پایههای بنای بازار در آب
مهمترین معضل جدی تهدیدکننده بازار کرمان نفوذ آب به بنای آن است. سطح آبهای زیرزمینی طی چند سال گذشته در بافت قدیمی و تاریخی شهر کرمان بالا آمده و به مجموعههای تاریخی گنجعلیخان، وکیل و بازار کرمان نیز آسیب رسانده و باعث ایجاد شکاف در دیوارهها، ستونها و ریزش بخشی از آنها شده است. سطح آب در آب انبارهای حاج آقا علی و گنجعلیخان که در بازار کرمان قرار دارند به نزدیکی کف بازار رسیده و بوی بد ناشی از راکد ماندن چندساله این آبها نیز باعث آزار گردشگران، مردم و کسبه بازار شده است. از سویی دیگر نشست زمین نیز بخشهایی از بنای بازار را تهدید و در معرض فرو ریختن قرار داده است. وضعیت کف و سقف بازار کرمان نیز بسیار نامطلوب است. بخشهایی از سقف بازار در قسمتهای مختلف آن مدتهاست فروریخته و کف آن نیز پر از گودالهای کوچک و بزرگی است که عبور و مرور را برای عابرینی که میخواهند در بازار به خرید بپردازند و زیباییهای معماری آن را ببینند سخت میکند.
عوامل تهدیدکننده بازار
معاون فنی سازمان میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان کرمان در گفتگو با جامجم درباره عوامل تهدید کننده بازار کرمان گفت: رانش زمین و بالا آمدن سطح آبهای زیرزمینی در کنار دخل و تصرفهایی همچون بزرگ کردن حجرهها و نصب گاو صندوق در ستونهای بازار بیشترین آسیب را به بازار کرمان رسانده است. محسن موحدی افزود: بنای چهارسوق بزرگ بازار کرمان که نمای داخلی آن از گچبریهای جالب و نقاشیهای زیبای عصر صفوی که با رنگ روغن چهره شهروندان آن دوران را به تصویر کشیده، تشکیل شده به دلیل وقوع حوادثی همچون آتشسوزیها و نشست زمین آسیب دیده است که به مرمت و استحکام بخشی فوری نیاز دارد.
مرمت بازار، نیازمند اعتبار
موحدی در عین حال افزود: مرمت کامل این بازار اعتبارات زیادی میخواهد و در حال حاضر میراث فرهنگی کرمان بر اساس اعتباراتی که دارد مرحله به مرحله کار مرمت بازار را انجام میدهد و از آنجایی که در ساختار زیرین بازار کرمان بقایایی از دورههای قبل وجود دارد باید روند مرمت مستندسازی و عکسبرداری شود تا شواهد و مدارک تاریخی که در حین مرمت به دست میآید برای تحقیق و پژوهش مورد استفاده قرار گیرد.آشفتگی و نابسامانی تاسیسات بازار کرمان شامل کابلهای برق و مخابرات نیز سیمای بصری این بنای تاریخی را مخدوش کرده است. کابلهای مخابرات و برق در بازار کرمان در هم تنیده شده و هر یک به روشهای مختلف و غیر استاندارد به درون حجرهها و مغازهها کشیده شدهاند. این کابلها نه تنها نمای سنتی و قدیمی داخل بازار را تحت تاثیر خود قرار دادهاند بلکه در مواردی پارگی روکش این کابلها و اتصال آنها به یکدیگر باعث آتشسوزی مغازهها و حجرهها شده و به تزئینات ظاهری بنای بازار نیز آسیب رسانده است.
روزهای زوال بازار قلعه محمود
دربین مجموعه بازار بزرگ کرمان بیشترین بیتوجهی به بازار قلعه محمود شده است. این بازار که روزگاری یکی از قطبهای اقتصادی شهرکرمان محسوب میشد اکنون روزهای زوال و تنهایی خود را سپری میکند و غبار فراموشی تمام فضای آن را در بر گرفته است.
در سال 1384 برای اولین بار مسوولان میراث فرهنگی به فکر مرمت این بازار افتادند و پروژه کفسازی و اجرای کانال تاسیسات شهری در آن را با اعتبار 400 میلیون تومان اجرا کردند که به دلیل کارشناسی نبودن این طرح و عدم دقت در نحوه اجرای آن نه تنها مشکلات تاسیسات این بازار حل نشد، بلکه اجرای این کانال به مشکلات آن افزوده و باعث تخریب بخشهایی از آن شد. در پروژه کفسازی بازار تاریخی قلعه محمود، کانالی برای عبور کابلهای مخابرات، برق و لوله آب تعبیه شده بود که فقط لوله آب در این کانال قرار داده شد و شرکتهای مخابرات و برق به دلیل استاندارد نبودن کانال و فضای کوچک آن از قرار دادن کابلهای خود در آن خودداری کردند. چند ماه پیش لوله آبی که در داخل کانال قرار داده شده بود نیز در یک شب سرد زمستانی ترکید و نشت آب و جاری شدن آن در داخل کانال و کف بازار باعث تخریب و ریزش دیوارهای مغازهها و ساختمانهای تاریخی بازار و نشست کف آنها شد. یکی از کسبه بازار قلعه محمود با اشاره به مشکلاتی که اجرای این کانال به وجود آورده است، گفت: به دلیل نامرغوب بودن سنگهای استفاده شده در کف بازار بسیاری از آنها شکسته شده و ورودیهای کانال نیز که در فواصل چند متری هم در کف بازار تعبیه شده به دلیل نداشتن درپوش و بلا استفاده بودن به زبالهدانی و محل زندگی موشها تبدیل شده است. وی افزود: به دلیل عدم توجه مسوولان به وضعیت بازار قلعه محمود در حال حاضر در این بازار 500 متری فقط 3 مغازه دایر است و مابقی آنها تخریب و تعطیل شدهاند.
نبود تعامل و همکاری
در بخشی از راسته بازار بزرگ شهر کرمان نیز اجرای کانال مشترک تاسیسات شهری با صرف هزینهای بالغ بر یک میلیارد تومان از خرداد 86 شروع و بیش از 2 سال به طول انجامید. در اجرای این پروژه اگر چه اشتباهات بازار قلعه محمود تکرار نشد ولی اکنون با گذشت بیش از 2 سال از اجرای آن این پروژه نیز همانند بازار قلعه محمود به دلیل عدم همکاری و تعامل دستگاههای ذی ربط بلااستفاده مانده است. مدیر پروژه مرمت بازار کرمان در این باره گفت: کانال مشترک تاسیسات شهری در کف بخشی از راسته بازار بزرگ کرمان به طول 400 متر اجرا شده است تا تمامی تاسیسات بازار شامل کابلهای مخابرات، برق و لولههای آب به داخل آن انتقال یابد. علی توکلی افزود: این کانال به طول و عرض 2 متر اجرا شده و کف آن زهکشی شده است تا درصورت بالا آمدن سطح آبهای زیرزمینی آبهای اضافی را دفع کند. وی با اشاره به خودداری شرکتهای مخابرات و برق برای انتقال کابلهای خود به داخل کانال تاسیسات مشترک شهری گفت: با تامین اعتبار و تعامل و همکاری این دستگاهها، تاسیسات شهری بازار ازروی دیوارها جمعآوری و به داخل کانال منتقل خواهد شد تا ضمن حفظ سیمای سنتی بازار از آسیبهایی که این تاسیسات به تزئینات بازار میرسانند جلوگیری شود.
حکمت قاسم خانی / جام جم کرمان
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم