند و می‌افزاید: چندی پیش در یک نمایشگاه مناسبتی که در ایام محرم و صفر برپا شده بود، با اثری برخورد کردم که علاوه بر این‌که هیچ گونه شاخصه هنر‌دینی را در بر نمی‌گرفت، حتی در مقابل می‌توانست در زمره آثار هنر غیر دینی نیز جای بگیرد.

او ادامه می‌دهد: هنگامی که به مسوولان برپایی آن نمایشگاه که ارگانی غیردولتی بودند در این باره تذکر دادم متوجه شدم که هیچ نظارت هنری بر نمایش این آثار صورت نگرفته است و صرفا فراخوانی داده شده و آثار سپس به نمایش درآمده‌اند.

این هنرمند، سفارشی بودن آثاری از این دست را عامل اصلی افت کیفی نمایشگاه‌های هنری در این حوزه می‌داند و می‌گوید: باید هنر دینی با آگاهی کامل از درون خود هنرمند ساطع شود و نباید هنرمند را به وعده سکه و پول مجبور به خلق آثاری کرد که به سختی می‌توان بر آن نام هنر دینی گذاشت. عبدالحسینی حرف‌هایش را این گونه پایان می‌دهد که اکنون چند نمایشگاه معتبر از هنرمندان برجسته کشور در زمینه هنر دینی برپاشده است که هر نمایشگاه می‌تواند به عنوان یک ماخذ در زمینه هنرهای دینی لقب بگیرد اما این امر نمی‌تواند توجیه برپایی نمایشگاه‌های سطحی مناسبتی شود.

اکنون در موزه هنرهای معاصر تهران آثار بزرگان نقاشی‌خط با موضوع مفاهیم دینی برپا شده است. نمایشگاهی که طی مدت برگزاری تاکنون مخاطبان زیادی را به این موزه قدیمی تهران کشانده است. موزه هنرهای دینی امام علی نیز از این امر مستثنی نیست. نگارخانه صبا هم که از بزرگ‌ترین مراکز نمایشگاهی تهران است نیز آثار فاخر در زمینه خوشنویسی قرآنی به نمایش گذاشته است اما در مقابل از آغاز ماه مبارک رمضان حدود 20 نمایشگاه مناسبتی با موضوع ماه رمضان و طراحی پوستر و نقاشی در نگارخانه‌های دولتی و خصوصی و مرتبط با سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران برپا شده است که بسیاری از آثار به نمایش درآمده در این نمایشگاه‌ها، کارهایی سطحی به شمار می‌روند. نمایشگاه‌های هنری که بیشتر آنها با فراخوانی چند روزه برپا شده‌اند و در انتها برای پر شدن ترازنامه کاری نهاد مربوطه نمایشگاهی مناسبتی نیز برپا شده است.

کارشناسان معتقدند گرچه با توجه به حساسیت ماجرا نمی‌توان مانع از برپایی نمایشگاه‌های مناسبتی شد اما شاید گزینه نظارت هنری از سوی مبادی رسمی هنرهای تجسمی در برپایی نمایشگاه‌های مناسبتی بهترین راه‌حل برای به نمایش در نیامدن آثار سطحی در این زمینه باشد.

مهدی نورعلیشاهی / جام‌جم