تامین اجتماعی در ایران

به موازات توسعه کارخانه‌ها و موسسات اقتصادی در‌کشور، تعهدات صندوق احتیاط طرق و شوارع کارگران سایر بخش‌ها را نیز در بر گرفت. به نحوی که سال 1311 به کارگران ساختمانی دولت و سال 1312 به کارگران شاغل در کارگاه‌های صنعتی و معدنی گسترش یافت و سال 1315 با تصویب نظامنامه کارخانجات و موسسات صنعتی، بخش وسیع‌تری از کارگران شاغل در کارخانه‌ها و موسسات صنعتی، تحت پوشش این بیمه قرار گرفتند.

سال 1322 با تصویب لایحه بیمه اجباری کارگران، تمامی کارخانجات و موسسات اقتصادی، صنعتی، معدنی، تجاری، باربری، راه‌آهن و... (اعم از دولتی و غیردولتی) مکلف شدند کارگران خود را نزد شرکت سهامی بیمه ایران یا یک شرکت داخلی بیمه کنند.

سال 1326 آیین‌نامه بیمه کارگران به تصویب رسید. در‌این مورد نیز تعهدات بیمه همچون گذشته محدود به حوادث ناشی از کار بود و مزایای آن نیز در موارد نقص عضو، از کار افتادگی یا فوت، حسب مورد به صورت مستمری یا غرامت مقطوع، پرداخت می‌شد.

سال 1328 صندوق تعاون و بیمه کارگران تشکیل شد.

تشکیل این صندوق تعاون و بیمه کارگران، نقطه عطف تحولات بیمه کارگران در ایران بود.

بهمن 1331 قانون بیمه اجتماعی کارگران به تصویب رسید و از اردیبهشت 1332 سازمان بیمه‌های اجتماعی کارگران را ـ که تا پیش از آن از طریق صندوق تعاون و بیمه کارگران و نیز شرکت سهامی بیمه ایران انجام می‌شد‌ـ به‌عهده گرفت.

تصویب قانون بیمه‌های اجتماعی روستاییان سال 1348 و الحاق موادی به آن در سال 1349 که بر مبنای آن، سازمان بیمه‌های اجتماعی روستاییان تشکیل شد و روستاییان مشمول اصلاحات ارضی و نیز کارگران مشاغل کشاورزی مشمول بیمه اجتماعی اجباری ـ بیماری‌ها، حوادث ناشی از کار، از کارافتادگی و فوت ـ قرار گرفتند.

تشکیل سازمان امور اداری و استخدامی کشور سال 1345 که با انتقال اداره کل بازنشستگی از وزارت دارایی به زیرمجموعه این سازمان رفت، وظایف مربوط به بیمه‌های اجتماعی کارکنان دولت (بجز درمان) به این سازمان محول شد. با تغییرات بعدی در سال 1354، ضمن تشکیل صندوق بازنشستگی کشوری وابسته به این سازمان، وظایف یاد شده به عهده این صندوق گذاشته شد.

با تشکیل وزارت رفاه اجتماعی در سال 1353، تمامی وظایف و اختیارات مربوط به امور بیمه‌های اجتماعی و حمایت‌ها و خدمات بهداشتی و رفاهی به این وزارت واگذار شد و سازمان‌ها، موسسات و نهادهای فعال در این امور به‌این وزارت منتقل یا وابسته شدند.

با تشکیل وزارت بهداری و بهزیستی (از ادغام 2 وزارتخانه رفاه اجتماعی و بهداری) در سال 1355 و تمامی سازمان‌ها، نهادها، مراکز بیمه‌ای، رفاهی، بهداشتی و درمانی به این وزارت ملحق شد و سازمان تامین اجتماعی به «صندوق تامین اجتماعی» تغییر نام داد و تعهدات و امکانات درمانی آن به وزارت بهداری و بهزیستی محول شد، اما این تغییر، چندان دوام نیاورد و با تصویب لایحه‌ای در شورای انقلاب در سال 1358، سازمان تامین اجتماعی دوباره احیا شد.

با تصویب مجلس در سال 1383 وزارت رفاه و تامین اجتماعی شکل گرفت و سازمان‌های بیمه‌ای و تامین اجتماعی به این وزارتخانه انتقال یافت و سرانجام ‌ هفته قبل با ادغام 3 وزارتخانه، وزارت تعاون، کار و امور اجتماعی و رفاه و تامین اجتماعی تشکیل شد.