عید فطر؛ فردا یا پس فردا؛

بررسی مشاهده پذیری هلال ماه در غروب 29 رمضان

کد خبر: ۳۳۸۷

شنبه 24 آذر مصادف است با بیست ونهمین روز از ماه مبارک در غروب این روز مسلمانان جهان همگی رو به افق غرب به استهلال ماه شوال می پردازند تا مهیای برگزاری بزرگترین عید اسلامی شوند؛ عید سعید فطر اما ازمیان خیل علاقه مندانی که برای رویت هلال ماه به آسمان چشم دوخته اند، چند نفر براستی دراین زمینه مهارت دارند، و چند نفر برای اولین بار تصمیم به رصد هلال گرفته اند؛واقعیت این است که رصد هلال ، برخلاف آنچه اغلب مردم تصور می کنند، نیاز به تخصص و مهارت ویژه ای دارد که با ماهها و شاید سالها ممارست و تمرین ، به دست می آید از سویی موفقیت در رصد، نیازمند داشتن اطلاعاتی است که حداقل آن دانستن زمان و مکان صحیح ظهور هلال است آیا تا به حال کسانی را دیده اید که بعد از اعلام رویت هلال - و فی المثل ساعت 11 شب - تازه به پشت بام می روند و به جستجوی هلال می پردازند؛ درحالی که هلال ماه نو، تنها در لحظات نزدیک به غروب خورشید قابل رویت است.گذشته از این ، محققان معتقدند که با انجام محاسبات دقیق نجومی ، می توان قابل رویت بودن یا نبودن هلال ماه با چشم غیرمسلح را که ملاک آغاز ماه قمری جدید است ، با دقت خوبی پیش بینی کرد. این نوشته بر آن است که اطلاعاتی علمی و کلی دراین باره ارائه کند تا مومنان و متولیان امور، در تشخیص صحت و عدم صحت گزارش هایی که از اطراف کشور درخصوص رویت هلال ماه دریافت می کنند، با دقت بیشتری عمل کنند انشاءالله .کجا و چگونه ؛نفت شهر، غربی ترین شهر ایران است و دیرترین غروب خورشید در آنجا اتفاق می افتد؛ لذا ماه می تواند از این فرصت استفاده کند و از خورشید فاصله بیشتری بگیرد و این ، احتمال مشاهده هلال ماه را دراین شهر افزایش می دهد چگونه ؛ دانستن این مطلب نیازمند تامل و برخی محاسبات است که اگر حوصله همراهی با این مطلب را داشته باشید، اندک اندک به آن پی می برید زمانی که ماه نو شروع می شود، زمین ، ماه و خورشید در یک جهت قرار می گیرند این پدیده را مقارنه می نامند اگر تا هنگام غروب ، مقارنه به اندازه ای به هم خورده باشد که بتوان بازتاب نور خورشید از سطح ماه را دید، اصطلاحا می گوییم هلال تشکیل شده است و اگر این هلال از حدی بزرگتر باشد، با چشم غیرمسلح نیز می توان آن را دید بنابراین ، فاصله زاویه ای ماه از خورشید که اصطلاحا به آن جدایی می گوییم ، معیار بسیار مهمی در تشکیل و رویت هلال است محققان نشان داده اند که اگر این جدایی از هفت درجه کمتر باشد، هلال ماه تشکیل نمی شود چون در لبه های ماه رشته کوههایی وجود دارد که مانع از رسیدن نور خورشید به سطح ماه می شود دقیقا شبیه حالتی که خورشید از پشت یک کوه در حال طلوع باشد. تازمانی که خورشید بالاتر از کوه نرسد، نوری به زمین نمیتابد تا بازتاب شودمدت زمانی که از مقارنه گذشته است ، سن ماه می نامند هلال های شب اول ماه قمری معمولا کمتر از24 ساعت سن دارند و به همین دلیل جدایی آنها از خورشید کم است و حداکثر به 12 درجه می رسد پس می بینیم که برای