مستند خانوادگی

آلن روزنتال درباره تفاوت فیلم خانوادگی با مستندهای خانوادگی می‌نویسد: «من معتقدم که فیلم خانگی به طور کلی فاقد ساختار و دیدگاه فردی است. معمولا در آن خلاقیتی به کار نمی‌رود. بیشتر مشاهده‌گری ساده است تا تحلیل‌گری و معمولا برای مخاطبان محدودی جذابیت دارد. برعکس، یک فیلم خانوادگی خلاق باید دید جامعه‌نگری داشته باشد، تماشاگر را نسبت به موضوع حساس‌تر کند و با تیزبینی و ریزبینی در شبکه پیچیده مناسبات خانوادگی، درک عمیق‌تری از آن را ممکن سازد.

با این حال به عقیده روزنتال، فیلم خانوادگی قابلیت زیادی برای عمیق شدن دارد و از جهاتی حتی واقعی‌تر از فیلم‌های مستند مرسوم است چرا که مستندهای خانگی «روابط غیرکلامی ظریفی را که درون خانواده صورت می‌گیرد، آشکار می‌کنند، حال آن‌که قطعات مستند، جعلی و ساختگی‌اند. در واقع، قطعات ظاهرا مستند سینما مانند قطعاتی هستند که براساس فیلمنامه، کارگردانی و بازسازی شده‌اند.»

برخی نمونه فیلم‌هایی که از مستندهای خانگی بهره برده‌اند و در رده آثار خانوادگی قابل طبقه‌بندی هستند عبارتند از: «آداب دخترانه» ساخته میشل سیترون، «زبان‌های بازشده» ساخته مارلون ریگز، «جای ناامن» از جین کراویتز، و «اول شخص جمع» از دین لیم که تصاویر آن مربوط می‌شود به فیلم‌هایی که پدر دین لیم از 10 سال قبل به این‌طرف گرفته و در قالب تصاویری کاملا استنادی، فرآیند رشد و انطباق او را با جامعه آمریکا نمایش می‌دهد. این فیلم و نیز «جای ناامن» از جمله مواردی هستند که روزنتال در تایید ادعای مستند بودن فیلم‌های خانوادگی از آنها نام می‌برد و معتقد است نماهای استفاده شده در این فیلم‌ها چیزی بیش از نماهای کوتاه پشت‌سر هم هستند. از آنجا که نمایانگر فرآیندی حساب شده و مشخص‌اند واژه «مستند» به طور کامل در مورد آنها صادق است.

اما 3 نکته مهمی که سازندگان مستند خانوادگی می‌بایست به آن توجه داشته باشند: 1 ـ پرهیز از فروافتادن در دام کلیشه‌هایی همچون دست تکان دادن مادر، دویدن و خندیدن بچه‌ها با لباس‌های رنگارنگ و قشنگ، جشن‌های تولد و... که از فرط کاربرد، به سطح آمده‌اند. 2 ـ توجه به نقش پدر خانواده در جه دهی به فیلم‌های خانگی؛ چرا که به نظر میشل سیترون در کتاب «فیلم‌های خانگی و سایر فیلم‌های ضروری» اغلب فیلم‌های خانوادگی را پدر خانواده کنترل می‌کند و ما باید مراقب کنترل بیش از حد آنها باشیم. 3 ـ احتیاط در به کار بردن تدابیری همچون چاپ جسته ـ جسته (چاپ قاب به قاب تصاویر به قصد خلق جلوه‌های بصری)، حرکت آهسته (اسلوموشن) و تیره و مبهم کردن عمدی تصاویر که تبدیل به روشی کلیشه‌ای در ساختار فیلم‌های خانگی شده‌اند.