تاوان تنهایی

مجید مولایی، تهیه‌کننده این مجموعه تلویزیونی به فاکتورهای این سریال برای جذب مخاطب اشاره کرده و می گوید: یکی از مهم‌ترین فاکتورها در جذب مخاطب، توجه به آن دسته از بینندگانی بود که سلایق متفاوت‌تری دارند و ریتم و ساختار ویژه‌ای را از یک مجموعه تلویزیونی می‌طلبند. بر همین اساس از همان ابتدا بحث جذب مخاطبانی از این دست، نسبت به دیگر تماشاگران حرفه‌ای تولیدات تلویزیون برای ما از اهمیت بیشتری برخوردار بود و خوشبختانه با توجه به بازخوردهایی که تاکنون داشته‌ایم تا اندازه‌ای به آنچه می‌خواستیم، دست یافته‌ایم.

وی در ادامه صحبت‌های خود ضمن اشاره به چگونگی تولید این مجموعه تلویزیونی می گوید : پیش‌تولید سریال تاوان، از اواخر سال 87 آغاز شد و نگارش فیلمنامه 8 ماه به طول انجامید. یکی از خصوصیات من در تهیه و تولید یک مجموعه این است که از همان ابتدا برتمام مراحل تولید نظارت دارم و از همین رو به اتفاق شهرام شاه‌حسینی راجع به طرح بسیار صحبت کردیم و با نویسنده‌‌های بسیاری به بحث نشستیم تا به ایده و طرح موردنظر دست یافتیم. در ابتدا حسین مرتضاییان آبکنار یک طرح کلی ارائه کرد و بقیه نویسندگان هم آن چیزی را که پیشنهاد شد، نوشتند اما در نهایت آنچه می‌خواستیم از آب درنیامد تا این که آرش برهانی درگیر کار شد و سیناپس‌هایی را ارائه کرد. وی بعد از مطالعه این سیناپس‌ها نظر من و کارگردان را تا اندازه‌ای جلب کرد و کار نگارش تاوان را شروع کرد، از سوی دیگر تجربه کار با علیرضا معتمدی را در دیالوگ‌نویسی داشتیم به همین دلیل این کار را به معتمدی سپردم و کار تولید این مجموعه تلویزیونی پس از نگارش کامل فیلمنامه آغاز شد.

مولایی می افزاید: یک روند کلی در تولید مجموعه‌های تلویزیونی در شبکه 3 سیما وجود دارد، به این ترتیب که قبل از این که کارگردان یا حتی متن انتخاب شود، مدیر گروه فیلم و سریال شبکه مشخص می‌کند که روی چه موضوعی قرار است کار شود و من هم به عنوان تهیه‌کننده نوع کارم را می‌فهمم. مجموعه تاوان هم به این ترتیب بود و با مدیریت فیلم و سریال شبکه 3 سیما به توافق برای کلیت داستان رسیده بودم و می‌دانستم با چه ریتم و ساختاری کار ساخته خواهد شد.

مساله بودجه و کم و کیف در اختیار گرفتن امکانات تولید، یکی از بحث‌های مهمی است که معمولا تهیه‌کننده‌ها نسبت به آن?حرف‌وحدیث‌هایی?دارند مجید مولایی هم از این قاعده مستثنا نیست. وی به بودجه اندکی که در اختیار داشته است، اشاره کرد ه و می گوید: سریال تاوان از آن دست مجموعه‌هایی است که در ردیف سریال‌های «الف» قرار می‌گیرد ولی بودجه‌ای معمولی و روتین مانند بسیاری از سریال‌های تلویزیونی داشت، در واقع بودجه این سریال در مقایسه با مجموعه‌های تلویزیونی ساده و بدون پیچیدگی‌های ساختاری بسیار اندک بود، چراکه سریال تاوان داستانی حادثه‌ای با ساختاری پیچیده و با تدوینی کم‌نظیر بود، اما متاسفانه بودجه‌ای معمولی داشت، البته ناگفته نماند که نوع مدیریت و تصویب بودجه برای اختصاص به یک سریال در شبکه 3 سیما نسبت به دیگر شبکه‌های صداوسیما 15 درصد ارزان‌تر است، اما با برنامه‌ریزی مدون و مدیریت خوب هزینه‌ها سعی کردیم مجموع کار را بخوبی پیش ببریم و نکته دیگر این که عوامل تولید و بازیگران که عمدتا از بازیگران درجه یک سینما هستند با گروه تولید همکاری خوبی داشتند و دستمزدهایی که پرداخت شد، نسبت به دیگر مجموعه‌هایی که تهیه آن را به عهده گرفته بودم پایین‌تر بود و مجموع عوامل باانگیزه و دغدغه‌ای که داشتند، سرکار حاضر شدند.

