پـاکستان پـس از بـن‌لادن

به گزارش ایسنا، هفته‌ نامه‌ اکونومیست در گزارشی تحلیلی نوشته است:

«مقام‌های ارشد ارتش پاکستان و سرویس اطلاعاتی این کشور در خصوص عدم آگاهی از حضور اسامه بن لادن، رهبر القاعده و یا عدم اقدام برای دستگیری وی به رغم اطلاع از محل اقامتش مورد اتهام قرار گرفته‌اند. تصاویر ویدئویی که نشان دهنده‌ حضور فعال بن لادن به عنوان رهبر القاعده در سال‌های اخیر است نیز کمکی به کم‌رنگ شدن انتقادات از مقام‌های پاکستان نکرده است.

باور این موضوع برای مقام‌های پاکستان دشوار است که بن لادن در نزدیکی یک شهر نظامی نزدیک به پایتخت حضور داشته است. نکته‌ عجیب‌تر این است که دستگیری و کشته شدن وی توسط نیروهای آمریکایی بدون کوچک‌ترین مقاومت و درگیری محقق شده است.

اشفق کیانی، رئیس ارتش پاکستان، به همراه احمد شجاع پاشا، مدیر سرویس اطلاعاتی این کشور به رغم اینکه چهره‌های محبوبی میان مردم به شمار نمی‌آیند و عملکردشان از دیدگاه بسیاری قابل قبول نیست، هر دو اعلام کردند که اسلام آباد نسبت به حمله‌ آمریکا نظر مساعدی نداشت و درصدد است تا نیروهای این کشور حضور کمتری در پاکستان داشته باشند.

حمله‌ آمریکا در شب صورت گرفت و گفته می‌شد طی این حمله سیستم‌ رادارهای پاکستان دچار مشکل بوده است. این موضوع باعث شد آصف علی زرداری، رئیس جمهوری پاکستان و یوسف رضا گیلانی، نخست وزیر این کشور اعلام کنند که در رابطه با این حمله مسئولیتی ندارند. پس از کشته شدن بن لادن، آمریکایی‌ها پیش از رئیس‌جمهوری پاکستان، با اشفق کیانی مکالمه‌ تلفنی داشتند.

عایشه صدیقه، تحلیل‌گر امور دفاعی پاکستان می‌گوید، نیروهای نظامی به رغم داشتن مخارج بالا و دریافت کمک‌های مالی هنگفت عملکرد درستی ندارند. این عملکرد نامطلوب در حالی است که آنها سازمان بزرگی با 500 هزار نیرو در اختیار دارند و به سیاست‌گذاری در امور مبارزه با تروریسم می‌پردازند.

رهبران پاکستان علاوه بر تلاش‌ برای دفاع از ارتش سعی دارند نیازها و مطالبات غیر نظامی را نیز در نظر داشته باشند. در همین راستا، گیلانی در نهم ماه مه خطاب به پارلمان از افزایش جنگ علیه تروریسم خبرداد. وی خواستار بررسی اقدام‌های بن لادن در سال‌های اخیر شد.

با این حال، تعهدات وی در خصوص برقراری هر چه سریع‌تر ثبات به نوعی نشان دهنده‌ی پذیرش شکست‌های پیشین است. این در حالی است که بسیاری خواستار برکناری دولت کنونی پاکستان شده‌اند. ژنرال اشفق کیانی واکنش‌های غیر نظامیان را برای برکناری دولت "غیر کافی" دانست.

در عین حال شخصیت‌هایی همچون شاه محمود قریشی، وزیر امور خارجه سابق پاکستان و سیاستمداران محافظه‌کار دیگر خواستار برکناری رئیس جمهوری و نخست وزیر این کشور از سمت خود شده‌اند.

عامل دیگر ایجاد تنش‌ها در پاکستان اقدام‌های آمریکا است. باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا، روز هشتم مه بار دیگر از وجود شبکه‌ حامی بن لادن در پاکستان سخن گفت و این موضوع را نشانه‌ای مبنی بر ناتوانی سرویس اطلاعاتی پاکستان دانست. از سوی دیگر، مقام‌های اطلاعاتی آمریکا همچنان به دنبال امکان دسترسی برای بازجویی از سه تن از همسران بن لادن هستند. افزون بر این موضوع، مقام‌های آمریکایی مصرانه خواستار اعلام نام افرادی از سرویس اطلاعاتی پاکستان که با القاعده همکاری داشته‌اند، شده‌اند.

