آیتی کورتکس نیز با بررسی و ارائه نتایج 5 پژوهش انجام شده از سال 1995 تا 2001 میلادی در کشورهای گوناگون به این نتیجه میرسد که پروژههای فناوری اطلاعات بیشتر احتمال ناکامی دارند تا موفقیت و از هر 5 پروژه، تنها یکی از آنها رضایت کامل را بههمراه آورده است. در کشورهای در حال توسعه نیز وضع به همین منوال بوده است.
سیروس علیدوستی در مقاله خود با عنوان "موانع کاربرد فناوری اطلاعات از نگاه مدیریت تغییر" میگوید: با مرور گزارشها و مطالعههای موردی انجام شده درباره کاربرد این فناوری چنین کشورهایی به نتیجه مشابهی رسیدهاند. این شواهد، نرخ بالای ناکامی را در کاربرد فناوری اطلاعات در کشورهای در حال توسعه نشان میدهند.
ج. د. گارسون در کتاب خود با عنوان "فناوری اطلاعات و برنامههای کاربردی در مدیریت عمومی" بیان میدارد که موانع مختلفی مانند فقدان فهم فناوری اطلاعات توسط مدیران، فقدان منابع مالی، عدمآموزش کارکنان در کاربری فناوری اطلاعات، مقاومت به استفاده و مقاومت به تغییر، در اجرای پروژههای فناوری اطلاعات و موفقیت آنها وجود دارد که بخش مهمی از آن موانع به مدیریت تغییر مربوط است.
همچنین د. میلر میگوید که در مورد سیستم کامپیوتری جدیدی که در شرکتی نصب میشود، پیادهسازی حقیقی سیستم رخ نخواهد داد مگر آنکه کارکنان به استفاده از آن متعهد باشند. مدیریت تغییر اثربخش، پل ارتباطی نصب ابتدایی سیستم با پیادهسازی کامل سیستم است. توربان و همکارانش نیز معتقدند که براساس چرخه عمر توسعه سیستم (SDLC)، 8 گام برای توسعه سیستم اطلاعاتی بهترتیب انجام میشود. SDLC چارچوبی مفهومی و ساختیافته برای تمامی فعالیتهایی است که در اکتساب یا توسعه سیستمها انجام میشود.
در توسعه سیستمهای اطلاعاتی، مشکلات مختلفی مانند مقاومت کارکنان به تغییرات وجود دارد. در ادامه با شرحی مختصر درباره مراحل، مشکلات موجود در هر مرحله مطرح میشود.
مشکلات موجود در مراحل چرخه عمر توسعه سیستم
گام 1- آغاز پروژه
در این گام، واحدی از سازمان، نیاز خود مبنی بر پیادهسازی سیستم اطلاعاتی را مطرح میکند. مدیر آن واحد سازمانی، بهدلیل آنکه مشکلی را در واحد خود مشاهده کرده یا از آن جهت که فرصتی بهواسطه پیادهسازی سیستم برای سازمان ایجاد میشود، پیشنهاد خود در خصوص توسعه سیستم اطلاعاتی را به واحد فناوری اطلاعات سازمان اطلاع میدهد. برنامهریزیهای سازمانی نیز سیستمهای اطلاعاتی جدید مورد نیاز برای تحقق اهداف را معین میکنند.
مشکلات
افرادی که در پروژه همکاری میکنند:
1- اعتقادی به اثربخشی سیستم جدید ندارند.
2- معمولا تغییر میکنند.
3- دانش و تجربه کافی در مورد توسعه سیستم ندارند.
4- زمان کافی برای همکاری دائم ندارند.
5- در کلاسهای آموزشی در مورد توسعه سیستم بهطور نامنظم شرکت میکنند.
گام 2- تحلیل سیستم و امکانسنجی
تحلیل سیستم به بررسی شرایط موجود اشاره دارد و مشکلات موجود که بهواسطه پیادهسازی سیستم اطلاعاتی پیشنهادی قابل حل است را شرح میدهد.
تحلیل امکانسنجی برای تعیین احتمال موفقیت گزینه پیشنهادی انجام میشود.
مشکلات
1- فرآیندهای موجود شناخته شده نیستند.
مانند مرحله اول، افرادی که در پروژه همکاری میکنند:
2- معمولا تغییر میکنند.
