آینده زمین چگونه است؟

زمانی که صحبت از بحران‌های جهانی به میان می‌آید ساکنان زمین بخشی از سیستمی محسوب می‌شوند که بشدت در معرض تبعات آن قرار می‌گیرند: تغییرات جوی، منابع غذایی، کمبود انرژی، سیستم‌های بانکداری و نظایر آنها. البته به این نگرانی‌ها باید تهدیدات ناشی از وقوع جنگ در برخی مناطق مستعد جهان را نیز افزود.

در کنار تمامی این موارد شیوع جهانی برخی بیماری‌ها از جمله آنفلوآنزا یکی از دغدغه‌های اصلی محققان به شمار می‌آید. در این میان علم نقش بسیار مهمی در درک جنبه‌های گوناگون این بحران‌ها ایفا می‌کند اما تنها درک آنها کافی است. آیا می‌توان از علم این انتظار را داشت تا کار بیشتری نیز انجام دهد؟

دریک هلبینگ از انستیتو فدرال فناوری سوئیس در زوریخ، از پروژه جاه‌طلبانه‌ای خبر می‌دهد که براساس آن از دستاوردهای علمی استفاده‌های بیشتری برای رویارویی هرچه بهتر با این بحران‌ها صورت می‌گیرد. ایده این محقق چیزی نیست جز خلق نوعی پروژه منهتن تا با استفاده از آن اثرات مختلف این بحران‌های اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی مورد بررسی دقیق‌تر قرار گرفته و راهکارهای مناسبی جهت غلبه بر آنها پیدا شود. طرح وی شامل جمع‌آوری داده‌های مختلف درباره زمین آن هم با جزئیات خیره‌کننده است تا از آنها برای شبیه‌سازی رفتار کلیت اقتصاد جهانی استفاده شود. در ادامه این پروژه، از اطلاعات به دست آمده برای پیش‌بینی آینده و جلوگیری از وقوع بحران‌های در حال شکل‌گیری بهره گرفته می‌شود. به این پروژه می‌توان به عنوان نوعی
Google Earth برای جامعه نگاه کرد. اکثر کاربران اینترنتی از نقشه سه‌بعدی گوگل زمین استفاده کرده‌اند. در این فناوری از اطلاعات به‌روز شده و لحظه‌ای درخصوص مشخص شدن شهر محل زندگی و کار افراد استفاده می‌شود. اما این پایان جستار Google Earth نیست چون با استفاده از آن می‌توان به حیاط پشت خانه و باغچه کوچک آن نیز نفوذ کرد.

اکنون از Google Earth الهام گرفته شده و قرار است در آینده‌ای نه‌چندان دور مدل مشابهی از آن برای پیش‌بینی آینده بحران‌های زمین ارائه شود. در این مدل محققان از فاکتورهای زنده و در لحظه‌ای نظیر تبادلات مالی، وضعیت بهداشت در سراسر زمین، گردشگری، سطح آلاینده دی‌اکسید کربن و موارد دیگر مشابه آنها استفاده می‌کنند تا مدل کلی نه تنها از زمین بلکه کل جامعه آن به دست آورند. هلبینگ معتقد است کند‌و‌کاو واقعیت می‌تواند بهترین توصیف برای این ایده خلاقانه باشد.

این مدل از قابلیت‌های خیره‌کننده‌ای برخوردار است. از جمله آنها می‌توان به این نکته اشاره کرد که نه‌تنها کل زمین را در زمان واقعی شبیه‌سازی می‌کند بلکه طی فرآیندی مشابه آنچه که کارشناسان وضعیت آب و هوا درخصوص روزهای در پیش روی انجام می‌دهند به نوعی آینده زمین را نیز پیش‌بینی می‌کند.

شبیه‌ساز هلبینگ جستجوی عمیقی در حباب‌ها و سقوط‌های اقتصادی خواهد داشت و با استفاده از اطلاعات دقیقی که در آن وارد شده است هشدارهای لازم را در خصوص بحران‌های همه‌گیر جهانی ارائه می‌کند و در عین حال راه‌های گوناگونی را جهت به حداقل رساندن اثرات آن ارائه می‌نماید. گذشته از تمامی این قابلیت‌ها باید گفت این شبیه‌ساز قادر است تا نتیجه مناقشات منطقه‌ای را پیش‌بینی کرده و حتی اثرگذاری نوع زندگی انسان‌ها بر شرایط جوی زمین را نیز پیش‌بینی کند. هلبینگ برنامه‌های دیگری نیز در ذهن خود دارد.

