آمریکای لاتین همچنان در حال گردش به چپ

سفیر سابق آمریکا در این کشور پس از اعلام نتایج انتخابات گفت: مردم پرو دست به خودکشی سیاسی زده‌اند. ماریو وارگاس یوسا، نویسنده و برنده جایزه نوبل پرو نیز که غالبا از استعداد توصیفی قابل توجه خود برای ابراز نگرانی‌های سفیدپوستان طبقه ممتاز لیما استفاده می‌کند، از پیروزی هومالا ابراز ناراحتی کرد. از آنجا که هومالا 50 درصد آرا را به دست نیاورد، در دور دوم انتخابات در ماه ژوئن با کیکو فوجی‌موری، دختر آلبرتو فوجی‌موری رئیس‌جمهور سابق این کشور که زندانی است، رقابت خواهد کرد. وارگاس یوسا انتخاب بین این دو را مشابه انتخاب بین ایدز و مرحله آخر سرطان لاعلاج توصیف می‌کند. هر چند سرنوشت بسیاری از مردم پرو بدتر از ابتلا به 2 بیماری فوق است.

با وجود عملکرد بسیار خوب پرو در زمینه اقتصاد کلان، از جمله تورم اندک، در طول دهه گذشته، بیش از 30 درصد مردم 30 میلیونی این کشور در فقر و 8 درصد در فقر مطلق زندگی می‌کنند. در روستاها بویژه در روستاهای بومی‌نشین، بیش از نیمی از خانواده‌ها فقیر هستند و بسیاری از آنها در فقر مطلق و شدید دست و پا می‌زنند. خبر پیروزی هومالا در دور اول باعث کاهش شدید ارزش پول و سهام پرو شد. شکل‌دهندگان افکار عمومی و سیاستگذاران در لیما شتابان درباره «جنگ طبقاتی» هشدار دادند و افرادی مانند سفیر سابق آمریکا به جنگ تبلیغاتی علیه وی رو آوردند. این سفیر ادعا کرد: «نتیجه انتخابات نمی‌توانست بدتر از این باشد.» در آمریکای لاتین برای توصیف نگرانی نخبگان هنگامی که می‌شنوند شخصی پیشنهاد کرده توزیع ثروت در این کشور عادلانه‌تر شود، می‌گویند: هنگامی که آنان می‌‌خواهند غذا بخورند هوگو چاوز را در سوپ خود می‌بینند.

آیا هومالا می‌تواند در ژوئن برنده شود؟ براساس نوشته نشریه اکونومیست نظرسنجی‌های پیش از برگزاری دور اول انتخابات نشان داد بیش از 77 درصد نظردهندگان خواهان اصلاح الگوی توسعه کشورشان و 37 درصد از آنان خواهان تغییرات شدید هستند. اما هومالا در انتخابات قبلی 2006 پرو نیز آرای قابل توجهی به دست آورده بود اما تمام تشکیلات سیاسی کشور در دور دوم علیه او متحد شدند.

افشاگری‌های اخیر ویکی لیکس نشان می‌دهد سیاستمداران حاکم به سفارت آمریکا متوسل شدند تا هومالا را به عنوان یک افراطی بدنام معرفی و مخالفان او را متحد کنند. در آن سال، هومالا پس از پیروزی در دور اول، در دور دوم با حدود 5 امتیاز به آلن گارسیا باخت. اما این بار هومالا با دختر فوجی‌موری، رئیس‌جمهور اسبق رقابت می‌کند که خود از مخالفان رژیم است. اما ژراردو رینک، مورخ پرویی می‌‌گوید: برای بخش مهمی از رای‌دهندگان میانه‌رو با گرایشات دموکراتیک که با پدر وی (آلبرتو فوجی‌موری)‌ مبارزه می‌کردند رای دادن به کیکو دشوار خواهد بود بویژه این که او قول داده است پدرش را که برای ارتکاب جنایت علیه بشریت محکوم شده عفو کند.

پدرو پابلو کوژینسکی و لوئیز کاستاندا، نامزدهای سوم و چهارم یا از فوجی‌موری حمایت می‌کنند یا بی‌طرف می‌‌مانند. اما آلبرتو تولدو، رئیس‌جمهور پیشین که با 16 درصد آرا پنجم شد، ممکن است در برابر به دست آوردن نفوذ در دولت بعدی از هومالا حمایت کند.

هومالا به نوبه خود مجبور است در مبارزات انتخاباتی آینده در مسیر ظریف و دشواری حرکت کند و ضمن حفظ آمادگی مردم طرفدار خود بین فقیران، برای جلب‌نظر میانه‌روها نشان دهد می‌تواند مسوولانه حکومت کند. پرو در سال‌های اخیر مانند نقاط دیگر منطقه آند، شاهد ظهور دوباره جنبش اجتماعی نیرومند و متنوعی متشکل از طرفداران محیط زیست، دانش‌آموزان و دانشجویان، کشاورزان، فعالان بومی و توده‌های ترقی‌خواه دینی بوده است. در سال 2009 بومیان به اعتراضاتی گسترده علیه قانونی دست زدند که در صورت تصویب امکان بهره‌برداری بیشتر از الوار، معادن و نفت را در منطقه آمازون فراهم می‌ساخت. دولت با خشونت واکنش نشان داد و تعدادی از تظاهرکنندگان را کشت، اما در نهایت مجبور شد کوتاه بیاید.

