رو به شمال هستیم یا جنوب

خورشید هر روز صبح از مشرق بالا می‌آید و در مغرب پایین می‌رود. روز اول بهار و پاییز خورشید دقیقا از مشرق طلوع و در مغرب غروب می‌کند. در فصل‌های دیگر این مسیر با کمی انحراف همراه است. حرکت سایه یک شاخص ـ چوب عمود در زمین ـ برخلاف حرکت خورشید و از غرب به شرق است و به نوعی حرکت سایه‌ها ساعت‌گرد است. شما می‌توانید با نشانه‌گذاری اولین محل نوک سایه و پس از گذشت نیم ساعت متصل کردن آن به نوک سایه بعدی سمت غربی ـ شرقی را روی زمین بیابید.

ایده اولین ساعت‌های آفتابی از همین تکنیک ساده گرفته شد و بعضی نمونه‌های آن را در مساجد قدیمی می‌توان یافت. در اوج دوران هنر معماری اسلامی ـ ایرانی ترکیب جهات و یافتن ظهر شرعی از تکنیک‌های معماری آن زمان بود.

در هر عرض جغرافیایی، برخی ستارگان طلوع و غروب می‌کنند. ستاره‌های دیگر که ستارگان دور قطبی نامیده می‌شوند، همواره بالای افق هستند. ستارگان دور قطبی را به شرط آن که شرایط جوی اجازه دهد، هر شب سال می‌توان دید. در طول روز البته به علت نور زیاد خورشید، نور ضعیف ستارگان قابل رویت نیست. ایران تقریبا بین عرض‌های جغرافیایی 25 تا 40 درجه قرار گرفته است. در قسمت‌های شمالی ایران صورت‌ها و ستارگان دور قطبی بهتر نمایان هستند.

ستاره جدی یا ستاره قطبی بر نقطه شمال افق ایستاده و ستارگان دور قطبی به دور آن می‌چرخند. صورت فلکی دب‌اکبر که به خرس بزرگ، هفت اورنگ، ملاقه و آب گردان نیز نامیده می‌شود، نشان خوبی برای یافتن ستاره قطبی است.

با امتداد 2 ستاره آبریز ملاقه! به اندازه 5 برابر فاصله همین 2 ستاره به ستاره قطبی می‌رسیم. به این ترتیب سمت شمال را پیدا خواهیم کرد.