نیروهای امنیتی پاکستان می‌گویند، داشتن هرگونه شک و شبهه در این مورد، بی‌خردانه و نامعقول است چرا که آنها در حال جنگ با القاعده هستند و 40 تن از رهبران این گروه را دستگیر کرده‌اند. در عین حال، حملات بسیاری از سوی القاعده با هدف مقام‌های اطلاعاتی پاکستان و ارتش این کشور طی سال‌های اخیر ملاحظه شده است.

با این همه، آمریکایی‌ها ایجاد کمپینی از سوی پاکستان علیه شبکه‌ حقانی در وزیرستان شمالی را موضوعی بی‌اساس خواندند. آنها همچنین به روابط برخی اعضای سرویس اطلاعاتی پاکستان با افرادی از گروه شبه‌نظامیان طالبان نظیر ملا عمر، رهبر این گروه اشاره کردند.

گفته می‌شود ملا عمر در مناطق بلوچستان پاکستان به انجام عملیات‌های شبه‌نظامی خشونت‌بار می‌پردازد. این احتمال وجود دارد که نیروهای ویژه‌ آمریکا پس از کشته شدن بن لادن هم اکنون به سراغ وی بروند.

به رغم تلاش‌هایی که از سوی مایک مولن، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا به عمل آمده، روابط فیمابین مدت‌هاست دچار مشکل شده است. مردم عادی پاکستان مدت‌ها است شاهد حملات موشکی آمریکا به شبه نظامیان افغان که در مناطق مرزی دو کشور به سر می‌برند، هستند.

روابط سازمان‌های جاسوسی دو کشور نیز با ورود چندین تن از عوامل سیا بدون هماهنگی با سرویس اطلاعاتی پاکستان به شهرهای مختلقی از قبیل ابیت آباد، تحت تاثیر قرار گرفت. این روابط در ماه ژوئیه با دستگیری ریموند دیویس، عامل سیا در شرایط نامطلوب‌تری قرار گرفت. این عامل سیا اقدام به تیراندازی و کشتن دو تن از اتباع پاکستان در لاهور کرده بود. آمریکایی‌ها اصرار داشتند که وی از مصونیت دیپلماتیک برخوردار است و پس از چند هفته کشمکش موفق شدند وی را آزاد کنند.

در هر حال این احتمال همچنان وجود دارد که با توجه به شرایط کنونی، روابط آمریکا و پاکستان به سطح پایین‌تری برسد. محمود علی دورانی، سفیر پاکستان در واشنگتن تا سال 2008، بر این باور است که هیچ یک از دو طرف برخورد صریحی ندارند. ارتش پاکستان پیش از آن که تظاهر به ایجاد کمپینی علیه شبه نظامیان وزیرستان شمالی کند، باید جوانب مختلف این عملیات را مورد ارزیابی قرار دهد. در عین حال آمریکایی‌ها نیز باید برای اثبات ادعای خود مدارک مستدلی مبنی بر همکاری و ارتباط عوامل سرویس اطلاعاتی پاکستان با افراطیون ارائه دهند.

به رغم اینکه کشته شدن بن لادن به همراه پاره‌ای دیگر از مسائل روابط فیمابین را تحت تاثیر قرار داده است، پیش بینی می‌شود روابط دو کشور به طور کلی قطع نشود. آمریکا نه تنها برای انتقال منابع و تسلیحات از طریق کراچی به افغانستان در سال‌های آتی به پاکستان نیازمند است، بلکه نگرانی‌هایی از سوی واشنگتن در خصوص افزایش تجهیزات هسته‌ای پاکستان نیز وجود دارد.

در عین حال پاکستان با توجه به شرایط اقتصادی نابسامان به کمک‌های بین المللی نیاز دارد و آمریکا را به عنوان هم پیمانی در مقابل هند در نظر گرفته است؛ لذا دو طرف در هر حال مجبور به ادامه‌ روابط هستند. همان طور که وزیر امور خارجه‌ سابق پاکستان می‌گوید، آمریکا به این نتیجه رسیده است که داشتن روابط با پاکستان موضوعی ضروری است.»