معلم تاریخ مو بور چشم آبی ما
آنچه می خوانید گزارشی است که روز 25 نوامبر 2003 در روزنامه گاردین به چاپ رسیده است ، گزارشی درباره تاثیر سیاست بر آموزش و پرورش.
کودکان عراقی تاامروز در کتابهای درسی، تاریخی را خوانده اند که آن را
به یقین کودکان عراقی به عنوان مردان فردای تاریخ این سرزمین ، واقعیت تاریخ را قضاوت خواهند کرد و زمان ، معنی راستین درستی را به آنها بازخواهد گفت.
خانم ابتسم الجاسم، معلم تاریخ مدرسه راهنمایی الهدی در حومه بغداد است. او به شاگردانش می گوید: امریکایی ها اشغالگرند.
آنها فقط نفت ما را می خواهند، و البته چند لحظه بعد، ادامه می دهد: رژیم صدام ، جز گورهای دستجمعی و آزار و شکنجه ، برای ما چیزی نداشت.
به اعتقاد انظر البابل 21 ساله ، که دانشجوی دبیری تاریخ است ، عراق از روزگاران دور مورد هجوم و تاخت و تاز امریکا بوده است.
البابل می گوید: وقتی معلم شدم به دانش آموزانم می گویم که امریکا بزرگترین تروریست است. بوش به عراق حمله کرد تا نفت و ثروت ما را بگیرد نه این که ما را از دست رژیم صدام نجات دهد. همه ما این سختیها را دیدیم و در آینده به نسل جدید خواهیم گفت.
دوستان او هم حرفهایش را تصدیق می کنند. سال 1973، صدام دستور داد تمام کتابهای تاریخ مدارس از دیدگاه حزب بعث و به حمایت و طرفداری از آن نوشته شوند.
با خواندن این کتابها، نیروهای امریکایی در باور بچه ها، شیطان جلوه می کردند و صدام، رهبر شجاعی به نظر می رسید که یکه و تنها در برابر رژیم متجاوز صهیونیستی از امت عرب دفاع کرده است ؛ اما حالا که صدام برای همیشه رفته و حزب بعث سرنگون شده ، زمان آن رسیده است که کتابهای درسی دانش آموزان بازنویسی شود.
در طول تابستان ، گروهی از مربیان عراقی با سرپرستی و نظارت مشاوران امریکایی ، ویرایش و بازنگری کتابهای تاریخ عراق را انجام دادند.
در بازنگری جدید کتابها، تمام القائات رژیم سابق عراق و حزب بعث ، حذف شد. وقتی ویرایش کتابها به قسمتهای بحث انگیز و مورد اختلافی چون جنگ خلیج فارس در سال 1991رسید، روند کار با مشکل مواجه شد.
هیات نظارت امریکایی با این بهانه که چیزی به آغاز سال تحصیلی نمانده ، خیلی راحت تمامی بخشهای بحث انگیز را حذف کردند؛ حتی مباحثی همچون مساله شیعه ، سنی و مسائل راجع به کردها، ایرانی ها و یهودی های عراق هم حذف شد.
صدام در کتابهای تاریخ عراق دست برده و در بیشتر مباحث ، خود و حزب بعث را قهرمان معرفی کرده بود. حالا امریکایی ها در ویرایش جدید این کتابها مجبور شده اند همه آن ، جملات و پاراگراف ها را حذف کنند و در کل ، حجم کتابها به نصف رسیده است.
اما آیا فقط قضیه به همین جا ختم می شود؛ امریکایی ها، نمی خواهند ملت عراق از آنها به عنوان مداخله جو یاد کنند.
نمی خواهند کتابهای جدید، مطالب ضدامریکایی ، ضدیهودی یا اصولا مذهبی داشته باشند؛ یعنی می خواهند دخالت کنند، اما کسی به آنها نگوید مداخله جو! فواد حسین ، مدیر گروه بازنگری کتابهای درسی ، می گوید: وقتی درباره مطالب مورد اختلاف به توافق نمی رسیم ، می توانیم حذفشان کنیم.
معلمها نیز در موارد بحث انگیزی همچون موضوع حزب بعث ، سرکوب خونین شیعیان و اتهامات مربوط به سلاحهای کشتارجمعی در عراق ، بهتر است سکوت کنند.
عراق زمانی از قوی ترین سیستم های آموزشی خاورمیانه برخوردار بود. حمایت صدام از آموزش و پرورش ، تحصیل دختران ، برنامه های آموزشی غیرمذهبی (سکولار) و ریشه کنی بیسوادی ، باعث شد عراق سال 1982 جایزه یونسکو را از آن خود کند.
اما پس از جنگ خلیج فارس و وخامت اوضاع عراق و ایران ، پژوهشی از سوی آژانس بین المللی پیشرفت و توسعه امریکا در سال 2002 انجام شد که نشان می داد نام نویسی در مدارس عراق ، 53 درصد کاهش یافته است.
حالا، امریکا تصمیم گرفته است به بهانه بازنگری کتابها و بهبود وضعیت آموزشی عراق ، در برنامه های درسی و البته در کل سیستم آموزشی عراق بیشتر نفوذ کند.
جنگ اخیر، علاوه بر تعطیلی های پی درپی مدارس و پایین آوردن کیفیت تحصیلی ، ساختمان های مدارس و وزارت آموزش و پرورش عراق را خراب کرده است. تمامی پرونده ها و مدارک نیز از میان رفته اند.
پس از پایان درگیری ها، نیروهای امریکایی شروع به بازسازی ساختمان مدارس کردند. در همان زمان ، بحث بازنگری و ویرایش کتابهای درسی تاریخ نیز پیش آمد که به دنبال آن ، سران امریکایی ، فواد حسین پروفسور اصلاح طلب عراقی و محقق و دانشمند بزرگ خاورمیانه که در هلند هم تدریس می کرد را به این منظور به کار گرفتند.
در ماه می فواد حسین پس از بازدید از تمام مدارس بغداد، 67 معلم نمونه را انتخاب کرد و تیمی برای ویرایش و بازنگری کتابها تشکیل داد. آنها هفته ای 2 روز در ساختمان یونسکو و یونیسف گردهم می آمدند و بحث و تبادل نظر می کردند.
اولین و مهمترین کاری که آنها باید انجام می دادند، حذف مطالب مربوط به حزب بعث از کتابهای درسی بود؛ اما سخن از صدام ، حزب بعث و ایدئولوژی آن ، در مطالب کتابهای درسی به حدی بود که با حذف آنها، بخش قابل توجهی از تاریخ عراق ، از صفحه کتابها پاک شد.
فواد حسین می گوید: مثلا مبحثی مانند تاریخ بابل نیز که هیچ ربطی به حزب بعث ندارد، به آنها ربط داده شده و معلمها مدام از من می پرسند که این مطلب هم باید حذف شود یا نه و من می گویم حذف هر چه مربوط به صدام و حزب بعث است ، ضروری است.
در کتابهای تاریخ دوران صدام ، عراق فاتح میدان جنگ ایران و عراق و پیروز جنگ 1991 خلیج فارس معرفی شده است و لازم است تمامی این مطالب حذف شود.
این یک فراز از کتابهایی است که تیم فواد حسین برای بازنگری آنها کلنجار می روند: «در تاریخ 16 و 17 ژانویه 1991، امریکا و متحدانش از 30 ایالت نیرو جمع کردند، به عراق حمله ور شدند و جنگی عظیم درگرفت ؛ جنگی که عالیجناب صدام (خداوند حافظ او باد) آن را مادر جنگها نام نهادند.
در آن جنگ ، نیروهای مردمی و ارتش ، متحد و یکپارچه دفاع کردند و 43 شبانه روز با نیروهای پلیدی و زشتی جنگیدند و سرانجام امریکایی ها را به عقب نشینی مجبور کردند.» فواد حسین می گوید: حتی معلمانی که بشدت مخالف حزب بعث هستند، شیوه تدریس و آموزش وابسته به این حزب را بیش از 2 دهه به کار بسته اند.
حالا وقتی می خواهند شعارهای دروغین حزب بعث را حذف کنند، نمی دانند چه چیزی جایگزین آنها کنند. آنها تاریخ دیگری نمی شناسند.
فواد حسین می گوید: در تاریخ گذشته و حال عراق ، مباحث بسیار جالب و بحث انگیزی وجود دارد، این که در پس پرده جنگ ایران - عراق چه چیزی نهفته است ، چه کسانی صدام را حمایت می کردند و یا دشمنان و مخالفان او چه کسانی بودند، پیش از فروپاشی بغداد چه کسانی با حمله امریکا به عراق موافق بودند و... همه مباحث بحث انگیزی هستند که در هاله ای از ابهام قرار دارند و 20 تا 30 سال زمان نیاز است تا به دریافت حقایق برسیم و موفق شویم تاریخ واقعی را به دانش آموزانمان تدریس کنیم.
