من کرم شبتابم
در غروب یکی از روزهای گرم تابستان ، نور سبزرنگی را در حال پرواز می بینید که از این سو به آن سو می پرد.
کرمهای شبتاب معروف ترین این موجودات است ، اما نه تنها کرم شبتاب بلکه بسیاری از موجودات دیگر
هر کس تابستان را در ساحل دریای سیاه گذرانده باشد، شاهد یکی از مناظر زیبای طبیعت بوده است. شب نزدیک می شود. دریا آرام است.
امواج کوچک در سطح آب می لغزد. ناگهان روی امواج ، نواری روشن ظاهر می شود. سپس نوار دوم و سوم و بالاخره خطوط روشن بسیار پشت سر هم ظاهر می شوند، در یک ثانیه برق می زند و با شکست موج ، خاموش و دوباره ظاهر می شود.
می ایستید و نگاه می کنید. خیلی جذاب و دلرباست. میلیون ها نوار روشن چون آتش می درخشند و نورشان در دریا پخش می شود.
می پرسید اینها چیست؛ مدتهاست علم این مساله را روشن کرده است. میلیاردها موجود ذره بینی مانند مژکداران که شب هنگام می درخشند در سطح آب زندگی می کنند.
آب نیم گرم دریا در تابستان به تکثیر و ازدیاد آنها کمک می کند. این موجودات مانند امواج در سطح آب شناورند. روی بدن آنها دانه های گرد زرد رنگی پخش است که موجب درخشندگی این موجودات می شود.
علاوه بر جانوران تابنده سطح دریا، موجوداتی در اعماق دریا زندگی می کنند که نمایش جالب تری می دهند، به صورت دستجمعی و برخی به طور انفرادی.
جانوران عجیبی هستند. ظاهرا شبیه چتر یا ناقوس که آویزه های نازک نزدیک به هم دارند. مدور هستند. به رنگهای روشن ، تیره ، آبی ، زرد، سبز و بالاخره قرمز دیده می شوند. در میان آویزه ها رشته های متحرک رنگارنگ شبیه فانوس دیده می شود.
اینها عروس دریایی هستند که به آرامی در دریا شنا می کنند. رشته های اطراف چتر به طول 60 تا 70 سانتی متر به طور موازی قرار دارد. دورتر از ساحل دریا، ماهی های درخشنده دیده می شوند که بسرعت شنا می کنند. (مهتاب ماهی).
بعضی ماهی ها چشمهای شفاف دارند. بعضی دیگر پوزه شان می درخشد. در برخی ماهی ها روی آرواره بالا رشته طویلی قرار دارد که در انتهای آن جسم شفافی مانند لامپ الکتریکی می درخشد. سطح بدن بعضی ماهی ها از ذرات شفاف متصل به هم پوشیده شده که مانند لامپهای الکتریکی می درخشد و آب اطراف خود را روشن می کنند.
در عمق بیشتر دریا، آنجایی که نور خورشید نمی رسد و به نظر می آید که باید همیشه تاریکی مطلق باشد، در بعضی نقاط آتش زبانه می کشد.
در تاریکی شب در اعماق دریا بعضی اوقات نور ظاهر می شود که مربوط به جانوران درخشنده است. در ته دریا میان سنگها، کرمها و نرم تنان شفافی زندگی می کنند که روی بدن آنها خطوط یا لکه یا نقطه های شفاف دیده می شود.
مثل این است که روی بدن آنها گرد الماسی پاشیده باشند، زیر آب ، روی تخته سنگها ستارگان دریایی پاشیده شده اند و می درخشند.
خرچنگ ها هنگام صید طعمه با چشمهایشان که شبیه دوربین های بزرگ است ، جلوی راه خود را روشن می کنند؛ اما جالب تر از همه ، نرم تن مرکب از شاخه نرم تنان است که کاملا در نور آبی روشن شنا می کند. پس از یک ثانیه نور خاموش و دوباره ظاهر می شود.
