تنفس؛ حق شهروندی

چند هفته‌ای می‌شود که ما در حال تنفس هوای سیاه هستیم. می‌توان گفت آلودگی هوا بیشتر یک پدیده اجتماعی ـ فرهنگی است تا یک پدیده جوی. «ما» که مصرف‌کننده هوای آلوده‌ایم عموما در شهرهای بزرگ ساکن هستیم و به مقدار زیادی هم پز شهرنشینی و تمدن و البته «شهروندی» داریم. این «ما» معمولا وقتی صحبت از حقوق و مطالبات می‌شود نگاهمان می‌گردد سمت بالا؛ آنجا که مسوولان نشسته‌اند، اما غافلیم که بالاخره ماهم یک وظایفی داریم. وظایفی که نفع اولیه و اصلی‌اش به شهروند (من یا دیگری) بر می‌گردد.

شهروند امروز اگر کمربند ایمنی‌اش را می‌بندد اول به حیات خودش کمک کرده و بعد به اجرای قانون. شهروند امروز اگر ماشینش را جلوی در خانه همسایه پارک نمی‌کند، اول به شهروند دیگر احترام گذاشته و بعد به قانون منع پارک جلوی پل.

حالا نگاه کنید به وضعیت اخیر. شهروند تصمیم می‌گیرد صبح، خانه را به قصد محل کار ترک کند. این شهروند به صورت قانونی مالک ماشین خودش است و به صورت قانونی می‌تواند سوار بر خودروی شخصی‌اش شود، آهنگ انرژی‌بخش صبح‌گاهی را گوش کند تا به محل کارش برسد. حتی این شهروند به خودش حق می‌دهد شیشه‌ها را بالا بکشد تا دود کمتری بخورد و در ضمن به مسببین آلودگی هوا و کسانی که فکری به حال این وضعیت نمی‌کنند، دشنام‌های مودبانه و شهروندانه‌ای! بدهد. این وضعیت آشنایی است که بیشتر ما تجربه می‌کنیم. یعنی همواره خودمان را در مقام قربانی می‌دانیم.

درست زمانی که خودمان مشغول جنایتیم دلمان برای خودمان می‌سوزد. پس شهروند امروز هم دچار غفلت می‌شود؛ چون فکر می‌کند صاحب حقوقی است و عده محدودی مسوول برآوردن این حقوق هستند.

شهری مثل تهران که به گفته رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی 8 برابر ظرفیت معابرش خودرو دارد و روزانه بیش از 1400 دستگاه خودرو به معابر فقیرش اضافه می‌شوند، بدون رعایت حقوق متقابل تبدیل به چه شهر دهشتناکی خواهد شد.

بیایید تصور کنیم از فردا صبح تمام قوانین مربوط به محدودیت ترافیک برداشته شود و به ما هشدار داده شود که هوا در وضعیت اضطرار است. آن وقت فکر می‌کنید این «ما»ی شهروند که قرار است خودش جوابگوی بخشی از حقوق دیگران و در عین حال خودش باشد، چه خواهد کرد؟ از همین وضعیت فرضی و مثالی می‌توانید به تفاوت شهرنشینی و شهروندی پی ببرید.