موفقیت در مشاهده هلال ، دقت و مهارت ویژه ای لازم است عامل دیگری که در موفقیت رویت هلال موثر است ، ارتفاع آن است . هنگامی که خورشید غروب می کند، آسمان هنوز روشن است ، بخصوص در افق غرب و منطقه غروب خورشید. دراین حالت روشنایی هلال از روشنایی آسمان کمتر است و دیده نمی شود لذا خورشید باید پایین تر برود و آسمان تاریکتر شود این زمان معمولا بین 15 تا20 دقیقه است و اتلاف وقت نام دارد از آن طرف ، هنگامی که ماه به ارتفاع یکی دو درجه از سطح افق می رسد، وارد لایه گردوغبار می شود که نور را جذب می کند و برای هلالهای باریک ، عملا مانع از رویت آن می شود بدین ترتیب یک ربع ساعت بعد از غروب خورشید و یک ربع ساعت قبل از غروب ماه ، بدون استفاده می ماند پس می بینید که از فاصله زمانی غروب خورشید تا غروب ماه ، نیم ساعت ارزش رصدی ندارد و شما باید از وقت باقیمانده ، نهایت استفاده را ببرید اینجاست که نقش ارتفاع ماه در لحظه غروب خورشید، مشخص میشود.هرچه ارتفاع هلال بیشتر باشد، احتمال رصد آن بیشتر است ؛ زیرا دیرتر غروب می کند و آسمان شما تاریکتر می شود. مثلا اگر دو هلال با جدایی یکسان داشته باشیم ، احتمال رویت هلال با ارتفاع بالاتر بیشتر است.هلال امسال حال به بررسی وضعیت رویت هلال در روز بیست ونهم ماه رمضان می پردازیم نفت شهر را به عنوان غربی ترین شهر ایران با مختصات 9/33درجه شمالی و59/45 درجه شرقی درنظر می گیریم مقارنه هلال ماه شوال در ساعت 19 بامداد شنبه 24 آذر روی خواهد داد تا غروب روز شنبه ، ماه مقداری در آسمان جابه جا می شود و از خورشید فاصله می گیرد ولی پیش بینی این که آیا فاصله آنها از هم به اندازه کافی خواهد بود، یا نه ، احتیاج به برخی محاسبات در این باره دارد:در شامگاه شنبه 24 آذر، فاصله غروب خورشید و غروب ماه 34 دقیقه است در لحظه غروب خورشید، جدایی ماه از خورشید 4/8درجه و ارتفاع آن از سطح افق 5/5 درجه است محاسبات نشان می دهد که در چنین حالتی تنها پنجاه و سه هزارم سطح ماه )یعنی کمی بیشتر از نیم درصد آن ( روشن است . این یعنی حتی یک رصدکننده ماهر،حتی درصورت مسلح بودن به دوربین دوچشمی نیز با توجه به زمان ناچیز و روشنایی کم هلال ، موفق به رویت آن نخواهد شد و احتمال رویت هلال با چشم غیرمسلح وجود ندارد.جالب است بدانید که دراین زمینه رکوردهای جهانی ثبت شده ای وجود دارد.یکی از این رکوردها که در حدود4 ماه پیش به ثبت رسیده است ، متعلق به یکی از محققان ایرانی به نام حجت الاسلام موحدنژاد است وی موفق شده است هلالی با جدایی زاویه ای 5/8 درجه و روشنایی پنجاه و پنج هزارم سطح ماه را با دوربین دوچشمی رصد کند که رکورد نخست جهان در جدایی زاویه ای و رکورد دوم در سن ماه است.با مقایسه مختصات مربوط به این رکورد و مختصات محاسبه شده در بالا برای هلال ماه در روز شنبه 24 آذر و نیز با توجه به این که این رکورد با یک دوربین دوچشمی غول پیکر به دست آمده است ، می توان با تقریب نسبتا خوبی مطمئن بود که هلال ماه در این شب با چشم غیرمسلح رویت نشده و روز یکشنبه 25 آذر، سی ام ماه مبارک رمضان خواهد بود.