مشکلی به نام دندان عقل

عدم حضور 4 دندان باقیمانده اگر کمتر از 20 بهار از عمرتان گذشته باشد چندان غیرمعمول نیست؛ اما به مجرد این‌که به دهه سوم زندگی پا گذاشتید و هیچ نشانه‌ای از آنها در دهان خود ندیدید باید کمی در مورد سرنوشت آنها نگران شوید. این 4 دندان «دندان‌های عقل» نامیده می‌شوند.

آخرین دندان‌های دائمی شما که چون در دوره بلوغ فکری در دهان ظاهر می‌شوند، به این نام شناخته می‌شوند. جایگاه دندان‌های عقل در انتهای قوس‌های دندانی است. در حدود 9 تا 10 سالگی در داخل استخوان فک شروع به تشکیل‌شدن می‌کنند. تاج آنها در 14 سالگی کامل می‌شود؛ اما آغاز رویش آنها منوط به تشکیل دست کم نیمی از طول ریشه است. بعد از 16 سالگی می‌توان در انتظار جوانه زدن آنها بود. اگرچه این اتفاق می‌تواند تا چند سال به تاخیر بیفتد، یا حتی هیچ‌گاه اتفاق نیفتد!

فلسفه وجودی دندان عقل چیست؟ چرا در 18 سالگی می‌روید؟ آیا بودن این دندان برای انسان سودمندتر است یا نبودنش؟ آیا الزاما باید این دندان را بکشیم؟

اینها از جمله سوالاتی است که ذهن بسیاری از افراد را به خود مشغول کرده است. بسیاری از افراد به‌‌رغم روایت‌های مختلفی که از زبان دوست و آشنا شنیده‌اند، هنوز تکلیف خودشان را با این دندان نمی‌دانند و نمی‌توانند در مورد سرنوشت دندان دیر آمده‌ای که ممکن است به صورت نصفه و نیمه در دهانشان ظاهر شده باشد، تصمیم بگیرند.

حقیقت اینجاست که کاربری اصلی دندان عقل مربوط به تمدن‌های گذشته است، انسان‌هایی که جیره غذایی‌شان گوشت حیوانات و غذاهای سفت و سختی بود که آرواره‌های بزرگ‌تر و دندان‌های بیشتری را ایجاب می‌کرد، اما گذر قرن‌ها و تغییر جیره غذایی انسان‌ها به سمت غذاهای پخته و نرم‌تر، لزوم داشتن این دندان‌ها را منتفی کرده است. به همین دلیل است که در سیر تکامل نوع بشر، آرواره‌ها کوچک‌تر شدند و در حال حاضر در دهان اکثر افراد فضای کافی برای رویش دندان‌ها وجود ندارد؛ پس دندان‌ها داخل استخوان یا بافت نرم فک‌ها نهفته می‌مانند یا به صورت نیمه نهفته در دهان ظاهر می‌شوند.

طبق یک قاعده کلی هر دندان عقلی که در عمل جویدن کاربرد نداشته باشد، باید کشیده شود. چه آنها که نهفته یا نیمه نهفته مانده‌اند، یا در مسیر درستی رویش نکرده‌اند، یا دندانی در فک مقابل خود ندارند. این دندان‌ها باید از دهان خارج شوند، چراکه نه‌تنها کارکردی در دهان شما ندارند، بلکه می‌توانند در آینده دور یا نزدیک مشکلاتی برای شما ایجاد کنند.

صدمه به دندان مجاور: دندان نهفته با فشار به ریشه دندان مجاور ممکن است موجب تحلیل ریشه آن شود. اگر دندان به صورت نادرست رویش کرده باشد نیز می‌تواند با ایجاد گیر غذایی، موجب پوسیدگی آن شود.

عامل دردهای ناشناخته: دندان عقل می‌تواند دردهایی با علت نامشخص و منتشر به نواحی سر و گردن ایجاد کند.

حرکت دندانی: فشار ناشی از دندان‌های نهفته ممکن است سبب بی‌نظمی در ردیف دندان‌ها شود و دندان‌های دیگر را از نظم خود خارج کند.

عفونت لثه: لثه پوشاننده دندان نهفته، اگر به محیط دهان باز شده باشد، به علت گیر غذایی و نفوذ میکروب‌ها، می‌تواند دچار عفونت و التهاب دردناک شود. این التهاب در صورت عدم درمان می‌تواند پیشرفت کند و در استخوان فک و بافت نرم گونه، گردن، حلق و زیر زبان ایجاد عفونت کند.

ایجاد کیست توموری: کیسه رویشی که دندان عقل را در بر گرفته، در صورت باقی ماندن دندان نهفته ممکن است ایجاد کیست کند. این کیست‌ها اگرچه اغلب خوشخیم هستند، اما بروز آنها می‌تواند موجب تحلیل و افزایش احتمال شکستن استخوان فک در بزرگسالی شود.

اما به طور کلی در صورتی که فضای کافی برای رویش دندان‌های عقل در آرواره وجود داشته باشد و این دندان‌ها در مسیر درستی رویش کنند، هیچ لزومی برای کشیدن دندان‌ها نیست؛ چراکه این دندان‌ها می‌توانند بدون هیچ مشکلی در قوس دندانی قرار بگیرند و به انجام وظیفه بپردازند. ضمن این‌که در صورت از دست رفتن احتمالی دندان‌های جلوتر، می‌توانند با درمان ارتودنسی جایگزین آنها شوند.

دکتر سیامک شایان امین