حاشیه نشینی، معضل دیرینه مشهد

این مهاجرت‌ها در 30 سال گذشته زمینه رویش چند شهرک را در حاشیه مشهد فراهم آورده است که برخی از آنها از نظر جمعیت از شهرهای دارای فرماندار هم متراکم‌تر هستند. جانشین فرماندهی انتظامی استان خراسان رضوی در این زمینه ، پدیده مهاجرت بی‌رویه به مشهد را باعث ایجاد حاشیه‌نشینی می‌داند.

سرهنگ صفوه الله محمدی، همسایگی با افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی، جاذبه‌های مذهبی و منطقه‌ای، شرایط و ویژگی‌های خاص مشهد و همچنین وقوع خشکسالی‌های چند ساله اخیر را سبب افزایش روند مهاجرت به این شهر عنوان می‌کند و می‌گوید: در این بین مهاجرت و اسکان مهاجران غیرقانونی و غیرمجاز چالش‌های اجتماعی را افزایش داده و باعث وقوع انواع جرم و بزه شده است.

نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی نیز به موج جدید حاشیه‌نشینی ناشی از تغییر کاربری زمین‌های روستایی در مشهد اشاره می‌کند.

سیدامیرحسین قاضی‌زاده می‌افزاید: اختیارات فراوان شوراهای شهر و دهیاری‌ها موجب شده شاهد تغییر کاربری زمین‌های روستاهای اطراف محدوده مشهد از کشاورزی به مسکونی باشیم.

این نماینده مجلس اظهار می‌دارد: ادامه این روند با وضع موجود شکل جدیدی از حاشیه‌نشینی را ایجاد کرده که فاقد زیرساخت‌های شهری، سامانه دفع بهداشتی فاضلاب و ... است و همین مسائل این بافت را به بافت فرسوده تبدیل می‌کند.

به این ترتیب چند سال دیگر با رشد صعودی این بخش شاهد الحاق آن به محدوده شهر مشهد و در نهایت افزوده شدن حجم زیادی از بافت فرسوده و نیازمند بازسازی و تخصیص اعتبارات کلان در مشهد هستیم.

بنا به گزارشها، تنها ظرف یک سال و نیم گذشته بیش از 30 پهنه حاشیه‌ای به شهر مشهد اضافه شده است به‌طوری که در حال حاضر مشهد 10 درصد از 7 میلیون جمعیت حاشیه‌نشین کشور را در خود جای داده است .

از آنجایی که حاشیه‏نشینی با عوارضی مانند فقر در ارتباط است، موجب بروز ویژگی‏های منفی شخصیتی همچون پوچی و بی‏ارزشی، بی‏هویتی و احساس حقارت و سرخوردگی می‏شود.به گفته کارشناسان، هر کدام از این عوارض می‏تواند یکی از عوامل اصلی بروز انواع بزهکاری‏ شود که اعتیاد، خشونت‏های فیزیکی و سرقت از جمله مهم‌ترین آنها هستند.

همچنین پایین بودن سطح بهداشت عمومی‏ در این مناطق، خود موجب بروز یا انتشار بیماری‌های مختلفی شده و می‏تواند تمام جمعیت کلانشهر را تهدید کند.

رضا حسینی‌فر، کارشناس اجتماعی در این زمینه به مهر می‌گوید: تقاضا برای صاحبخانه شدن در این حاشیه‌ها، موجب رونق دلالی، تخریب زمین‌های کشاورزی، اشتغال کاذب و سودجویی و سوداگری شده است.

از دیگر معضلات حاشیه‌نشینی عدم امکانات زیربنایی برای این قشر است. در این هسته‌های جمعیتی، فقدان خدمات زیربنایی، مقاوم نبودن سازه‌ها، نامناسب بودن ساختمان‌ها و نامشخص بودن وضعیت مالکیت از شاخص‌های منفی است.هم‌اکنون هزاران واحد مسکونی در حاشیه شهر مشهد بنا شده است که 95 درصد آنها فاقد استحکام هستند.

به اعتقاد قاضی‌زاده، نماینده مردم مشهد در مجلس، برای حل این مشکل باید دهیاری‌ها و شهرداری‌ها حذف شود و یک مدیریت جامع شهری بر این مناطق استقرار یابد.

وی می‌افزاید: این مدیریت‌های کوچک باید وابسته و هماهنگ با شهرداری مشهد باشند تا از رشد شیوه جدید حاشیه‌نشینی جلوگیری شود.

احمد الاجگردی، مدیر بافت‌های فرسوده و سکونتگاه‌های غیررسمی شهرداری مشهد نیز بابیان‌این‌که ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی بدون داشتن رویکردهای مشارکتی و توانمندسازی ساکنان این محلات میسر نخواهد شد، گفت: بافت‌های غیررسمی مشهد عمدتاً فاقد سند مالکیت بوده و از نظر ویژگی‌های کالبدی و زیرساخت‌های شهری محروم بوده و دچار کمبود هستند.

وی در این زمینه از شکل گیری و آغاز به کار ستادی با عضویت دستگاه‌های اجرایی مرتبط برای توانمندسازی این سکونتگاه‌های غیر رسمی در مشهد خبر داد.