ابتدا نور ضعیف است. سپس روشن و روشن تر می شود. نور از آبی روشن به ارغوانی تبدیل می شود و رنگ آفتاب هنگام غروب را به خود می گیرد. دوباره خاموش و از نو برای چند دقیقه رنگ سبز ظاهر می شود.
علاوه بر جهان زیرآبی ، میان ساکنان خاکی هم جانوران درخشنده ای وجود دارد. این جانوران تقریبا همگی از دسته سوسکها هستند. چراغانی که سوسکها از خود نشان می دهند، نمایش بسیار جالبی است.
میان جانوران درخشنده ، کرم شبتاب آنچنان می درخشد که از دور نمی دانیم آیا در جلوی ما ستاره ای است یا کرم شبتاب. در کرم شبتاب ایتالیایی شدت نور در نر و ماده مساوی است ؛ اما هستند کرمهای شبتابی که گرچه نر و ماده آنها از نظر شکل ظاهر شبیه است اما از نظر شدت نور فرق دارند.
در اندام نورانی کرم شبتاب نر، شدت نور بیشتر از ماده است. هنگامی که کرم ماده تکامل حاصل نکرده ، به جای بال فقط زائده ای دارد یا به کلی بی بال می ماند، اما کرم نر حالت طبیعی دارد.
ساختمان اندام های درخشنده در موجودات مختلف از نظر کلی ، یکسان است ، اما در بعضی ساختمان ساده و در دسته ای ساختمان پیچیده است.
در پوست نرم تن مرکب ، اجسام سخت کوچک بیضی شکل قرار دارد که در جلوی این ذرات کوچک بیضی شکل ، چشم حیوان شبیه بلور شفاف می درخشد. در قسمت عقب چشم ، حفره وسیعی وجود دارد که از 3 لایه پوشیده است.
یافته های لایه داخلی ، نور ایجاد می کنند و یاخته های نقره ای فام میانی که مستقیما به لایه داخلی چسبیده اند، نور را منعکس می کنند. نور از چشم حیوان می گذرد و موجب درخشندگی آن می شود. لازم است در این اندام درخشنده ، کنجکاوی بیشتری بنماییم.
یاخته های نقره ای فام لایه میانی که همان ذرات سخت بیضی شکل هستند، خود از دو نوع یاخته ساخته شده اند. در عقب ، یاخته های تاریک قرار دارند که نمی گذارند نور به لایه خارجی یعنی یاخته های رنگدانه برسد و در جلوی یاخته های شبیه نور از یاخته های رنگی لایه داخلی می تابد.
به آیینه های مقعر برخورد می کند، منعکس و موجب درخشندگی چشم جانور می شود. این مهمترین عضو پیچیده چشم جانوران درخشنده است. ساختمان اندام های درخشنده موجودات دیگر ساده تر است.
زیرا با اندام درخشنده نرم تن مرکب که شرح دادیم ، چند فرق دارد. نکته مهمی که باید یادآوری شود، این است که در بعضی جانوران ، سلولهایی وجود دارد که قابلیت انتشار انرژی نورانی دارند.
تا زمانی که موجود زنده است ، در سلول های آن فعل و انفعالات شیمیایی صورت می گیرد. فعل و انفعالات شیمیایی موجب به وجود آمدن شکلهای مختلف انرژی می شود. از جمله انرژی حرارتی که بوسیله آن موجود زنده گرم می شود. انرژی مکانیکی که موجب حرکت در موجود زنده می شود.
انرژی الکتریکی که جریان عصبی را در تارهای عصبی و ارتباط اعضا را با هم برقرار می کند. نور همچنین یک نوع مخصوص انرژی است که موثر در کار اندام های داخلی است و موجب فعالیت اندام های داخلی می شود.
باکتری ها و یاخته های درخشنده بر اثر سوخت و سوز، انرژی نورانی ایجاد می کنند. اما نور یکی از امکاناتی است که موجود زنده در طبیعت غنی به آن نیاز دارد و جانوران درخشنده بدین ترتیب در زندگی موجودات دیگر نقش مهمی را بازی می کنند.
گفت و گو
