هوش مصنوعی (.A.I)

در دهه 70 میلادی استنلی کوبریک،‌ کارگردان پرآوازه سینمای جهان قصد داشت فیلمی علمی‌ـ‌تخیلی با نام هوش مصنوعی بسازد؛ فیلمی که روایتی مدرن از داستان رابطه انسان و ماشین را بر بستری از احساسات انسانی روایت کند. او پیشتر یکی از ماندگارترین فیلم‌های تاریخ سینما را بر اساس فیلمنامه‌ای مشترک با آرتور سی کلارک نویسنده آینده‌نگر جهان ساخته بود و در آن فیلم علمی ـ تخیلی چهره‌ای تهدیدبرانگیز از آینده رشد فناوری را به تصویر کشیده بود. آنچه مانع از ساخت این فیلم توسط کوبریک در آن زمان شد ناتوان بودن جلوه‌های ویژه برای خلق آن چیزی بود که کوبریک در ذهن داشت. چندی پس از مرگ کوبریک استیون اسپیلبرگ ساخت این فیلم را به عنوان ادای دینی به استاد قدیمی به دست گرفت و نتیجه آن یک داستان عاشقانه علمی ـ تخیلی شد.

داستان فیلم مربوط به دورانی می‌شود که انسان در فناوری ساخت ربات‌های هوشمند به پیشرفت رسیده است، تا حدی که ربات‌های انسان‌نما را به منظورهای مختلف به کار می‌گیرد. خانواده‌ای که از نداشتن کودک رنج می‌برند، یکی از مشتریان این ربات‌های انسان‌نمای جدی می‌شوند و رباتی برای پر کردن جای خالی فرزند را در اختیار می‌گیرند، اما این ربات هوشمند کم‌کم عشق ورزیدن را می‌آموزد و ذهن الکترونیکی‌اش مفهوم دوست داشتن را درک می‌کند. مشکل آنجایی آغاز می‌شود که خانواده فرزندی واقعی به دنیا می‌آورند و رقابت کسب محبت باعث می‌شود تا این ربات را اخراج کنند. از آن لحظه این ربات تلاشی را که برای انسان شدن آغاز کرده بود، ادامه می‌دهد تا بتواند مادرش را قانع کند که او را همچون فرزندش دوست بدارد. تلاش او به جای چند سال چند هزاره به طول می‌کشد و او قرن‌ها در دل یخ‌های منجمد زمین آینده به دام می‌افتد تا این‌که روزگاری بیگانگانی از فضا برای بازدید از زمین او را پیدا می‌کنند و به عنوان هدیه و به کمک فناوری کلونینگ مادر او را برای یک روز به زندگی می‌آورند تا پس از هزاران سال تلاش این ربات رویای زندگی یک روزه در کنار مادرش را تجربه کند.

فیلم در کنار جلوه‌های ویژه بی‌نظیرش،‌ روایت‌های موازی از پیشرفت فناوری‌های گوناگون از رباتیک گرفته تا چشم‌اندازی از آینده زمین ورویش مخالفت‌های انسانی در برابر رشد فناوری را به تصویر می‌کشد. هشدار‌های ضمنی فیلم موضوعات جدی و قابل بررسی و تحقیقی برای آینده فناوری‌های موجود به شمار می‌روند و زیبایی این فیلم در این است که این هشدارها را در دل داستانی نرم و عاطفی بیان می‌کند.

پوریا ناظمی