هدف جامعه الگو

به عبارت دیگر، قابل تصور نیست که اجتماعی از انسان‌های دارای هدف مشترک وجود داشته باشد اما آن اجتماع نسبت به ساماندهی هدف مشترک آنان دارای رسالت اساسی و عمده نباشد.

بر این اساس در جامعه‌ای که ما آن را اسوه و الگوی خواستنی و قابل دفاع برای انسان می‌دانیم، برنامه‌ریزی و تخصیص منابع و مدیریت اجرایی و سیاسی و فرهنگی و آموزشی و ... همه و همه به عنوان عناصر و اجزای یک سیستم عمل می‌کنند که برآیند اقدامات و تلاش‌هایشان نزدیک کردن آن سیستم به هدف در نظر گرفته شده برای آن است و این مقصود در خصوص «انسان»های موحد همانا «عبادت» پروردگار است یعنی همان که موضوع آیه 56 از سوره ذاریات است که «و من جن و انس را نیافریدم مگر برای این که عبادتم کنند». این هدف اصلی متوجه همه انسان‌هاست که مخلوق خداوند هستند و اختصاص به جامعه مسلمانان یا مسیحیان و ... ندارد.

دقت در آیه مطروحه بیانگر آن است که اصولا خلقت که فعل خداوند است، هم دارای «غرض» است و هم این که غرض آن، منحصرا «عبادت» است و همان طور که مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر این آیه در المیزان آورده، غرض آن است که خلق عابد خدا باشد نه این که خداوند معبود خلق باشد و این بیان در بردارنده این نکته است که چون خداوند بی‌نیاز است و از هیچ بابتی نقص و کاستی ندارد که با انجام کاری همچون عبادت توسط بندگان، نقصان و کاستی خود را جبران نماید لذا غرض از عبادت خود توسط انسان را به کمال رساندن بندگان عبادت‌کننده و پاداش دادن به آنان قرار داده است.

یعنی این انسان است که از عبادت خداوند منتفع می‌شود و انسان با عبادت کردن، مشمول استکمال واقع می‌گردد و از آن طریق منتفع و بهره‌مند می‌شود. این که عبادت چیست و چگونگی‌های آن بر چه قرار و وضعیتی است وصورت‌های عام و خاص آن از چه ساز و کارهایی برخوردار می‌باشد و ده‌ها پرسش دیگر از جمله مقولاتی است که توسط دانشمندان علوم اسلامی در خصوص آنها بررسی به عمل آمده و در اختیار است و مباحث در حال گسترش و تکامل هم است.

اما به هر قالب و محتوایی که آن را درآوریم و معرفی کنیم، آنچه از عبادت استنباط می‌شود؛ آن است که «انسان» به عنوان یکی از مخلوقات الهی، چنانچه رسالت‌های خویش را در قلمرو موازین دین توحیدی و اکمل این دین که اسلام است، به سامان برساند؛ در واقع به وظایف بندگی خود، دائر بر عبادت حضرت حق عامل بوده و نسبت به هدف از خلقت خویش اعتنای لازم را روا داشته است.

اما چنین انسانی، زمانی موفق می‌شود با بهره‌وری بالاتر و بیشتر و با سرعت افزون‌تر در راستای تحقق وظایف و تکامل خویش (و البته در پرتو استفاده از حقوقی که برای او در نظر گرفته شده است) اقدام نماید که در محیط و جامعه‌ای که به عنوان فردی از آن در آن زندگی می‌کند، از پشتیبانی‌ها و ضوابط و مقررات جمعی تسهیل‌کننده حرکت فرد و همچنین ترتیبات و ساز‌و‌کارهای مانع اعمال هرج و مرج و به هم ریختگی زندگی جمعی، بهره‌مند باشد. یعنی مدل زندگی فردی و جمعی در یک نظام هدفمند توحیدی باید به گونه‌ای طراحی، اجرا و نظارت و مشمول تجدید نظر دائم باشد که هر آینه از زندگی افراد در بستر ملاحظات اعمال شده اجتماعی، سمت و سویی داشته باشد که از آن احساس «بندگی» خالق از طریق «عبادت» انسان متجلی باشد؛ عبادتی که منفعت آن متوجه «عابد» و نه «معبود» است، لذا کمال عابد و از آن ناحیه پاداش او را در تعالی و کسب معرفت و نزدیک شدن به صفات الهی، سبب‌سازی نماید.