ویکی ‌لیکس از واقعیت تا ادعا

شاید روزی که ویکی‌لیکس برای اولین بار با انتشار اسناد طبقه‌بندی شده ارتش آمریکا درباره جنگ افغانستان و عراق، مشکلات زیرپوستی آمریکا و هم‌پیمانانش را در منطقه آشکار کرد، خیلی‌ها منتظر زلزله‌ای در دنیای دیپلماسی بودند که پس‌لرزه‌های آن دامن خیلی‌های دیگر را در جهان سیاست می‌گرفت، اما ماجرا آن طوری که تصور می‌شد پیش نرفت و نشت اخبار تازه از این سایت نشان داد که معمای ویکی‌لیکس نیاز به رمزگشایی دارد.

حکایت ویکی‌لیکس در باره ایران حکایت غریبی است. گروهی از تحلیلگران سیاسی در ابتدا آن را سندی برای افشای جنایات آمریکا در عراق و افغانستان عنوان کردند، اما کم‌کم ورق برگشت و انتشار اخبار تازه در ویکی‌لیکس نشان داد که ماجرا به سمتی دیگر پیش می‌رود.

دیگر تردیدی نبود که انتشار اسناد ویکی‌لیکس نه از سر اتفاق بلکه کاملا برنامه‌ریزی شده بوده و هدفی خاص را دنبال می‌کرد.

ویکی‌لیکس برای نخستین بار در ماه جولای سال جاری میلادی‌ بیش از 70 هزار سند محرمانه از جنگ افغانستان را روی خروجی خود قرار داد که این کار با واکنش شدید دولت آمریکا مواجه شد.

این وب‌سایت در برابر انتقادهای آمریکا کوتاه نیامد و اعلام کرد که به مرور، میلیون‌ها برگ سند محرمانه نهادهای نظامی، امنیتی و سیاسی آمریکا را منتشر خواهد کرد.

ویکی‌لیکس در اکتبر سال جاری میلادی نیز در دومین مرحله از انتشار اسناد خود، اقدام به انتشار 400 هزار سند محرمانه از جنگ عراق کرد. این اقدام ظاهرا با وجود هشدار دولت آمریکا صورت پذیرفت و فشارهای واشنگتن بر مسوولان وب‌سایت جنجالی ویکی‌لیکس در عدم انتشار اسناد محرمانه کارگر نیفتاد.

اما در این زمان بود که اتهام دخالت جمهوری اسلامی ایران در امور داخلی عراق و ارتباط با گروه‌های عراقی و حمایت از شبه‌نظامیان شیعه در این کشور و ادعای ربایش توریست‌های آمریکایی از داخل خاک عراق در این اسناد مطرح شد.

همچنین در این اسناد آورده شده بود که ایران تعدادی موشک مدرن ساخته شده طبق الگوی روسی را از کره شمالی خریداری کرده که برد آنها به جمهوری اسلامی امکان می‌دهد هم به پایتخت کشورهای اروپای غربی ضربه وارد آورد و هم به مسکو برسد. در این اسناد همچنین ایران به کمک به گروه‌های تندرو در افغانستان متهم شده بود.

در همان زمان محمود احمدی‌نژاد ، رئیس‌جمهور اسلامی ایران در مصاحبه با شبکه آمریکایی سی.بی.اس با رد هر گونه مداخله در امور داخلی افغانستان تاکید کرد: «ما از ملت افغانستان حمایت می‌کنیم. ما از امنیت در افغانستان حمایت می‌کنیم.»

منوچهر متکی، وزیر امور خارجه‌نیز این اقدام ویکی‌لیکس را که در آستانه تشکیل دولت عراق صورت گرفته بود اقدامی مشکوک توصیف کرد. رامین مهمانپرست، سخنگوی وزارت امور خارجه نیز هویت و استقلال منتشرکنندگان این گزارش‌ها را زیر سوال برد و افزود مطالب منتشر شده در این اسناد و اتهامات وارد شده به ایران به هیچ وجه مورد تایید نیست.

در نهایت در سومین مرحله از انتشار اسناد از سوی ویکی‌لیکس، دایره اتهامات بسیار وسعت یافت و این بار ویکی‌لیکس ظاهرا بیش از 250 هزار سند محرمانه از وزارت امور خارجه آمریکا را منتشر کرد و دیپلمات‌های این کشور را هدف قرار داد، اما آنچه حساسیت‌ها را به این اسناد بیشتر کرد ادعاهایی بود که درباره حمایت کشورهای عربی از حمله آمریکا به ایران مطرح شده بود.

