ملودرام اجتماعی یا درام جنگی؟

یا این‌که باید مستقیما وارد میدان کارزار شوند و مثلا یکی از عملیات‌ها یا اتفاقات مهم جنگی را در قالب یک فیلم یا سریال روایت کنند و اثری بسازند که داستان آن در خط مقدم جبهه می‌گذرد. در روش دیگر باید داستانی امروزی را اصل قرار دهند و به بهانه‌ای شخصیت‌های این داستان را به زمان جنگ ببرند. در روش سوم فیلمسازان اصلا به دوران گذشته کاری ندارند و فقط قصه مردان و زنانی را روایت می‌کنند که در گذشته در جنگ حضور داشته‌اند و امروز در کنار مردم زندگی می‌کنند اما دچار چالش می‌شوند.

با نگاهی به آثار دفاع مقدس به این نتیجه می‌رسیم که از روش اول بیشتر در زمان جنگ و سال‌های اولیه‌ای که جنگ به پایان رسیده بود، استفاده می‌شد و هر چه فاصله بین ما و جنگ بیشتر شد این گونه آثار هم کمتر شدند.از روش سوم هم کارگردانانی استفاده می‌کنند که نگرش خاصی به جنگ دارند و سینما راهی برای نمایش دغدغه‌های آنهاست.

از این کارگردانان می‌توان به ابراهیم حاتمی‌کیا اشاره کرد که تاکنون فیلم‌هایی مانند از کرخه تا راین، آژانس شیشه‌ای، روبان قرمز و... را درباره آدم‌های بعد از جنگ ساخته است، اما روش دوم بیشترین کاربرد را در میان کارگردانانی دارد که برای تلویزیون اثر جنگی می‌سازند. حتی ابراهیم حاتمی‌کیا وقتی سریال خاک سرخ را برای تلویزیون ساخت از همین روش استفاده کرد.

او دختر جوانی را که در شهری دور از جنگ زندگی می‌کرد به بهانه یافتن خانواده به جنوب و به خرمشهر کشاند تا از طریق او مقاومت مردم خرمشهر را به نمایش بگذارد، اما حاتمی کیا می‌دانست که قهرمان او باید خیلی زود از آدم‌های حاشیه‌ای و شهرهای غیرجنگی عبور کند و به اصل ماجرا برسد. سریال‌های زیادی تاکنون با این روش ساخته شده‌اند که یکی از آنها در حال پخش از تلویزیون است.

سریال خانه بی‌پرنده قرار است از طریق آدم‌هایی که در جامعه امروزی زندگی می‌کنند بیننده را به گذشته و زمان جنگ ببرد. 2 خواهر در زمان جنگ از هم دور می‌افتند و اما اتفاقاتی آنها را در بزرگسالی بهم می‌رساند و آنها در این دیدار است که روزهای جنگ را مرور می‌کنند.

خانه بی‌پرنده قرار است یک سریال جنگی باشد اما واقعیت این است خانه بی‌پرنده شخصیت‌های حاشیه‌ای و داستان‌های فرعی زیادی دارد و آنقدر آهسته به جنگ نزدیک می‌شود که نمی‌توان آن را اثری جنگی دانست. این سریال، اثری اجتماعی است که آدم‌های آن در جنگ هم حضور داشته‌اند، اما دوران جنگ آنها را در زندگی امروزی دچار چالش نکرده است و آنها فقط گاهی اتفاقات جنگ را در ذهن خود مرور می‌کنند.

طاهره آشیانی
گروه رادیو و تلویزیون