گسترش دایره «تسبیح»

شبکه جهانی جام‌جم نیز با یک ویژه برنامه افطار مهمان ضیافت ایرانیان خارج از کشور در ماه رمضان است. یونس قاسمی، تهیه‌کننده برنامه «تسبیح» است که در ماه مبارک رمضان هنگام افطار از این شبکه پخش می‌شود. وی در رابطه با این برنامه می‌گوید: تسبیح برای آسیا و اروپا به طور زنده پخش می‌شود و به صورت تولیدی و ضبط شده برای آمریکا روی آنتن می‌رود. وی درخصوص آیتم‌های مختلف این ویژه‌برنامه می‌‌‌افزاید: این برنامه دارای آیتم‌های متفاوتی از جمله بحث‌های کارشناسی است که از قبل تولید شده‌اند و در خلال برنامه به نمایش در می‌آیند؛ مانند بحث‌های کارشناسی در ارتباط با آثار تربیتی روزه، همچنین آیتمی با عنوان عاشق شو داریم که به محبت خداوند و ارتباط با او می‌پردازد. آیتم دیگری به نام قصه‌های رمضان نیز وجود دارد که مختص ایرانیان خارج از کشور است و یک حس نوستالژیک برای آنان دارد. در بخش دیگری نیز آیت‌الله خزعلی به شرح نهج‌البلاغه می‌پردازد. این بخش‌ها آیتم‌هایی هستند که به صورت تولیدی در برنامه قرار دارند. قاسمی در ادامه می‌گوید: اما بخش‌های زنده‌ای نیز در این برنامه گنجانده شده‌اند، از جمله پخش گزارش‌های مستند از جاهای مختلف کشور که در بردارنده زندگی و آداب و رسوم مناطق مختلف ایران در ماه رمضان است. همچنین میان برنامه‌های متنوعی نیز وجود دارد. وی ادامه می‌دهد: ادعیه مناسب هر روز و مناجات‌های متناسب با آن و تواشیح نیز پخش می‌شود. همین طور هر روز یک کارشناس، مهمان برنامه است که به طور زنده درباره موضوع خاصی صحبت می‌کند، مثلا به موضوعاتی چون سیره پیامبر، بررسی آیات قرآن با عنوان آیه‌های زندگی و نکات اخلاقی متناسب با این‌ماه پرداخته می‌شود. موضوع مهدویت و کارشناس احکام نیز در این برنامه وجود دارد.

سعید نصرآبادی دیگر تهیه‌کننده برنامه تسبیح که همراه با یونس قاسمی در این کار حضور دارد در رابطه با این برنامه چنین توضیح می‌دهد: این برنامه زنده است و به صورت ترکیبی و با حضور کارشناس و همین‌طور پلی بک‌های متنوع دنبال می‌شود و شامل آیتم‌های عاشق شو ـ که در ارتباط با محبت الهی و دعاست ـ حکمت عمیق ـ که درخصوص نهج‌البلاغه است ـ و آیتم دیگری با عنوان ماه من ـ که به موضوعات تربیتی و جنبه‌های‌سازندگی روزه می‌پردازد ـ می‌شود. وی در ادامه عنوان می‌کند: در این برنامه علاوه بر آیتم‌هایی که ذکر شد بخش پرسش و پاسخ نیز داریم و به نامه‌ها و ایمیل‌های دریافتی آنها پاسخ می‌دهیم. همچنین در بخش دیگری از برنامه به حکایت‌های رمضان و ادعیه‌های مختلف پرداخته می‌شود.

نصرآبادی که تجربه کارهای مناسبتی از جمله تهیه برنامه سحرگاهی سال‌های80 و 81 را نیز در کارنامه خود دارد، می‌گوید: این برنامه از حضور کارشناس بهره می‌گیرد و به اندازه مساوی نیز پلی بک‌‌های مختلف در خلال آن پخش می‌شود.