اما آیا کتابهای درسی تاریخ آینده بازهم می توانند واقعیت را بنویسند؛ اصلا چه کسی قرار است آن کتابها را تدوین کند؛
عبدالستار جابر، رهبر گروههای سنی عراق ، معتقد است: هدف آموزش و پرورش عراق ، تربیت اسلامی دانش آموزان ، فراگیری احکام اسلام و آموزش درست زندگی کردن و مسلمان واقعی بودن است.
او می گوید: ما جامعه ای مسلمانیم و امریکایی ها قصد دارند هویت ما را از میان ببرند. اما سالیوان ، سخنگوی امور اداری ایالات متحده در خاورمیانه ، می گوید: تاکید ما بر این است که مفاهیمی چون مدارا و تساهل حتما در کتابها آموزش داده شوند.
هیچ مطلبی مبنی بر مخالفت و ضدیت با صهیونیست ها و غرب نباید در کتابها باشد، چراکه این مباحث ، بذر نفاق و دشمنی می پراکند. باتوجه به جنایات آشکاری که امریکا در عراق انجام داده است ، نظر سالیوان در ارتباط باتوجه به تامین منافع عراق از سوی امریکایی ها، بسیار قابل توجه است.
او در این باره می گوید: ما در اینجا فعلا نقش مشاور را برای عراقی ها ایفا می کنیم و تا زمانی که لازم باشد، از دور بر مسائل نظارت می کنیم ؛ اما اگر احساس کنیم منافع عراق در خطر است ، وارد عمل می شویم.
وقتی از سالیوان می پرسیم ، اگر در کتابهای درسی دانش آموزان عراقی از حضور امریکا در عراق به عنوان یک متجاوز یاد شود، چه عکس العملی خواهید داشت و آیا بازهم خود را منجی عراق معرفی می کنید. سالیوان می گوید: ما با کلمه متجاوز هیچ مشکلی نداریم ؛ چراکه برای آزاد کردن عراق از چنگال رژیم صدام ، لازم بود متجاوز باشیم.
در کتابهای درسی جدید، امیدوارم معنای کلمه متجاوز به خوبی توضیح داده شود تا بچه ها به جنبه های مثبت آن هم بیندیشند و بدانند که این مفهوم ، همیشه بار منفی ندارد.
اما سامر شتها، معاون مرکز مطالعات معاصر عرب و خاورمیانه در دانشگاه جورج تاون ، اعتقاد دارد: برای امریکا، بهترین و موثرترین شیوه آن است که تا حد امکان از دخالت در مسائل عراق جلوگیری کند، حتی اگر به قیمت انتشار مطالب ضدامریکایی در کتابها تمام شود.
او در ادامه می گوید: اگر امریکا بیش از اندازه به دین زدایی بپردازد، این کار نتیجه عکس می دهد. امریکایی ها باید به مقامات بلندپایه و تحصیلکرده عراقی اجازه دهند خودشان مشکلات کشورشان را حل کنند.
اگر استادان عراقی بخواهند راجع به تحریم ها و تمامی مسائل پیش آمده سخن بگویند. باید آزادی بیان داشته باشند و بتوانند درباره این مسائل براحتی در کلاسها حرف بزنند.
جیمز لوون ، نویسنده کتاب «دروغهایی که معلمم به من گفت» (1995)، هم در این باره این طور می گوید: کتابهای درسی امریکا هم پر از اخبار دروغین و کاذبی است که به بچه ها القائ می کند؛ امریکا همیشه پیروز و بهترین بوده است ؛ بی توجه به آن که در این دوره بچه ها علاوه بر کتاب تاریخ ، منابع اطلاعاتی دیگری نیز در اختیار دارند.
آنها از طریق پدر و مادرها، رسانه های جمعی و اینترنت به دروغهایی که شنیده اند و خوانده اند پی خواهند برد و به حقیقت خواهند رسید. این تبلیغات نه تنها دروغین و گمراه کننده اند، بلکه نتیجه ای هم به همراه نخواهد داشت.
ترجمه: محبوبه نورانی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
