کاش نمی‌خوابیدم

این متهم وقتی به دام افتاد که قصد داشت یک لپ‌تاپ مسروقه را با قیمتی بسیار پایین به یک مغازه‌دار بفروشد. پس از دستگیری او راز سرقت‌های سریالی‌اش‌ را فاش و مشخص شد بعضی طعمه‌های او حتی تا یک قدمی مرگ هم رفته‌اند به گونه‌ای که یکی از آنها 3 روز تمام بی‌هوش بود و احتمال داشت هرگز چشم باز نکند. دستگیری این متهم ‌بهانه‌ای برای تحلیل جرایم او تبدیل شد. یک بازپرس، یک جرم‌شناس و یک دکتر داروساز به اظهارنظر درباره شگرد این متهم پرداخته‌اند.

چرا این سابقه‌دار تادیب‌نشده است؟

«ماهیت جرم و شخصیت مجرم». به عقیده علیرضا میلانی، جرم‌شناس برای آسیب‌شناسی این ماجرا باید به این دو موضوع دقت کرد. او تصریح می‌کند: «سرقت از آن دسته جرایمی است که نیاز به تفکر خاص ندارد. تنها نیاز به تجربه دارد و قدرت بدنی». به گفته او، این وجه تمایز سرقت‌های ساده با کلاهبرداری و رانت‌خواری است که بیشتر به تفکر نیاز دارند تا قدرت بدنی.

میلانی توضیح می‌دهد: قاضی همواره مطیع قانون است و حکم را براساس قانون مجازات اسلامی صادر می‌کند و کمتر به بعد کیفرشناختی ماجرا نگاه می‌کند، ولی ما به عنوان جرم‌شناس این موضوع را بررسی می‌کنیم که اساس مجازات چیست و برای چه ما افراد را مجازات می‌کنیم؟ غیر از مجازات‌های سنگین مانند اعدام و حبس ابد، فلسفه سایر مجازات‌ها این است که در شخص مجرم ارعاب ایجاد شود و دیگر جرم انجام ندهد. از سوی دیگر این ارعاب باید برای دیگر افراد جامعه هم اعمال شود و از وقوع جرم پیشگیری به عمل آید.

او اضافه می‌کند: فردی که از زندان خارج می‌شود، طبق تئوری باید تادیب شده باشد و دیگر دست به جرم نزند. اما این اتفاق نمی‌افتد. پس مشخص می‌شود که اجرای حکم مشکل داشته است. به گفته این جرم‌شناس، مطابق بعضی از آمارها زندانیان بعضی جرائم زیاد هستند. همین مساله باعث شده متصدیان نتوانند آن‌طور که باید به زندانی برسند و مراقب تعلیم و تربیت او باشند.

او می‌افزاید: باید سوال کرد چقدر به زندانی‌ها رسیدگی می‌شود؟ مشکلات روانی آنها تا چه میزان برطرف می‌شود؟ چقدر به تعلیم و تربیت و اصلاح آنها پرداخته می‌شود؟

این جرم‌شناس می‌گوید: زندانی معمولا باید تادیب ‌شود، ولی سعی می‌کند خود را همرنگ جماعتی کند که وارد آن شده و اگر زندان طولانی باشد، این تاثیرپذیری بیشتر می‌شود.

موضوع دیگر به گفته این جرم‌شناس، حمایت‌های پس از زندان است. او تصریح می‌کند: «وقتی فرد از زندان آزاد می‌شود به کجا می‌رود؟ مهر سابقه‌دار بودن به پیشانی‌اش خورده و ممکن است دوستان قدیمی و خانواده پذیرای او نباشند. نمی‌تواند ازدواج کند و برای کار کردن از او گواهی عدم سوءپیشینه می‌خواهند. چه کار می‌خواهد بکند؟ حداقل کاری که باید بکند پیدا کردن جایی است که در آن زندگی کند و شب در خیابان نخوابد. پس باید پولی تهیه کند و خانه‌ای بگیرد.

میلانی ادامه می‌دهد: به این ترتیب او پیش دوستان زندانی سابقش می‌رود و نقشه‌ای می‌ریزد تا جرم گذشته را پی بگیرند.

سارا لقایی