وی که تجربه کار در شبکه‌ قرآن را با برنامه «قرآن و زندگی» و «پیدای پنهان» با موضوع وجود مقدس صاحب‌الزمان را در کانال‌های برون‌مرزی دارد، برایمان درخصوص تفاوت ساختن آثار مذهبی در شبکه‌های داخلی با کانال‌های برون‌مرزی چنین می‌گوید: از لحاظ محتوا که زیاد با هم تفاوتی ندارند، اما شکل بیان و ارائه مطلب در شبکه‌های برون مرزی باید سنجیده، پرداخته و ویرایش شده باشد. چرا که در کشور اگر برای کسی سوالی اعتقادی پیش بیاید منابع اطلاعاتی افراد زیادی از جمله روحانی مسجد، استادان دانشگاه و... هستند که پاسخگو باشند، اما خارج از کشور چنین امکانی وجود ندارد و شاید ما بتوانیم با برنامه‌هایمان پاسخگوی سوالات و شبهات مختلف اعتقادی‌ آنها باشیم. وی در ادامه اشاره می‌کند: کانال‌های خارجی شاید از مولفه‌هایی استفاده کنند که جذاب‌تر باشد، ولی این نشان‌دهنده سطح بالاتر آنان نسبت به ما نیست و آنچه مسلم است این که موضوع، جنس و ساختار برنامه‌های ما با آنان متفاوت است و هر شبکه‌ای متناسب با آن هدفی که برای خودش تعریف کرده است، برنامه‌سازی می‌کند. گفتنی است جام‌جم در حوزه‌های اجتماعی و فرهنگی بسیار خوب کار کرده است. در سال‌های گذشته 6 ماه طول می‌کشید تا سریالی برای پخش ‌آماده شود، ولی اکنون سریال‌ها با فاصله خیلی کمی در حد یک یا 2 روز که آن هم برای ترجمه معطل می‌شوند به پخش می‌رسند و این نشان‌دهنده سیر صعودی شبکه جام‌جم در این سال‌هاست.

مهدی آقابیگی در این برنامه به عنوان مجری حضور دارد و می‌گوید: این برنامه به جایگاه افطار در ماه رمضان می‌پردازد و چون ارتباطی با ایرانیان مقیم خارج از کشور داریم حتما قسمت‌هایی از این برنامه به فرهنگ افطاری در سفره ایرانی اختصاص دارد؛ همچنین آداب و رسومی‌ که ما در کشور داریم مانند اطعام نیازمندان یا چیدمان سفره افطار در نقاط مختلف ایران که برای فارسی زبانان خارج از کشور جالب است. چون این برنامه با دیگر برنامه‌های آقابیگی متفاوت است، از او درباره این تغییر نوع مخاطب سوال می‌کنم و او در پاسخ چنین بیان می‌کند: شاید ایرانیان خارج از کشور به بسیاری از چیزهایی که ما در کشور به آنها دسترسی داریم دسترسی نداشته باشند و ما به همین موضوع نیز توجه کرده‌ایم. پس با یک بحث خوب و در خور و با ظرافت خاصی به آن پرداخته می‌شود تا حدی که بینندگان خودشان را در متن برنامه قرار دهند و احساس کنند در مملکت خودشان هستند. آقابیگی در ادامه می‌گوید: کار کردن در برنامه‌های مناسبتی را به دلیل فضای خاص‌شان بسیار دوست دارم. همچنین در برنامه‌های داخلی نیز در شبکه یک سیما برنامه‌های معارفی زیادی داشته‌ام، همانند «قاف تا قبله» که هم‌اکنون روی آنتن است و برنامه «تسبیح صباح» که ویژه برنامه سحرگاهی این شبکه است؛ برنامه‌ای نو با ساختاری جالب که نیایش‌های آن به صورت زنده پخش می‌شود. این کارهایی است که من در آنها با گروه معارف شبکه یک سیما همکاری دارم. وی در ارتباط با حضور در کارهای مناسبتی می‌افزاید: برنامه‌های معارفی رسانه همواره حالت ویژه‌تری نسبت به برنامه‌های سیاسی یا اجتماعی دارند، چون مردم ما مذهبی هستند و سرزمین ما سرزمین با اصالتی است که همواره به ارزش‌های دینی در آن توجه ویژه‌ای شده و این ارزش‌های مذهبی همواره از اولویت‌ها و توجهات مردم بوده است. در جامعه ما دین و مذهب و باورهای اعتقادی همواره حرف اول را می‌زنند. وی در ادامه اشاره می‌کند: کسی که در برنامه‌های مذهبی شرکت می‌کند مجموعه‌ای از اطلاعات فرهنگی، اجتماعی و... را باهم دارد و آنها را به اعتقادات دینی ارتباط می‌دهد و بیننده مجموعه‌ای از این اطلاعات را دریافت می‌کند. متولیان تهیه و تولید این برنامه‌های مذهبی انسان‌های با سعادتی هستند و به نظر من این یک توفیق است که نصیب آنها شده است؛ گرچه تمامی کسانی که در رسانه ملی کار می‌کنند برای ارتقای مسائل فرهنگی و اجتماعی می‌کوشند. حال چه این تلاش برای ساخت سریال باشد، چه برنامه‌ای اقتصادی یا اجتماعی، هدف یکسان است؛ ولی در برنامه‌های مذهبی مجموعه‌ای از تمام این اطلاعات به مخاطب داده می‌شود که از نظر من این یک توفیق است.

