سنگ‌های قیمتی، کلید راهگشای صنایع دستی

ظرفیت‌ها و توانمندی‌های صنایع‌ دستی کشورمان در نظر بسیاری از کارشناسان نه‌تنها بالقوه است بلکه بخش مهمی از آن هنوز بالفعل نیز نشده است بنابراین اگر نتیجه بگیریم هنوز از ثمره این بخش در مسیر درست و صحیح آن استفاده نشده، چندان بیراه نرفته‌ایم.

سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی و تولیداتی که به واسطه از آنها تولید می‌شود، به عنوان بخشی از این ظرفیت‌ها و توانمندی‌ها مطرح است که در نگاه بسیاری، درآمدزایی قابل توجهی در آن نهفته است.

فعالیت در عرصه سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی به‌طور تقریبی در تمامی استان‌های کشور رایج است، اما بروز بخشی از مشکلات که سال‌هاست دامنگیر هنرمندان و صنعتگران این عرصه است، فاصله‌ها را بیش از پیش مشهود کرده است. کمبود امکان فرآوری سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی و ورود بی‌رویه محصولاتی که با کیفیت پایین راهی بازار کشور می‌شوند به عنوان مهم‌ترین این مشکلات مطرح بوده و هست.

خراسان بزرگ و امروز خراسان رضوی مهد معادن ارزشمند سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی بوی‍‍ژه فیروزه از گذشته‌های دور تا به امروز است و دورنمای این واقعیت آن است که باید بهترین تولیدات را روانه بازار کرده و دست محصولات بیگانه را برای همیشه قطع کند، اما واقعیت چیز دیگری است.

بازار فروش سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی استان خراسان رضوی امروز بهترین فرصت‌ها را برای تولیدات بی‌کیفیت خارجی فراهم کرده است. به طور حتم باید در انتظار روزهایی بود که هنرمندان باقی مانده در این عرصه به مشاغل دیگری جزو تراش سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی و تولید محصولات مرتبط با آن بپردازند.

در حالی که این روزها نوای آرام پیوستن فرآوری سنگ‌های قیمتی به مجموعه صنایع‌ دستی و پذیرش ضمنی این موضوع به گوش می‌رسد، معاونت صنایع‌ دستی کشور توجه ویژه به این عرصه را در رأس برنامه‌های خود قرار داده است. استان خراسان رضوی که سال گذشته میزبان اولین همایش سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی بود در دومین سال متوالی این همایش را با رویکرد ویژه فرآوری مورد توجه قرار داده است.

در این میان همکاری و پشتیبانی نمایندگان این استان در مجلس شورای اسلامی ضمن برگزاری مناسب همایش مذکور، در رفع موانع موجود بر سر راه این هنر ـ‌ صنعت نقش بسزایی ایفا می‌کند.

مشخص نبودن جایگاه ساختار تشکیلاتی سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی هنرمندان این عرصه را گریبانگیر مشکلات فراوانی کرده است.

به گفته تهمینه دانیالی معاون صنایع دستی کشورمان در دیدار با نمایندگان مردم استان خراسان رضوی در مجلس شورای اسلامی بخشی از وظایف مربوط به سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی میان ارگان‌ها و سازمان‌های مختلف مشترک است. وی می‌گوید:‌ فرآوری سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی فعالیتی کاملا هنری است که به طور حتم جایگاه آن در سازمان میراث فرهنگی،‌ صنایع‌ دستی و گردشگری است. معاون صنایع ‌دستی کشور ادامه داد: این در حالی است که استخراج این سنگ‌ها از معادن تنها کاری است که امروز بر عهده وزارت صنایع و معادن به عنوان متولی سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی است.

دانیالی با اشاره به این که هنرمندان این عرصه در بخش فرآوری دچار سردرگمی شده‌اند، اظهار کرد: این موضوع سبب شده هنرمند نداند که باید به معاونت صنایع‌ دستی مراجعه کند یا رجوع به وزارت صنایع و معادن راهگشا خواهد بود.

این استاد دانشگاه تاکید کرد: امروز با توجه به مشکلاتی که پیش روی هنرمندان عرصه صنایع‌ دستی و هنرهای سنتی است، ورود به این عرصه و اجرای برنامه‌های حمایتی بر هر ایرانی مسلمانی واجب کفایی است. وی با تأکید بر جایگاه استان خراسان رضوی در عرصه صنایع‌ دستی افزود: خراسان رضوی در بخش گردشگری مذهبی امروز حرف اول را در ایران می‌زند بنابراین این شایستگی را دارد که به پیشرفت قابل ملاحظه‌‌ای در عرصه صنایع‌ دستی نیز دست یابد. دانیالی در ادامه اظهار کرد:‌ از نمایندگان این استان در مجلس شورای اسلامی می‌خواهیم در ورود صنایع‌ دستی در کمیسیون‌های مختلف و دریافت مصوبات و بودجه لازم یاریگر این بخش باشند.

خلأ جایگاه صنایع‌ دستی در قوانین بالادستی زمینه‌ساز کمرنگ بودن این بخش در برنامه‌های 4 ساله از گذشته تا امروز است.

مدیرکل آموزش و حمایت از تولید معاونت صنایع‌ دستی در ادامه گفت: در برنامه 4 ساله چهارم هیچ جایگاهی برای هنرهای سنتی و صنایع‌ دستی در نظر گرفته نشد.

یحیی رحمتی با بیان این که ضعف قوانین در حوزه صنایع‌ دستی هر گونه فعالیتی را دچار مشکل می‌کند، افزود: تا به‌حال تلاش کردیم وضعیت صنایع‌ دستی را در برنامه 5 ساله پنجم نسبت به گذشته اعتلا بخشیم، اما حمایت مجلس شورای اسلامی را نیز در کنار خود می‌خواهیم.

وی به وضعیت فعلی سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی و حمایت‌های لازم در این بخش اشاره کرد‌ و ادامه داد: براساس اطلاعات و بررسی‌های سازمان جهانی گوهرشناسی گردش مالی حاصل از سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی در جهان 350 میلیارد دلار است.

مدیرکل آموزش و حمایت از تولید تصریح کرد:‌ ایران به جهت گوهر و سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی ظرفیت یک‌پنجم این گردش مالی را دارد. رحمتی اظهار کرد: هنرـ‌ صنعت سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی از ارزش افزوده بالایی برخوردار است ضمن این که انجام فعالیت‌های مربوط به فرآوری این بخش نیازمند سرمایه‌گذاری کلانی نیست. این مقام مسوول در معاونت صنایع‌ دستی با اشاره به این که ایجاد یک شغل در عرصه سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی 5/8 میلیون تومان سرمایه می‌خواهد، اضافه کرد: این در حالی است که در صنعت پتروشیمی بیش از 400میلیون تومان سرمایه مورد نیاز است.

ناشناخته بودن صنایع‌ دستی از گذشته تا امروز، زمینه دوری و فراموشی بخش مهمی از این هنر ـ‌ صنایع‌ را از زندگی مردم فراهم کرده است.

ویدا توحدی مدیرکل توسعه و ترویج معاونت صنایع‌ دستی تصریح کرد: فعالیت‌هایی که طی چند سال اخیر در بحث معرفی و اطلاع‌رسانی صحیح صنایع‌ دستی صورت گرفته توجه همگان را به این بخش جلب کرده است.

وی افزود: در نخستین دوره همایش سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی از میان 55 مقاله ارسالی 28 مورد غیرمرتبط بود، اما امسال از 77 مقاله تنها 2 مقاله از نگاه کارشناسان غیرمرتبط تشخیص داده شد.

مدیرکل توسعه و ترویج ادامه داد: این موضوع نشان می‌دهد توجه مردم به حوزه هنرهای سنتی و صنایع‌ دستی بیش از گذشته است و فعالیت‌های مربوط به اطلاع‌رسانی نتایج مثبتی داشته است.

توحدی با تاکید بر این که فرآوری سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی فعالیتی هنری و دستی است، بیان کرد: در طول سال گذشته معاونت صنایع‌ دستی کشور با همکاری استان‌ها ی1100 نفر را در این بخش آموزش داده است. وی خاطرنشان کرد: 566 مجوز سه‌گانه صنایع‌ دستی که شامل جواز تاسیس کارگاهی، کارت شناسایی صنعتگری و پروانه تولید کارگاهی است، سال 88 در حوزه سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی صادر شده است.

مدیرکل امور بازرگانی این معاونت نیز حمایت نمایندگان مجلس را از صنایع‌ دستی و هنرهای سنتی خواستار شد و گفت:‌ بیش از 10 میلیون نفر از طریق فعالیت در عرصه صنایع‌ دستی ارتزاق می‌کنند که این موضوع نیاز به حمایت از آنها را جدی‌تر می‌کند.

احمد بالان اضافه کرد:‌ در سطح استانی موضوعاتی چون ایجاد بازارچه‌ها و شهرک‌های صنایع‌ دستی و اجرای قانون بیمه تامین اجتماعی برای هنرمندان را در دست پیگیری داریم.

به گفته وی به منظور اجرایی شدن این برنامه‌ها در استانی چون خراسان رضوی که از جایگاه رفیعی در بخش صنایع‌ دستی برخوردار است، نمایندگان مجلس باید در کنار این معاونت قرار گیرند.

مدیرکل امور بازرگانی معاونت صنایع‌ دستی با بیان این که موضوع ایجاد شرکت سرمایه‌گذاری توسعه صنایع‌ دستی ایران را در سطح استانی و ملی پیگیری می‌کنیم، گفت: تنها نیاز ما در حال حاضر حمایت است که امیدواریم مجلس شورای اسلامی برنامه‌ریزی مناسبی در این زمینه‌ها داشته باشد.