دربه‌در به دنبال اکسیر زندگی

پخش فیلم نقشه شیطانی دکتر فومانچو از برنامه سینما 4 شبکه 4 سیما بهانه ای شد برای بررسی این محصول مشترک آمریکا و انگلستان از ابعاد مختلف.

شرلوک هولمز، بتمن، سوپرمن، مرد عنکبوتی و چندین و چند کاراکتر و شخصیت خیالی دیگر همگی به‌گونه‌ای جهانشمول مورد شناسایی و توجه قرار گرفتند. در این میان هستند کاراکتر‌هایی که فقط در محدوده جغرافیایی و کشور و منطقه خود سرشناس به حساب می‌آیند و برای بقیه مردم جهان، حساسیت و توجهی را جلب نمی‌کنند. در این میان بوده‌اند حتی کاراکترهای حقیقی که این‌گونه در عرصه سینما سال‌ها کار کرده‌اند و حتی همسایه بغل‌دستی نیز از حضور چنین هنرپیشه‌ای بی‌اطلاع بوده است. سرآمد چنین هنرپیشه‌ها و کاراکترهای حقیقی که اهل انگلیس باشند یقینا نورمن ویزدوم است و سرآمد کاراکترهای غیرواقعی به احتمال فراوان می‌تواند همین دکتر فومانچو نام بگیرد.

کاراکتر خیالی فومانچو یا دکتر فومانچو اول بار در ابتدای قرن 20 توسط نویسنده انگلیسی، ساکس‌هامر خلق شد. شخصیتی که هامر به وجود آورد مدتی بعد چنان مشهور شد و طرفدار پیدا کرد که در زمینه‌های هنری دیگری جدای از قصه‌ها و نوول‌ها نیز درخشید. می‌توان به جرات گفت که کاراکتر دکتر فومانچو طی سال‌های 1920 تا 1980 به کرات در سریال‌های تلویزیونی و فیلم‌های سینمایی به عنوان یک شخصیت، مورد توجه و استفاده نویسندگان و فیلمسازان قرار گرفته‌بود.

با این توضیح که عمده این ساخت و ساز‌ها، محصولات انگلیسی بودند. در واقع دکتر فومانچو یک کاراکتر صددرصد انگلیسی بود که در همان‌جا رشد و نمو یافت و در همان جا نیز کم‌کم به فراموشی سپرده شد. اگرچه سریال‌ها و فیلم‌های انگلیسی با پخش در دیگر کشورها باعث شدند تا دکتر فومانچو برای خودش در کشورهای اروپایی و در آمریکای شمالی نیز طرفدار پیدا کند.

اما این کاراکتر چه ویژگی‌هایی داشت؟ فومانچو را می‌توان سرسلسله تمامی جنایتکاران و بدجنسان نامید که قصد و نیتی جز بروز اعمال شیطانی از خود نشان نمی‌دهد. دکتر فومانچو به ظاهر یا به قول معروف شیطان مجسم است که اعمال پلیدش را دستیاران زبردستش بسرعت انجام می‌دهند و در این رابطه از هیچ کوششی فروگذار نمی‌کنند. فومانچو، ظاهری مانند اهالی هندوچین دارد و در کارش مانند علوم پزشکی و داروشناسی سرآمد همه است. او در علم سیاست نیز تبحر دارد و البته همیشه خود را خیرخواه معرفی می‌کند. اگر پروفسور موریارتی در سریال شرلوک هولمز را به یاد داشته باشید، دکتر فومانچو نیز چیزی در مایه‌های او شاید به حساب بیاید.

نقشه‌های شیطانی دکتر فومانچو، محصول 1980 انگلستان است. پیش از این بارها از این شخصیت، فیلم و سریال تهیه شده بود، اما این‌که چرا فیلم نقشه‌های شیطانی دکتر فومانچو اینقدر مشهور شده بود، دیگر ربطی به خود فومانچو یا خالقش ساکس هامر نداشت. علت اصلی، حضور پیتر سلرز در این فیلم و در نقش فومانچو بود همین. البته حضور سلرز در هر اثری مایه مباهات هست ولی حقیقتا این فیلم ضعیف‌ترین فیلم او به شمار می‌آید. سلرز که اکران فیلم را هم ندید و به دیار باقی شتافت، در همین سال، فیلم کلاسیک و ممتاز باغبان را بازی کرده بود.

این فیلم به لحاظ شرکت بازیگران ممتاز تقریبا در رده اول سال 1980 قرار گرفته بود. سلرز در 2 نقش اصلی ظاهر می‌شود، یکی در نقش همان دکتر فومانچو و دیگری در نقش دنیس مایلند اسمیت و در این میان حضور هلن میرن و همچنین دیوید تامیلسون نیز براعتبار اثر می‌افزود. از سوی دیگر کمدی نقشه شیطانی دکتر فومانچو به عنوان یک فیلم 100 دقیقه‌ای توسط 3 کارگردان ساخته شد: پیتر سلرز به همراه پیرس هوگارد و ریچارد کواین. فیلمنامه کار نیز توسط یک گروه با سرپرستی 2 نفر یعنی جیم ملوی و رودی دوچرمان سرانجام گرفت. به هر حال چند پارگی در نویسندگی و کارگردانی باعث شد به‌رغم حضور ستاره‌های سینمای انگلستان، کمدی نقشه شیطانی دکتر فومانچو یک فاجعه به بار بیاید و استقبالی از آن به عمل نیاید.

ضمن این‌که این آخرین فیلمی است که پیتر سلرز در آن ایفای نقش کرده است و از همین رو نیز نقشه شیطانی دکتر فومانچو به حرمت درگذشت قهرمان داستانش، به هرحال دیده شد.