در آرزوی امت واحده اسلامی

 از سوی دیگر، پروتستان‌ها در اروپا به تاثر از اسلام و فرهنگ و تمدن اسلامی از کانال اسپانیا و بازنگری در تمدن یونان و روم به جهان بینی جدید رسیده، وارد دوره رنسانس و پیشرفت های بعدی و انقلابات علمی، تجاری، صنعتی، سیاسی و اجتماعی شدند.اما به دلیل تزلزل در ارکان و مبانی دینی و معرفتی، دین و معنویت را کنار نهاده، به تفریط دچار شدند.ارتباط نامناسب شرقیان با فرهنگ و تمدن جدید غربی و ورود و هجوم استعمار اروپایی و امپریالیزم و دنیای سرمایه داری به جهان اسلام با توجه به استعمار فرهنگی که در جهت استحاله فرهنگی جوامع شرقی و مسلمان صورت گرفت، بسیاری از تحصیل کردگان جدید و روشنفکران این جوامع را به جریان تقلید از تمدن غرب و غربگرایی و غربزدگی و تجدد کشاند. از این طریق تغییرات اجتماعی و اصلاحات شبه مدرنیستی و در واقع غربی سازی به جای نوسازی مستقل، افراد جوامع مسلمان را با یک بحران هویت مواجه ساخت. برای حل این معضل مصلحان دینی از جمله سید جمال الدین اسدآبادی، عبدالرحمن کواکبی، علامه اقبال لاهوری، امام خمینی و علامه مطهری در جهت اصلاح و تصحیح جهان‌بینی‌های‌محدود، بر اساس اسلام اصیل و اولیه بودند و به نوعی سخن از پیوند و ارتباط و هماهنگی میان دنیا و آخرت، ماده و معنی، طبیعت و ماوراء الطبیعه، آسمان و زمین، معاش ومعاد، عقل و دین، علم و ایمان، دین و تمدن، دین و جامعه، دین و سیاست، نظم و حرکت، ثبات و تغییر به میان آوردند و اجتهاد و نوآوری با حفظ اصول مناسبت و مطابقت با مقتضیات زمان و مسائل مستحدثه را مطرح کردند.

یکی از آرزوها مصلحان دینی شکل‏گیرى و تحقق امت واحده اسلامى بر بنیان اعتقادى و ایدئولوژى اسلامى بوده است. این مساله مورد توجه امام راحل به عنوان یک مصلح دینی قرار داشت. استراتژى وحدت،حول محوریت امت واحده اسلامى، در اندیشه سیاسى، دینى حضرت امام(ره) از جایگاه بلندى برخوردار بود. رابطه عمیق و همه جانبه اعتقادى و دینى میان نهضتهاى اسلامى، موجب شد که حضرت امام(ره) از طریق ترویج و اشاعه نظریه امت واحده اسلامى، انقلاب اسلامى ایران را با نهضت هاى اسلامى جهان پیوندى استوار و ناگسستنى بخشیده و تحقق این فکر را کارسازترین استراتژى در مبارزه با جهان‌خواران و نیل به پیروزى عنوان کنند. به اعتقاد جمیع مصلحان دینی، تنها راه بازگشت به عظمت گذشته و تاثیرگذاری در عرصه تمدنی کنارگذاشتن اختلافات مذهبی و تمسک به حبل‌المتین الهی و عدم تفرقه و چندگانگی است. تنها در این صورت است که امت اسلامی بار دیگر خواهند توانست حضور موثر خود را در تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی باز یابند.