3-بهدلیل حجم کاری، زمان کافی برای همکاری در پروژه ندارند.
4- دانش و تجربه کافی ندارند.
5- افرادی که در پروژه همکاری میکنند؛ نمیتوانند فرآیندهای موجود را به فرآیندهای استاندارد تبدیل کنند.
گام 3- تحلیل و طراحی منطقی
در این مرحله، دو جنبه اساسی سیستم: چه کارکردهایی مورد نیاز است و چگونه آن کارکردها انجام خواهد شد، تعیین میشوند.
مشکلات
1- مانند مرحله پیش، فرآیندهای موجود شناخته شده نیستند.
2- برخی از مدیران بر عدمتغییر فرآیندهای موجود اصرار دارند.
مانند مراحل پیش، افرادی که در پروژه همکاری میکنند:
3- معمولا تغییر میکنند.
4- دانش و تجربه کافی ندارند.
گام 4- اکتساب یا توسعه سیستم
این مرحله شامل فعالیتهای تعیین سختافزار و نرمافزارهای مورد نیاز سیستم، برنامهنویسی، مستندسازی و اسناد آموزشی سیستم و در نهایت آزمون سیستم است.
مشکلات
1- فعالیتها زمانبر هستند و انجام آنها در کوتاهمدت غیرممکن است.
2- مانند مرحله پیش، برخی از مدیران بر عدم تغییر فرآیندهای موجود اصرار دارند.
گام 5- پیادهسازی
این مرحله، یکی از مهمترین مراحل توسعه سیستم است که شامل انتقال از سیستم قبلی به سیستم جدید است.
مشکلات
1- کاربران برای کاربری سیستم، آموزش کافی نداشتهاند.
2- کاربران تمایلی به استفاده از سیستم ندارند.
3- فرآیندها در سیستم پیادهسازی شده تغییر کردهاند ولی کاربران همچنان تمایل دارند کارها به روشهای قدیمی انجام شود.
4- سیستم تمامی فرآیندها را تحت پوشش قرار نمیدهد.
5- کابران شایستگیهای لازم برای کاربری سیستم ندارند.
6- استفاده از سیستم برای برخی از کاربران مشکل است.
7- در یکپارچهسازی سیستمها مشکلاتی وجود دارد.
گام 6- عملیات
پس از انتقال موفقیت آمیز از سیستم قبلی به سیستم جدید، سیستم باید تا مدت زمانی که مورد نیاز است و منفعت دارد، استفاده شود.
مشکلات
مانند مرحله پیش:
1- استفاده از سیستم برای برخی از کاربران مشکل است.
2- در یکپارچهسازی سیستمها مشکلاتی وجود دارد.
3- کاربران برای کاربری سیستم، آموزش کافی نداشتهاند.
4- اعتمادی به عملکرد سیستم وجود ندارد.
5- ورود دادهها بهطور خودکار انجام نمیشود.
6- ابزاری برای کنترل خطاها هنگام ورود دادهها وجود ندارد.
7- تغییر سازمانی همزمان با تغییر فرآیندها به فرآیندهای جدید وجود ندارد.
گام 7- ممیزی
سازمان، باید سیستم را در دورههای مختلف ارزیابی کند.
مشکلات
1- پس از عملیات، سازمان معمولا مرحله ممیزی را فراموش میکند.
2- تکنولوژی بهسرعت تغییر میکند و مدیران و متخصصان به فکر سیستم دیگری میافتند.
گام 8- نگهداری
این مرحله شامل رفع خطاهای احتمالی و بهروزرسانی سیستم است.
مشکلات
1- واحد فناوری اطلاعات معمولا بر نگهداری سیستمهایی مانند سیستم اتوماسیون اداری تمرکز دارد.
2- مانند مرحله پیش، تکنولوژی بهسرعت تغییر میکند و مدیران و متخصصان به فکر سیستم دیگری میافتند. همانطور که در این 8 گام دیده میشود، مشکلاتی همچون اصرار بر وجود فرآیندهای قدیمی، نداشتن دانش و تجربه کافی و عدمتمایل به استفاده از سیستم جدید، نشاندهنده نبود مدیریت تغییر اثربخش است.
دکترمریم ابراهیمی
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم