موزه یا انبار!

بنابر یک اصل، ایجاد شرایط محیطی مناسب، حداقل استاندارد لازم برای موزه است، اما در عین حال لازم است به مواردی ازجمله، برخورداری از فضای کافی براساس استانداردهای جهانی، مجهز کردن موزه‌ها به سیستم‌های الکترونیک برای کنترل دما و رطوبت، تامین نیروی انسانی متخصص، تامین نیروهای حفاظتی و... نیز برای استانداردسازی موزه‌ها دقت داشت و بدون توجه و رعایت این اصول، آنچه ایجاد می‌شود یک انبار است که می‌تواند به آثار و اشیائی که در آنجا نگهداری می‌شود ،آسیب‌های جدی و غیرقابل جبرانی وارد کند.اما ایران تاریخی و فرهنگی به لحاظ موزه و موزه‌داری در کجای جهان ایستاده است؟ شهریار قدیمی از اعضای انجمن مفاخر معماری می‌گوید: با آن که ایران یکی از کشورهای صاحب تمدن و تاریخ در جهان است، تعداد موزه‌های استاندارد آن از انگشت‌های یک دست فراتر نمی‌رود.

اما در عین حال نباید نادیده گرفت، پس از جنگ تحمیلی اقدامات موثری در این حوزه رخ داد؛ چنان که احمد محیط طباطبایی رئیس ایکوم نیز به آن اشاره کرده است که پس از دهه نخست انقلاب و اتمام جنگ تحمیلی و مسائل حاشیه‌ای آن یکی از تحولات ایجاد شده، بیرون آمدن موزه‌ها از حالت کلاسیک و ایجاد کاخ موزه‌هایی همچون سعدآباد بود.

موضوع مهم دیگر تبدیل اماکن تاریخی به موزه است که در ایران به وفور دیده می‌شود و شاید برخی بر این باور باشند که برای توسعه و رونق دادن موزه‌ها بهترین مکان، بناهای تاریخی باشد، اما درست همین تاریخی بودن بنا، مشکلاتی را به وجود می‌آورد؛ چون امکان استانداردسازی این ساختمان‌های تاریخی با توجه به محدودیت‌های آن کاهش می‌یابد و از طرف دیگر دخل و تصرف در بناهای تاریخی ضوابط خاص خود را دارد. به همین دلیل بسیاری از موزه‌داران معتقدند نباید بنای تاریخی را تبدیل به موزه کرد؛ حداقل از این بابت که نمی‌توان سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی استانداردی در آن تعبیه کرد.

بنابراین نمی‌توان بدون توجه به معماری، چیدمان، نورپردازی، طراحی داخلی و موارد بسیار دیگر تنها با سلیقه شخصی اقدام به تاسیس موزه کرد، چراکه در بسیاری موارد کارکردهای نامطلوبی در پی خواهد داشت. حتی نمی‌توان و نباید نوع معماری موزه، آن را از شیء محور بودن دور کند و بینندگان صرفا به دلیل معماری بنا به یک موزه بروند.

موزه‌ها تاریخ، تمدن و فرهنگ غنی یک کشور را به رخ می‌کشند و وجودشان امروزه به عنوان یک نیاز مطرح است ولی باید اذعان کرد متاسفانه موزه‌های در خور شأن فرهنگ و تمدن دیرینه ایران زمین که با استانداردهای جهانی مطابقت داشته باشند در کشور ما انگشت‌شمارند.

در مجموع موزه‌ها انواع مختلف و تعاریف متفاوتی دارند، از این رو لازم است برای هریک از آنها با توجه به شرایط و ویژگی‌هایشان، معیارهای متفاوتی را مطابق با استانداردهای جهانی، مدنظر قرار داد.