چرا نمک یددار؟

بر همین اساس لازم است همه خانواده‌ها بدانند که مهم‌ترین منبع غذایی ید را مواد غذایی دریایی مانند ماهی‌های آب شور، میگو، صدف و جلبلک‌های دریایی تشکیل می‌دهد، اما مصرف نمک یددار مهم‌ترین ‌موارد بهداشتی برای از بین بردن اختلالات ناشی از کمبود ید محسوب می‌شود که در این بین نمک‌های تصفیه شده به دلیل خلوص بالا، میزان ید را بهتر و به مدت بیشتر حفظ می‌کنند.

انسان ید را از مواد غذایی، حیوانی و گیاهی دریافت می‌کند و آن را براحتی از راه دستگاه گوارش جذب و توسط غده تیروئید می‌گیرد و مازاد آن را از راه ادرار دفع می‌کند.

یافته‌های پزشکی نشان می‌دهد در مناطقی که خاک و آب آن دارای ید کافی نیست، میزان ید مواد غذایی برای صحت اعمال تیروئید کفایت نمی‌کند.

پزشکان معتقدند نیاز مطلوب روزانه به ید بین 100 تا 300 میکروگرم است که اگر مصرف ید روزانه به کمتر از 100 میکروگرم برسد، ممکن است گواتر بروز کند و در صورتی که به کمتر از 50 میکروگرم برسد به بروز اختلات دیگر ناشی از کمبود ید منجر خواهد شد.مطالعات انجام شده در ایران نشان می‌دهد، گواتر در اکثر استان‌های کشور وجود دارد، هر چند کم کاری تیروئید بسیار محدود و فقط در بعضی از مناطق کوهستانی گزارش شده است.

در مناطق کوهستانی اختلال در رشد جنسی (قد و وزن )، عقب‌افتادگی روانی، کاهش ضریب هوشی، علائم نورولوژیک غیرطبیعی، کاهش شنوایی و اختلال در اعمال سایکوموتور گزارش شده است.

در اکثر موارد، تنها تظاهر کمبود ید بیماری گواتر است، بزرگ شدن غده تیروئید به هر علت گواتر نامیده می‌شود که علت اصلی این بیماری، کمبود ید در مواد غذایی است و بزرگ شدن تیروئید، واکنش جبرانی بدن برای استفاده بیشتر از ید وارد شده به بدن است.

در چند دهه اخیر، افزودن ید به نمک طعام سبب پیشگیری و شاید ریشه کن کردن این نوع گواتر در بسیاری از کشورها از جمله کشور خودمان شده است.

متداول‌ترین روش پیشگیری از بروز این بیماری، استفاده از نمک یددار است که در همه سنین استفاده می‌شود و به‌جای نمک معمولی و به همان میزان مورد استفاده قرار می‌گیرد، هیچ منعی برای استفاده از آن در بارداری وجود ندارد و در بعضی مناطق دنیا به آب آشامیدنی یا آرد نانوایی نیز ید اضافه می‌شود.

استفاده از نمک یددار سبب پیشگیری از بروز گواتر و احتمالا توقف رشد بسیاری از گواترهای کوچک می‌شود.

دکتر نسرین امیدوار، متخصص تغذیه و رژیم درمانی می‌گوید: مهم‌‌ترین علامتی که میان مردم به عنوان کمبود ید شهرت دارد، بزرگ شدن تدریجی غده تیروئید و بروز بیماری‌ غم ‌باد یا گواتر است. علاوه بر آن باید گفت اگر خانم‌های باردار در دوران بارداری به کمبود این ماده معدنی مبتلا باشند، خطر این که کودکشان دچار بیماری‌‌هایی مانند عقب‌افتادگی ذهنی شود، وجود دارد.

به هر حال، به دلیل این کمبود در کشور ما پس از بررسی‌‌های مختلف، تصمیم بر این گرفته شد که ید به یک ماده غذایی پرمصرف و راحت یعنی نمک اضافه شود و در حال حاضر چند سال است که نمک‌‌های کشور یددار شده‌اند.

این برنامه، کمک‌ بسیاری کرده است که ید موجود در بدن وضعیت بهتری پیدا کند و البته بررسی‌هایی که روی میزان ید موجود در ادرار دانش‌آموزان کشور هر چند وقت یک بار انجام می‌‌شود، این موضوع را ثابت کرده است.

اما دانستن چند نکته در مورد نحوه استفاده و نگهداری از نمک یددار ضروری است. مثلا فراموش نکنید که مصرف زیاد نمک خطر ابتلا به پرفشاری خون را افزایش می‌‌دهد و این که نمک یددار به این معنی نیست که ما مصرف آن را بالا ببریم بلکه رعایت تعادل قدم اول است، زیرا همچنان یکی از توصیه‌‌های سلامت در کشور مانند هر نقطه دیگر از دنیا، مصرف کم نمک است. از این رو، سر سفره نمکدان نگذارید و به همان نمکی که در حین پخت به غذا اضافه شده، بسنده کنید.

همچنین لازم است بدانید که در موقع پخت غذا هم هر چه دیرتر نمک اضافه شود بهتر است، چرا که ید بیشتر حفظ می‌شود و بر اثر حرارت از میان نمی‌رود.

علاوه بر تمام نکات یاد شده، مواد غذایی‌‌ای هم وجود دارند که می‌‌توانند مانع جذب ید باشند، مانند خانواده کلم و برخی ریشه‌‌ها که معمولا مصرف خام‌‌شان در مناطقی که شیوع کمبود ید فراوان است یا توصیه نمی‌شود یا مصرف پخته شده‌شان پیشنهاد می‌شود.

از مصرف نمک‌های تصفیه‌ نشده هم پرهیز کنید. نمک‌‌های تصفیه ‌نشده سرشار از انواع آلودگی است و حتی می‌تواند منجر به سرطان‌‌زایی در افراد شود.

ناخالصی‌های موجود در نمک‌های تصفیه نشده شامل سرب، جیوه، آرسنیک، کادمیوم، فلور و سایر املاح سنگینی است که بر اندام‌های داخلی بدن تأثیرات مخربی دارند.

نمک استخراج شده از معدن یا دریا، ناخالصی‌های فراوانی دارد که عمده‌ترین آنها، سولفات کلسیم یا همان گچ است که به دلیل سفید بودن، قابل تشخیص از اصل نمک نیست.

مریم روزبهانی