این شیمیایی بامزه

سنگ نمکی که از معادن خارج می شوند و نمکهای محلول در آب مقدار زیادی ناخالصی فیزیکی و شیمیایی دارند که باید تصفیه و خالص سازی شود. ناخالصی هایی که در آب قابل حل نیستند، عبارتند از سنگ ، شن ، خاک ، خاشاک ، مواد آلوده کننده ای که به کمک آنها نمک استخراج می شود و ناخالصی های شیمیایی قابل حل فلزات سنگین ، سولفات و کربنال ها هستند.
از میان تمام اینها فلزات سنگینی مثل سرب ، کادمیوم ، جیوه و آرسنیک حساسیت ویژه ای دارند و حتی در مقادیر ناچیز ممکن است عوارض نامطلوب و مسمومیت هایی ایجاد کنند.
مثلا اگر مقدار زیادی سرب از این راه وارد بدن شود، به شکل فسفات سرب کلوئیدال در تمام بدن پخش می شود که بیشتر در استخوان ها، بخصوص در اپی فیز، مو، ناخن و مراکز عصبی ، کبد، غدد فوق کلیوی ، کلیه ها، طحال و در اعضایی که چربی زیادی دارند، تجمع پیدا می کنند و عوارض زیادی را به دنبال دارند.
مثلا در بزرگسالان ، کم خونی ، سردرد به خستگی ، ضعف ، تخریب سلسله اعصاب و ضایعات مغزی ایجاد می کند و در کودکان استفراغ ، بی حالی ، کما و ضایعات مغزی را به دنبال دارد.
تماس بدن با کادمیوم دفع گلوکز، پروتئین و اسیداوریک را افزایش می دهد و کادمیوم با غلظت زیاد شرایط ایجاد ذات الریه حاد و مسمومیت همراه با تهوع ، استفراغ ، اسهال و سستی می شود.
مهمترین عضوی که مورد تهاجم سموم جیوه ای قرار می گیرد، کلیه ها هستند، حتما شنیده اید که کلیه ها مثل قلب دوم ما هستند، سموم جیوه ای کلیه ها را حجیم ، نرم و متورم می کند و رنگ آن را تغییر داده ، متمایل به زرد می کند.
اگر مسمومیت با این سموم بیشتر باشد، کلیه ها از میان می روند و مسمومیت های مزمن به سلسله اعصاب صدمه می زند. و اما ترکیبات آرسینکی کبد را نشانه می گیرند. در آنجا تثبیت ، منتشر و جذب می شوند.
در مسمومیت های حاد آرسینک معمولا در جهاز هاضمه ، کبد و کلیه دیده می شود، در مو و ناخن مستقر می شود. این ماده در بدن با آنزیم های گروه ، سولفیدریل ترکیب شده ، آنها را بی اثر می کند و در نتیجه مسمومیت و مرگ را به دنبال دارد.

خالص سازی نمک

معمولا به 2 روش نمک را از مواد ناخالص جدا می کنند؛ یک روش شستشوی فیزیکی و دیگری تصفیه شیمیایی است.
در یکی از کارخانجات تصفیه نمک کشورمان ، نمکی را که از دریاچه یا سنگ نمک خارج می شود، در آب حل می کنند و آب نمکی با غلظت 33 درصد اشباع تهیه می کنند.
ناخالصی های این آب نمک طی مراحل شیمیایی از آن جدا می شوند و فقط فلزات سنگینی که براحتی جدا نمی شوند، در این مرحله همراه نمک باقی می مانند.
بعد از محلول (NaoHسود) برای جدا کردن بی کربنات ها و از مواد شیمیایی دیگری برای جداسازی املاح دیگر استفاده می کنند. وقتی غلظت آب نمک به 99 درصد رسید، آب نمک آمادگی کریستال شدن را دارد. ملکول های نمک به طور ذاتی در 130c تشکیل کریستال می دهند.
وقتی کریستال نمک تشکیل شد، تقریبا هیچ نوع ناخالصی به همراه ندارد؛ کریستال های با 9/99 درصد خلوص همراه با آب و نمک. برای جدا کردن آنها از نیروی گریز از مرکز و دستگاه سانتریفوژ استفاده می شود.
این کریستال ها وارد قسمت خشک کن می شوند و بسته بندی بدون دخالت دست انجام می گیرد.
از سال 1379از سوی وزارت بهداشت پروانه کسب نمک کوبی های معمولی لغو شد تا تولید نمکهای تصفیه شده افزایش پیدا کند. البته باید برای جایگزینی درست نمک تصفیه شده به جای نمکهای معمولی تسهیلات لازم را به کارخانه ها ارائه کند، باتوجه به این که سرمایه گذاری در این بخش هزینه های زیادی را می طلبد و کار با نمک به دلیل خورندگی بالای ناخالصی ها مشکل است.
مثلا دستگاه های تصفیه حتما باید از تیتانیوم و سونل (سوپر آلیاژ) باشد که برای خط تولیدگران تمام می شود یا مثلا این ناخالصی ها در پمپهای تصفیه مشکل ایجاد می کنند.

نمک و غنی کردن مواد غذایی

بسیاری از مواد غذایی به طور معمول در رژیم غذایی مردم کشورمان کم است. ید ازجمله این مواد است که هرچند بدن به مقدار زیاد آن احتیاج ندارد؛ اما کمبود آن هم مشکلات زیادی را به دنبال دارد.
در بررسی های اخیر متخصصان صنایع غذایی به این نتیجه رسیدند که با افزودن این مواد غذایی به ماده غذایی که در دسترس است و عموم مردم حتما از آن استفاده می کنند.
با این کمبود مقابله کند، نمک نامزد مناسبی برای ید است و چون تقریبا همه مردم روزانه 10 گرم از آن مصرف می کنند، بیماری گواتر و عوارض آن ریشه کن می شود. ید را در مرحله پایانی تصفیه یا شستشو پیش از بسته بندی به نمک اضافه می کنند. ترکیباتی که در این مرحله به نمک اضافه می شوند، یدات یا یدورپتاسیم است.
در یک نمک خوب ، ویژگی هایی مدنظر قرار می گیرد که عبارتند از:
ویژگی های فیزیکی مثل وضعیت ظاهری ، طعم و بو، مواد خارجی و اندازه ذرات و ویژگی های شیمیایی که شامل خلوص ، مواد نامحلول در آب ، سولفات محلول در آب ، رطوبت و میزان ید می شود.
چند نکته کاربردی برای مصرف نمک:
1-از نمکهای تصفیه شده و دارای مهر استاندارد استفاده کنیم.
2- نمک مورد مصرف را در ظروف سربسته خشک و تمیز نگهداری کنیم.
3 -افرادی که دچار فشار خون بالا هستند و یا زمینه این بیماری در خانواده و خویشاوندان آنها وجود دارد، باید میزان نمک طعام رژیم غذایی خود را کاهش دهند.