او به دنبال طراحی اتاق‌هایی به نام اتاق‌های وضعیت است تا در آن رهبران جهانی این امکان را داشته باشند تا بحران‌های مختلف را مشاهده کرده و راهکارهایی برای مدیریت صحیح آنها پیدا کنند.

این یک پروژه بزرگ و پرهزینه است و قرار است در سال 2022 به مرحله بهره‌برداری برسد. هزینه کلی که برای عملی شدن آن در نظر گرفته شده حدود یک میلیارد یورو عنوان شده است که از سوی کمیسیون اروپا تأمین می‌شود. اما عملی شدن این ایده کار چندان ساده‌ای نیست. استفاده از نیروهای متخصص دانشگاهی یکی از اصلی‌ترین الزامات آن به شمار می‌آید و از این رو هلبینگ طی برنامه‌ریزی گسترده‌ای در نظر دارد تا تیمی متشکل از دانشمندان برجسته از دانشگاه‌های شناخته‌شده اروپا را تشکیل دهد.

گرچه هنوز کارهای عملیاتی این پروژه آغاز نشده است اما محققان به ابراز نظرهای گوناگونی نسبت به آن پرداخته‌اند. از مهم‌ترین نکته‌هایی که درخصوص این پروژه به چشم می‌آید نگرانی‌هایی است که نسبت به عملی شدن آن مطرح می‌شود. برخی این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا واقعا می‌توان به آینده و پیش‌بینی آن فکر کرد؟ برخی آنها را در حد یک نگرانی و البته برخی نیز آن را یک چالش بزرگ در نظر می‌گیرند. برخی نیز با خوش‌بینی زیاد نسبت به آن می‌گویند شبیه‌ساز زمین زنده نگرش ما به زندگی و سیاره مادر را به گونه‌ای دستخوش تغییرات بزرگی قرار خواهد داد که هیچ‌کس تصور آن را هم نمی‌کند.

جای هیچ شک و شبهه‌ای نیست که به درک بهتری از آینده جهانی جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم نیاز داریم. این نیاز حیاتی درخصوص زمین و فاکتورهای سازنده آن از جمله محیط زیست نیز احساس می‌شود. برخی محققان این پروژه جالب توجه را به مهندسی آینده نیز تعبیر کرده‌اند.

گرچه نگرانی‌هایی درخصوص این پروژه مطرح و پاسخ‌هایی نیز برای آنها ارائه شده است با این حال یک نگرانی بزرگ همچنان احساس می‌شود: چه کسانی از این پروژه سود اصلی را  خواهند برد؟

برخی بر این عقیده‌اند که شبیه‌ساز زمین زنده ابزار مناسبی برای شرکت‌های بیمه‌گر، رهبران تجاری جهان، اقتصادهای کلان و حتی موتورهای جستجوگر است و شاید تمامی ساکنان زمین به طور مستقیم و کافی از آن بهره‌مند نشوند.

یک میلیارد دلار گرچه بودجه کلانی به شمار می‌آید اما زمانی که به نهادهای مشارکت‌کننده در این پروژه نگاه می‌کنیم متوجه می‌شویم رقم چندان چشمگیری نیست. حتی برخی با انتقاد از این موضوع می‌گویند شاید در آینده و با پیشرفت بیشتر پروژه پول بیشتری به این پروژه تزریق شود.

نکته دیگر این است که شاید بهتر باشد از منابع عمومی نیز برای تأمین هزینه‌های آن استفاده شود تا بدین ترتیب مشارکت عموم مردم در آن افزایش یابد. به هر حال شبیه‌ساز زمین زنده در راه است و در آینده‌ای که چندان دور نخواهد بود به خانه و حتی سیستم‌های ارتباطاتی ساکنان زمین راه پیدا خواهد کرد.

سعید حسینی

منبع: Popular Science