با همه این اوصاف کیفیت به دست آمده با هزینه صرف شده رابطه مستقیم و قابل دفاعی دارد.

انتخاب عوامل حرفه‌ای و همچنین بازیگران تاوان که عمدتا از حرفه‌ای‌های بازی در سینمای ایران هستند ازجمله عوامل مثبت دراین مجموعه است. مجید مولایی در صحبت‌های خود به چگونگی انتخاب بازیگران برای ایفای نقش‌های مختلف اشاره کرد و گفت: برای انتخاب بازیگران به اتفاق شهرام شاه‌حسینی فهرستی از بازیگران برای ایفای نقش هر یک از کاراکترها تهیه کردم و براساس فیلمنامه و موقعیت بازیگران عوامل را کنار هم چیدم، البته برخی انتخاب‌ها، مثلا سارا خوئینی‌ها را برای بازی در نقش مرجان کاندیدا کرده بودیم که بنا به دلایلی نتوانست سر این پروژ حاضر شود و در نهایت به خانم مینا لاکانی رسیدیم و الان که مجموعه را نگاه می‌کنم، می‌بینم که حضور لاکانی در این مجموعه و ایفای نقش مرجان یک توفیق به یادماندنی بود.

این تهیه‌کننده تلویزیونی با اشاره به دغدغه مدیران شبکه‌های مختلف سیما درباره محتوای مجموعه‌های تلویزیونی گفت: دغدغه عمده مدیران تلویزیونی بر محتوا و پیام سریال‌ها استوار است و ساختار مجموعه‌های تلویزیونی را به طور کلی به تهیه‌کننده و کارگردان محول می‌کنند که به اعتقاد من مدیران تا اندازه‌ای باید به ساختار مجموعه‌ها هم آگاه باشند و مدیریت بکنند.

تعدد لوکیشن‌ها و تفاوت فضاهای مختلف برای تصویربرداری یکی از فاکتورهای اساسی برای کار تصویربرداری است. محمد ناصری، تصویربردار تاوان درخصوص کم و کیف تصویر در این مجموعه گفت: بزرگ‌ترین مشکل تصویربرداری، نداشتن ابزار آلات مناسب برای تصویربرداری آثار خاص است و به اعتقاد من تاوان ازجمله مجموعه‌هایی است که استحقاق داشت از وسایل و امکانات خوبی در تصویربرداری استفاده کند، اما چنین نشد و تنها راه استفاده از کارمونت مکنده بود که متعلق به کمپانی پنتر آلمان است و تهیه‌کننده آن را خرید و در صحنه‌های حادثه‌ای از آن بهره بردیم.

وی با اشاره به ساختار نوری این سریال اظهار کرد: در این مجموعه از منابع نوری طبیعی برای کار استفاده کردیم و تقریبا سکانسی وجود ندارد که از نورهای غیرطبیعی به لحاظ موقعیت جغرافیایی که داستان در آن می‌گذشت، استفاده شده باشد و تنها مشکلی که با آن مواجه می‌شدیم، فلاش‌بک‌های بسیاری بود که در تعریف داستان به کار می‌رفت و البته این فلاش‌بک با نورپردازی خاص خودش را می‌طلبید به این صورت که در این فلاش‌بک‌ها کرون را کم کردیم و آنچه با چشم طبیعی دیده می‌شد را با همان رنگ و نور به تصویر کشیدیم. ناصری با بیان کم و کیف کار با دوربین خود در این مجموعه تلویزیونی گفت: در بسیاری از صحنه‌ها دوربین روی دست بود اما در مجموع سریال تاوان به خاطر چند داستانی‌اش به موازات هم پیش می‌رود و اگر گروه تصویربرداری زمان بیشتری برای تولید داشت، خیلی بهتر می‌توانست تمام قابلیت‌های تصویری این اثر را به تصویر بکشد.