مرتضی چلبی، مسوول روابط عمومی شبکه جهانی جام‌جم در این ارتباط می‌گوید: برنامه تسبیح، ویژه‌ترین برنامه‌ای است که برای افطار پخش می‌شود. این برنامه که سال گذشته نیز به صورت تولیدی در 30قسمت پخش شد، امسال تفاوت‌های عمده‌ای داشته، از جمله این‌که برنامه زنده است و رشد دو برابری نیز دارد و در 60 قسمت برای ایرانیان مقیم آسیا و اروپا پخش خواهد شد و برای آمریکا هم ترکیبی از این دو برنامه در 30 قسمت به صورت ضبطی پخش می‌شود. از لحاظ دکور، کارشناس‌ها و مباحث مطرح شده نیز با برنامه پارسال به طور کلی متفاوت است. زمان پخش تسبیح، پیش از اذان مغرب به افق قاره مورد نظر است، مثلا برای آسیا این برنامه از قبل از اذان مغرب به افق کوالالامپور و در اروپای مرکزی پیش از اذان مغرب به‌افق وین پخش خواهد شد.

وی در ادامه به برنامه‌های دیگر این شبکه در ماه مبارک رمضان اشاره می‌کند و می‌گوید: از دیگر برنامه‌های شبکه جهانی جام‌جم که به مناسبت این ماه عزیز روی آنتن می‌رود می‌توان به طرح قرآنی 1445 اشاره کرد. همین‌طور برنامه ویژه سحر نیز با نام «هرگز تنهایی» پخش می‌شود که یک برنامه ضبطی بوده و بخشی از آن تامین شبکه‌های داخل است، مانند دعای سحر یا دعای ابوحمزه ثمالی. در این برنامه علاوه بر پخش ادعیه، مجری همراه با یک کارشناس مسائل مربوط به ماه مبارک را بیان می‌کند و متناسب با وقت‌محلی هر قاره، جهت پخش اذان صبح برای هر سه کانال به نمایش در می‌آید. چلبی در ادامه به این نکته اشاره می‌کند: ویژه‌برنامه سحرگاهی ما نیز با برنامه سال گذشته تفاوت عمده‌ای دارد، مثلا این برنامه سال گذشته فقط به دعای سحر می‌پرداخت، اما در برنامه امسال گفت‌وگوهای کارشناسی نیز اضافه شده است.