قبل از انتخابات اخیر نیز اعتصاب‌ها و تظاهراتی رخ داد، ازجمله یک مورد که دولت را وادار کرد یک طرح بزرگ مربوط به معادن مس را به خاطر نگرانی‌های زیست‌محیطی کنار بگذارد. هومالا، ونزوئلای هوگو چاوز را به عنوان الگو در نظر ندارد بلکه بیشتر در اندیشه برزیل ایناسیو لولا داسیلوا است و به راستی مشاوران سیاسی برزیلی نقش مهمی در مبارزات انتخاباتی او ایفا کرده‌اند. تاکنون به نظر می‌رسد تدبیر هومالا موثر واقع شده باشد زیرا حتی وارگاس یوسا گفته است اگر متقاعد شود که هومالا بیشتر شبیه لولا حکومت خواهد کرد تا چاوز، ممکن است در دور دوم به او رای بدهد.

کسانی که بیشتر از همه نگران احتمال تبدیل هومالا به هوگو چاوز پرو هستند، یعنی افرادی که بیشتر ثروت پرو را در اختیار دارند بهتر از هر کس می‌توانند به این پرسش جواب دهند که آیا هومالا چاوز خواهد شد یا نه.

واقعیت این است که چاوز، فردی که در انتخابات ریاست جمهوری 1998 ونزوئلا پیروز شد تا وقتی که نخبگان این کشور بوضوح نشان ندادند که برای حفظ امتیازات و ثروت خود حاضرند کشورشان را (از هر طریقی از جمله یک اعتصاب نفتی ناشیانه که اقتصاد کشور را فلج کرد)‌ نابود سازند، چاوز راه مبارزه‌جویی در پیش نگرفت.

پرو بدهی خارجی چندانی ندارد، به این علت دارندگان اوراق قرضه و اعتباری نکول شده پرو احتمالا نباید نگرانی پیروی هومالا از کار رافائل کوره‌آ، رئیس‌جمهور اکوادور را داشته باشند که در 2009 با موفقیت بخشی از بدهی کشورش را باطل اعلام کرد. کوره‌آ هوشمندانه اوراق قرضه و اعتباری تخفیف‌دار اکوادور را در بازار جانبی خرید و به این ترتیب از آن نوع شکایت‌هایی که آرژانتین پس از نکول بدهی‌هایش همچنان با آنها مواجه است، اجتناب کرد.

هومالا غیر از تلاش برای افزایش مالیات‌ها و گرفتن امتیازات بیشتر از صادرات مواد معدنی، اقدام به ملی کردن بخش معادن نخواهد کرد (البته مگر این‌که لجاجت و ناسازگاری نخبگان باعث مخالفت‌های سیاسی بیشتر مانند ونزوئلا شود)‌.

اگرچه او قول داده است برای تصویب منشوری جدید که از خصوصی‌سازی خدمات و منابع عمومی مانند آب جلوگیری کند، مجلس موسسان را تشکیل دهد. برنامه هومالا هرقدر معتدل باشد، پیروزی او پیامدهای بین‌المللی خواهد داشت، چون پرو را در کنار سایر کشورهای چپگرای حوزه آند یعنی بولیوی، اکوادور و ونزوئلا قرار می‌دهد.

هومالا مانند ایوو مورالس در بولیوی، روی کشاورزان پرورش‌‌دهنده کوکا (گیاه اصلی تولید کوکائین)‌ حساب می‌کند که از جنگ بیهوده و نظامی شده واشنگتن با موادمخدر بشدت آسیب‌ دیده‌اند. او مانند مورالس و کوره‌آ در اکوادور احتمالا می‌کوشد با ادامه حمایت از تلاش‌های ضد موادمخدر برای محدود کردن تجارت کوکائین و در عین حال تلاش برای به حداقل رساندن آثار تنبیهی این سیاست‌ها روی تولیدکنندگان خرده‌پای کوکا، حساب باز کرده و سیاست میانه‌ای در رابطه با آمریکا داشته باشد. هومالا بی‌شک در حوزه‌های سیاست خارجی نیز رفتاری ملایم در پیش خواهد گرفت؛ اما در این زمینه نیز می‌تواند در پشت برزیل نیرومندتر که معمولا با مواضع واشنگتن در طیفی از مسائل از جمله تغییر آب و هوا، ایران، لیبی، فلسطین ـ اسرائیل و ونزوئلا مخالفت می‌کند، پنهان شود. حتی اگر اختلاف‌نظرها با ایالات متحده معقول و در کمترین حد باقی بماند، اندیشه جدی گرفتن مساله استقلال و حاکمیت کشور کوچک دیگری در همسایه آمریکا، مساله‌ای مهم است که واشنگتن را با کلمبیا به عنوان همکار و همدست اصلی آن در منطقه تنها می‌گذارد.

گردش به چپ که آمریکای لاتین از یک دهه پیش با انتخاب چاوز در ونزوئلا آغاز کرد و تا همین اواخر با پیروزی سال گذشته دیلما روسف در برزیل به جانشینی لولا ادامه یافت، ممکن است هنوز با قدرت جریان داشته باشد.

الجزیره/ مترجم: علی کسمایی