طبق اسناد منتشره ملک عبدالله بن عبدالعزیز پادشاه عربستان که هم اینک برای درمان بیماری خود در آمریکا به سر می‌برد‌ طی سال‌های گذشته بارها از مقامات واشنگتن خواسته بود تا به ایران حمله کنند.

البته در کنار ملک عبدالله می‌توان به نام‌هایی چون حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر، شیخ محمد بن زاید ولیعهد امارات و شیخ حمد بن عیسی آل خلیفه پادشاه بحرین نیز اشاره کرد که درخواست‌هایی جدی از آمریکا برای متوقف کردن برنامه هسته‌ای ایران از راه حمله نظامی داشته‌اند.

این اسناد نشان می‌داد که از میان رهبران عربی منطقه و حتی جهان، پادشاه عربستان بیش از همه خواستار متوقف ساختن برنامه هسته‌ای ایران از راه حمله نظامی آمریکا بوده است. همچنین ملک عبدالله طبق این اسناد خود را متعهد به همکاری با آمریکا برای متوقف کردن نفوذ ایران در عراق می‌داند.

در این اسناد آمده بود که ملک عبدالله، در دیدار با میهمانان آمریکایی خود نوری مالکی، نخست وزیر عراق را «عامل ایران» خطاب کرده و اعلام نموده که هیچ اعتمادی به وی ندارد.

در این اسناد ادعا شده بود دولت امارات، ایران را یکی از جدی‌ترین تهدیدها برای امنیت ملی خود می‌داند و براساس مدارک ویکی‌لیکس، رهبران امارات متحده عربی در ملاقات با مقام‌های آمریکا تهدید تهران را «46 ثانیه» توصیف کرده‌اند که فاصله زمانی یک موشک بالستیک از ایران به این کشور است.

شکی نبود که مدارک منتشر شده می‌توانست بر افکار و سیاست خارجی ایران تاثیرگذار باشد. برخی از دیپلمات‌های غربی در این باره گفته بودند که اسناد ویکی‌لیکس چیزی را بر ملا نمی‌کند و دولت ایران هم زمانی طولانی است که از احساسات کشورهای عربی خلیج فارس نسبت به خود با خبر است، اما انتشار یک سند کتبی که براساس آن کشورهای همسایه، دشمن ایران را به حمله ترغیب می‌کنند، نمی‌تواند بی‌تاثیر باشد.

اما دولت ایران اسناد منتشر شده توسط سایت ویکی‌لیکس را دامی توصیف کرد که توسط سرویس‌های امنیتی غربی و آمریکایی به منظور ایجاد اختلاف میان کشورهای اسلامی پهن شده است.

محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور در کنفرانس مطبوعاتی خود با نمایندگان رسانه‌های خبری با تاکید بر این نکته که «اسناد ویکی‌لیکس فاقد اعتبار است»، تصریح کرد: اسنادی که منتشر شده یک شیطنت و فاقد ارزش حقوقی و اعتبار است.

وی با اشاره به این‌که ایران برای این اسناد بهایی قائل نیست، گفت: این اسناد فاقد ارزش حقوقی است، کشورهای منطقه همه باهم دوست و برادرند و این شیطنت‌ها تاثیری در روابط بین ملت‌ها نخواهد داشت.

پس از آن بود که وزارت امور خارجه ایران نیز از کشورهای همسایه خود خواست که در دام افشاگر‌ی های سایت ویکی‌لیکس نیفتند. رامین مهمانپرست، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران با اظهار این مطلب تاکید کرد هدف ویکی‌لیکس از انتشار این اسناد ایجاد اختلاف میان کشورهای اسلامی و منطقه است.

رامین مهمانپرست انتشار هزاران سند محرمانه آمریکا را بخشی از توطئه پیچیده همین کشور دانسته که به گمان تهران، در پی نفاق افکنی و دامن زدن به ایران هراسی است. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گفت: همین که وزیر امور خارجه آمریکا ‌هیلاری کلینتون تمام توجه خود را در میان این همه اسناد بر مدارک مربوط به پرونده هسته‌ای ایران متمرکز می‌کند سایه‌ای از تردید بر اصالت این اسناد می‌افکند.

انتشار این اسناد واکنش بسیاری از نمایندگان مجلس را نیز در پی داشت. رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس با بیان این‌که انتشار اسناد ویکی‌لیکس هدفدار و سازمان یافته است، هدف آمریکا از این اقدام را تاثیرگذاری بر روابط جمهوری اسلامی ایران و کشورهای منطقه دانست و تاکید کرد: نباید فریب این شگردها را خورد.

علاءالدین بروجردی گفت: در یک نظام پیچیده مانند آمریکا با سازمان‌های عریض و طویل اطلاعاتی، درز اطلاعات و افشای آن نمی‌تواند واقعیت داشته باشد.