وی می‌افزاید: بخش گزارش ویژه نیز داریم که یک باکس 10 دقیقه‌ای است، هر روز پخش می‌شود و تمامی فعالیت‌هایی که به منظور ماه مبارک رمضان انجام می‌شود اعم از جلسات، نشست‌ها و... را تحت‌پوشش قرار می‌دهد. همچنین اخبار نمایشگاه قرآن نیز در خلال سایر برنامه‌ها به طور کامل پوشش داده می‌شود. جنگ دیگری نیز با عنوان شب نشینی در ارتباط با فضای ماه رمضان برگزار می‌شود و به‌طور زنده برای هر سه کانال به نمایش درمی‌آید. این برنامه یک جنگ و فضای شادی دارد که 2 شب در هفته به صورت زنده پخش می‌شود. همچنین از دیگر آیتم‌هایی که برای این ایام در نظر گرفته‌ایم، برنامه‌های موضوعی چون سخنرانی‌ها، تفاسیر و پخش قرآن است. سخنرانی مراجع تقلید در باب این ایام مبارک نیز به صورت بخش‌‌هایی مابین برنامه‌ها قرار می‌گیرد. همین‌طور 6 باکس سریالی نیز برای پخش در این ایام داریم که 4 باکس آن مربوط به سریال‌هایی می‌شود که از شبکه‌های داخلی پخش می‌گردد و برای قبل از اذان در نظر گرفته‌ایم و 2 باکس نیز صبحگاهی هستند. این سریال‌ها نیز با زیرنویس انگلیسی با هدف تقویت زبان فارسی روی آنتن می‌روند؛ چون ذائقه ایرانیان داخل و خارج از کشور تا حد زیادی به هم شبیه است و سریال‌هایی که در کشور پذیرفته می‌شوند همین سریال‌ها خارج از کشور نیز بیننده‌های فراوانی دارند لذا برای بخش‌های نمایشی از این منبع غنی داخلی استفاده می‌کنیم.

چلبی در ادامه این نکته را خاطر نشان می‌کند: به‌طور کلی برنامه‌هایی که ما برای این ماه مبارک در نظر گرفته‌ایم متناسب با مخاطب هر قاره است. مسلما اگر مخاطب یک برنامه خاص باشد سطح کیفی آن برنامه نیز بالاتر می‌رود تا این‌که برنامه برای مخاطب عام به‌نمایش در آید. لذا از لحاظ کیفی برنامه‌ها سطح بسیار بالاتری پیدا می‌کنند.

وی در پایان به این موضوع اشاره می‌کند: برنامه‌های امسال با سال گذشته، هم از لحاظ کیفی متفاوت است و هم از لحاظ کمی و از این بابت رشد بسیار خوبی داشته‌ایم. همچنین سایر برنامه‌های این شبکه نیز که در ایام عادی پخش می‌شود مانند برنامه «آفتاب مهربانی» که یک برنامه صبحگاهی است و برنامه «خانه مهر» که برنامه‌ای خانوادگی است متاثر از ماه مبارک رمضان می‌شود و کلا به مباحث مرتبط با این موضوع می‌پردازد، مثلا آیتم روان‌شناسی آن به‌آثار تربیتی روزه و بخش پزشکی به مباحث روزه، سلامتی و... می‌پردازد.

ویژه برنامه‌های افطار حال و هوای خاصی دارند و گاه در ذهن مخاطب ماندگار می‌شوند، بخصوص اگر برنامه‌ای مختص کسانی باشد که شاید سال‌ها از وطن خود دور بوده‌اند، مانند ایرانیان خارج از کشور. این برنامه‌ها برای آنان می‌تواند همراه با حس نوستالژیک باشد که یک برنامه‌ساز باهوش می‌تواند از این فرصت ناب به نحو بسیار مطلوبی استفاده کند و این حس را به‌صورت جهانی به نمایش درآورد.