کابوس ریتالین

غافل از این‌که مصرف ریتالین، درست پس از چند هفته، رنگ دیگری به رویاهایت می‌زند. آن هم درست زمانی که نه‌تنها بدنت با عوارضی چون خشکی دهان، افزایش ضربان قلب، گشاد شدن مردمک چشم و بداشتهایی و بی‌خوابی آزاردهنده دست و پنجه نرم می‌کند، مغزت هم دیگر حتی قادر به درک و تحلیل مسائل ساده هم نیست. این است تصویر دانشجویی که در دام اعتیاد به قرص‌هایی چون ریتالین، ترامادول و متادون می‌افتد.

متیل فنیدیت با نام تجاری ریتالین ابتدا قرار بود برای درمان افسردگی، خواب‌آلودگی در طول روز و سندرم خستگی مزمن استفاده شود، اما بتدریج با پیشرفت علم و تجربه‌های گوناگون مشخص شد که می‌توان از این دارو در درمان کودکانی که دچار اختلال بیش‌فعالی و کم‌توجهی هستند نیز استفاده کرد. ناگفته نماند که قرص ریتالین خواصی شبیه آمفتامین (همان قرصی که به اکستازی مشهور است) دارد و برخی از دانشجویان به دلیل تاثیر آن در درمان خواب‌آلودگی، بخصوص در شب‌های امتحان آن را مصرف می‌کنند که متاسفانه طی سال‌های اخیر میان دانشجویان و حتی میان برخی از نوجوانان رواج یافته است. در واقع این دسته از جوانان غالبا ناآگاهانه از این قرص‌ها استفاده می‌کنند تا بتوانند چندین ساعت متوالی در شب‌های امتحان بیدار بمانند و به شکل غیرمعمولی تمرکز خود را حفظ کنند.

به رغم تصور بسیاری از جوانان که گمان می‌کنند قرص‌هایی چون ریتالین بی‌خطرند و بدنامی مواد مخدر را ندارند، پزشکان و روانپزشکان با صراحت اعلام می‌کنند که ترک کردن داروهای محرک آمفتامینی نظیر ریتالین، حتی بسیار سخت‌تر و پیچیده‌تر از سایر مواد مخدر است. به علاوه استفاده کوتاه‌مدت ریتالین منجر به نیاز بدن مصرف‌کننده به دوزهای بالاتر این دارو و حتی مصرف داروهای سنگین‌تر و در برخی موارد به استفاده از مواد مخدر منتهی می‌شود.

دکتر محمدجعفر صفایی، کارشناس ارشد روانشناسی بالینی و مدرس دانشگاه در گفت‌وگو با «جام‌جم» با ریشه‌یابی عوامل موثر در گرایش جوانان به مصرف این دسته از داروهای محرک و اعتیادآور به کمبود رشد عاطفی و روانی فرد یا به بیان دیگر نقص در هوش عاطفی وی از زمان کودکی اشاره کرده و می‌گوید: هر فرد در کنار رشد جسمانی و عقلی ، باید در زمینه عاطفی و روانی نیز در بستر خانواده رشد یابد. به بیان دیگر هوش عاطفی هر فرد یعنی توانایی سازگاری وی با هیجان‌ها، اضطراب‌ها، خشم‌ها، تنهایی‌ها و دلشوره‌هایش. متاسفانه مشاهده می‌شود غالب نوجوانان و جوانانی که به داروها و مواد اعتیادآور رو می‌آورند از دستیابی به این گنجینه از مهارت‌های عاطفی و روانی محروم هستند.

وی تاکید می‌کند: ریتالین که داروی خاص کودکان بیش‌فعال همراه با کمبود توجه است از یک سو اولین تاثیرش روی تمرکز و توجه دانشجوست و از سوی دیگر کسب آرامش، شعف و تحریک بیش از حد مدار پاداش و لذت مغز وی با ترشح دوپامین و آدرنالین. تاثیری بلافاصله مثبت و تسکینی برای دغدغه‌های جوانی که نمی‌تواند با اضطراب امتحان مواجه شود. اما از آنجا که این راهکارها از درون فرد بر نمی‌خیزد و موجب تقویت عزت نفس به معنای خود ارزشمندی و احاطه بر شرایط استرس‌زای محیطی نمی‌شود، حس کفایت و شایستگی را تحریک و تقویت نمی‌کند.

به گفته این روانشناس، شایع‌ترین عوارض مصرف خودسرانه قرص‌های ریتالین در کوتاه مدت عصبی شدن و بی‌خوابی، حالت تهوع و استفراغ، احساس سرگیجه و سردرد، تغییرات ضربان قلب و فشارخون، خارش و جوش‌های پوست، دردهای شکمی، کاهش وزن و مشکلات معده، بروز حالت‌های روان پریشی و افسردگی پس از قطع مصرف خواهد بود.

به دنبال مصرف مقادیر زیاد ریتالین بروز عوارضی چون از دست دادن اشتها و سوءتغذیه، لرزش و پرش عضلات، تب، تشنج و سردرد، بروز حالت‌های پارانویید، توهم و هذیان گریزناپذیر خواهد بود.

صفایی می‌افزاید: بی‌شک ترک داروهایی مثل ریتالین قبل از اعتیاد طولانی‌مدت به آن تحت نظر یک روانپزشک بسیار آسان‌تر و با عوارض کمتری همراه خواهد بود. به علاوه بهترین و موثرترین راهکار برای افزایش تمرکز در شب‌های امتحان، برنامه‌ریزی درست و بهره‌گیری مثبت از خواب به‌منظور تقویت مهارت‌های ذهنی پیچیده است. کما این‌که متخصصان دریافته‌اند خواب کافی و عمیق تغییرات مهمی را در پردازش احساسی و ذهنی در مغز ایجاد می‌کند و کارایی ذهنی افراد را افزایش می‌دهد.

وی تاکید می‌کند: آموختن معنا و ارزش تلاش به فرزندان، در کنار تقویت حس خودمختاری و پذیرش خود از زمان کودکی منجر به آن خواهد شد که شخص در سنین نوجوانی و جوانی با بهره‌گیری از تکنیک‌هایی که برای غلبه بر ترس‌ها و اضطراب‌هایش آموخته است، ناآگاهانه به راهکارهای کاذبی چون مصرف داروهای محرک در شب‌های امتحان متوسل نشود.

پونه شیرازی
گروه سلامت