وی با اشاره به این‌که این اقدام هدفدار و سازمان یافته است تصریح کرد: از آنجا که این کار هدایت شده است بنابراین قابل اتکا و اطمینان هم نیست.

بروجردی گفت: در بخشی از این اسناد تاکید شده که کشورهای دیگر ازجمله کشورهای خاورمیانه آمریکا را به حمله به ایران تشویق کرده‌اند، در حالی که این سیاست همیشگی آمریکا بوده و نیازی به تحریک از سوی دیگر کشورها نیست.

محمد کرمی راد ، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس و نماینده کرمانشاه نیز با اشاره به اسناد و مدارک ویکی‌لیکس گفت: در اصل این خبر تردید وجود دارد و به نظر می‌رسد آمریکا به دنبال شانتاژ خبری و اختلاف‌افکنی میان کشورهای منطقه است.

وی افزود: تجربه نشان می‌دهد که سیستم اطلاعاتی آمریکا پس از گذشت چند دهه از یک واقعه اقدام به انتشار اسناد و مدارک آن می‌کند و انتشار اسناد ویکی‌لیکس در این برهه از زمان شک‌برانگیز است و برخلاف روال و عملکرد سابق سازمان اطلاعاتی آمریکاست.

حسین ابراهیمی، عضو دیگر کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی و نماینده خراسان جنوبی نیز گفت: سناریوی ویکی‌لیکس به منظور آتش‌افروزی و تیره کردن روابط ایران با کشورهای عربی همسایه است و واقعیت ندارد.

وی تصریح کرد: ایران‌هراسی یکی از پروژه‌های غرب است که در قبال کشورهای همسایه ایران اجرا می‌شود و دشمنان می‌کوشند روابط ایران با همسایگان حوزه خلیج فارس را مکدر کنند و به آتش‌افروزی بپردازند.

حتی شبکه تلویزیونی فرانس بیست و چهار نیز در گفت‌وگو با کارشناسان در میزگرد این شبکه نظریه احمدی‌نژاد درباره موضوع افشاگری‌های پایگاه اینترنتی ویکی لیکس را برجسته کرده و آن را یکی از دو نظریه مطرح و قابل قبول درباره این افشاگری‌ها دانست.

مجری این شبکه با اشاره به این‌که تاکنون هیچگاه شاهد‌ چنین نمایشی درخصوص اسرار دیپلماتیک کشوری در جهان نبوده‌ایم، گفت: ازجمله اسرار مهم دیپلماتیک که پایگاه اینترنتی ویکی لیکس منتشر کرده است، اصرار کشورهای عربی نزد آمریکا برای حمله و اقدام نظامی علیه ایران بوده است. چگونه ممکن است سازمان جاسوسی آمریکا اجازه درز این همه اطلاعات را داده باشد یا از درز آنها اطلاعی نداشته باشد؟

در پی انتشار این اسناد، سخنگوی کاخ سفید و وزیر امور خارجه آمریکا اعلام کردند‌ این اسناد نشان می‌دهند که نگرانی از برنامه هسته‌‌ای ایران تنها ویژه آمریکا نیست، بلکه شامل کشورهای جهان در خاورمیانه، در آمریکای شمالی و در اروپا می‌شود که همگی برنامه هسته‌‌‌ای ایران را تهدیدی برای امنیت خود و جهان می‌دانند.

اما امارات متحده عربی، عربستان، بحرین و اردن بلافاصله ادعای پایگاه اینترنتی ویکی‌لیکس درباره درخواست کشورهای عربی از آمریکا برای حمله به ایران را رد کردند.

وزارت امور خارجه عربستان سعودی در بیانیه‌ای اعلام کرد که اسناد اخیر ویکی لیکس درباره ایران هیچ ارتباطی به ریاض ندارد.

‌اسامه النقلی‌ ، سخنگوی وزارت امور خارجه عربستان سعودی در یک گفت‌وگوی خبری اعلام کرد: این اسناد هیچ ارتباطی به عربستان ندارد و ما هیچ نقشی در انتشار آن نداشته‌ایم.

همچنین یک منبع دولتی در اردن با اشاره به اسناد جدیدی که از سوی پایگاه ویکی لیکس در زمینه تقاضای چند کشور عربی از واشنگتن برای حمله به ایران منتشر شده، تاکید کرد: آنچه ویکی لیکس در ارتباط با اردن منتشر کرده بازتاب تحلیل‌ها و ایده‌های مقامات آمریکایی است.

این مقام آگاه نزدیک به دولت اردن با استناد به اظهارات و مواضع مقامات اردنی تاکید کرد: اردن هرگونه اقدام نظامی علیه ایران را رد می‌کند و درباره نتایج فاجعه‌بار این‌گونه اقدامات بر امنیت و ثبات منطقه هشدار می‌دهد.

وی افزود: اردن همواره بر ضرورت تعامل با موضوع هسته‌ای ایران از راه‌های دیپلماتیک و مسالمت‌آمیز تاکید دارد.

امیر کویت نیز در دیدار با متکی وزیر خارجه ایران اعلام کرد که اسناد ویکی‌لیکس بر مناسبات دو کشور تاثیر منفی نخواهد گذاشت.

شیخ الصباح الاحمد الاجابر الصباح، امیر کویت اسناد منتشر شده از سوی ویکی لیکس را اقدامی شیطنت‌آمیز از سوی بدخواهان و در راستای تخریب روابط کشورهای منطقه برشمرد.

دبیرکل اتحادیه عرب نیز با اشاره به محتوای برخی اسناد ویکی‌لیکس تاکید کرد که این اسناد نمی‌تواند روابط اعراب با ایران را تحت تاثیر خود قرار بدهد.

عمرو موسی که در کنفرانس کشورهای کمک‌کننده به شرق سودان در کویت حضور یافته بود، تاکید کرد این ادعاها بر مناسبات ایران و اعراب تاثیری ندارد.

کارشناسان سیاسی نیز انتشار گزارش ویکی لیکس را پروژه‌ای در راستای تخریب روابط ایران با کشورهای عربی دانستند.

به عقیده این کارشناسان، انتشار این اسناد از عصبانیت شدید آمریکایی‌ها از روابط روبه گسترش منطقه‌ای ایران و برخی کشورهای عربی حکایت دارد که در تلاش است به هر نحو ممکن روابط ایران را با کشورهای عربی برهم بزند و آن را وارد جنگ لفظی با اعراب کند.

آمریکا پیش از انتشار این اسناد کوشید تا با رایزنی با دیگر کشورهایی که اطلاعات منتشره درباره آنها یا رهبران آنها بود، این کشورها را برای انتشار این اسناد آماده کند.

آمریکا همچنین تهدید کرده بود که در صورت انتشار این اسناد مدیران ویکی‌لیکس را تحت پیگرد قضایی قرار می‌دهد و وکیل حقوقی وزارت امور خارجه آمریکا در اقدامی کوشید تا با ارسال نامه‌ای به ‌جولیان آسانگ،‌ مدیر استرالیایی تبار وب سایت ویکی لیکس، وی را از ادامه انتشار اسناد محرمانه بازدارد، اما ظاهرا وب سایت ویکی لیکس با انتشار این اسناد، به این درخواست واشنگتن بی‌اعتنایی کرد.

هیلاری کلینتون در نخستین اظهارنظر درباره اسناد منتشر شده از سوی‌ سایت ویکی ‌لیکس از افشای این اطلاعات به شدت ابراز تاسف کرد و گفت این اقدام نه‌تنها حمله به سیاست خارجی آمریکا بلکه حمله به جامعه جهانی است.

اما نکاتی که در این میان مهم به نظر می‌رسید این بود که منبع درز این حجم از اطلاعات محرمانه دستگاه‌های سیاسی و امنیتی آمریکا کجا بود؟ به نظر می‌رسید که ویکی لیکس به منابعی لایزال در داخل دستگاه‌های مختلف سیاسی، امنیتی و نظامی آمریکا دسترسی دارد که این چنین در حجم بالا اطلاعات محرمانه این کشور را به بیرون درز می‌دهد.

باید توجه داشت که ایالات متحده آمریکا به سبب برخورداری از سرویس‌های اطلاعاتی و جاسوسی متعدد و پیچیده، به یکی از پیشرفته‌ترین کشورها در زمینه دست‌یابی به اطلاعات مشهور است. با این حال، انتشار صدها هزار برگ سند درباره فعالیت‌های نظامی این کشور در منطقه خاورمیانه یک علامت سوال بزرگ به جا می‌گذارد.

تصویری که با خواندن سندهایی که از سوی این سایت منتشر شده در ذهن شکل می‌گیرد آن است که بگوییم این اطلاعات به نوعی سندسازی بوده و آمریکا خود عامل افشای این اسناد بوده و با انتشار آنها به نوعی در پی مدیریت بحران است.

ممکن است خود آمریکا با در نظر گرفتن سودها و زیان‌های این کار اقدام به افشای این اسناد کرده باشد و به عبارت ساده‌تر منافعی که از این راه عاید واشنگتن می‌شود بسیار بیشتر از زیان‌های آن است و از همین رو ایالات متحده تصمیم به انتشار این اسناد از طریق یک سایت کرده است.