کتاب‌ها زبان می‌گشایند

تحقیقات آماری در کشورهای دیگر نشان می‌دهد حدود 70 درصد از افراد کتابخوان علاقه دارند در اوقاتی که فرصت و امکان کتاب خواندن را ندارند به مطالعه بپردازند، لذا به استفاده از کتاب‌های گویا (شنیداری) رو آورده‌اند. کتاب‌های گویا به علت ارزان بودن و قابلیت انتقال بیشتر در مقایسه با کتاب‌های خواندنی روند رو به رشد بیشتری دارند.

کتاب گویا، متنی است که توسط یک یا چند گوینده خوانده می‌شود و به صورت فایل صوتی در‌می‌آید. کتاب گویا ممکن است با موسیقی یا افکت‌های صدایی همراه باشد.

به نوشته دانشنامه ویکی‌پدیا کتاب گویا (Audio Book) نخستین بار و در پاسخ به نیاز نابینایان در آمریکا و در سال 1929 توسط دکتر روبرت اروین که خود نابینا بود ارائه شده، ولی بسرعت و به دلیل جذابیت مورد استقبال عموم مردم قرار گرفته است.

بر اساس نتایج پیمایشی در آمریکا سود حاصل از این صنعت در سال 2005 در این کشور بیش از 871 میلیون دلار بوده است. در کشور ما گروهی از ناشران اقدام به تهیه و ساخت کتاب‌های صوتی کرده‌اند. رادیو اینترنتی ایران صدا‌ فعال‌ترین تولیدکننده کتاب‌های گویا‌ست. علاوه بر تولید «کتاب گویا‌» برنامه‌های خوانش کتاب شبکه‌های مختلف، یکی از رویکردهایی است که می‌تواند پاسخگوی نیاز علاقه‌مندان دنیای کتابخوانی‌ باشد.

همکاری دو رسانه رادیو و کتاب می‌تواند هم به رونق کتابخوانی کمک کند و هم منجر به پربارتر شدن برنامه‌های رادیویی شود.

حمیدرضا مقدسی،‌ مدیر گروه فرهنگ و ادب و هنر رادیوی اینترنتی ایران صدا‌ با بیان این نکته که کتابخوانی در رادیو مختص به زمان حال نیست، می‌گوید: این شیوه از زمان‌های قدیم و حتی قبل از انقلاب در رادیو اجرا می‌شده است. هم اکنون نیز بسیاری از شبکه‌های رادیویی همچون رادیو تهران، فرهنگ، جوان، ایران و... برنامه‌هایی با محتوای خوانش کتاب پخش می‌کنند؛ اما موضوع «کتاب گویا‌» مبحث جدیدی است. چون این برنامه‌های رادیویی همیشه در دسترس نیستند؛ اما «کتاب گویا» در هر لحظه می‌تواند در دسترس مخاطبان قرار بگیرد.

او به تعریف‌های ارائه شده درباره «کتاب گویا» می‌پردازد و می‌گوید: ما برای تولید کتاب‌های گویا سعی کرده‌ایم از ظرفیت‌های رسانه‌ای و هنری رادیو استفاده کنیم. در کتاب صوتی‌های موجود در بازار، یک نفر فقط متن را از ابتدا تا انتها خوانده است، اما ما از عناصری چون افکت و موسیقی استفاده کرده‌ایم تا تولیداتمان حرفه‌ای باشند. همچنین با چند نفر از بازیگران برجسته سینما برای خواندن کتاب‌ها وارد گفتگو شده‌ایم.

این مدیر رادیویی تاکید می‌کند: در 10 سال گذشته برخی ناشران همراه با کتاب‌هایشان سی دی صوتی محتوای کتاب را هم به بازار ارائه داده‌اند. این اقدام در ابتدا مورد توجه نابینایان قرار گرفت و بعدها کاربرد وسیع‌تری پیدا کرد.

او با اشاره به سایت‌هایی که فایل صوتی کتاب‌ها را در اختیار کاربرانشان قرار می‌دهند، می‌گوید: برنامه‌ریزان ایران صدا با بررسی تمامی این وب‌سایت‌ها به مدل جدیدی رسیده اند. ما سعی می‌کنیم در تولید کتاب گویا‌ از چارچوب کتاب خارج نشویم. همچنین به شنونده کمک می‌کنیم که بتواند کتاب را در ذهنش تصویر کند.

مدیر گروه فرهنگ و ادب ایران صدا با اشاره به این نکته که تاکنون 2395 عنوان کتاب گویا توسط رادیوی اینترنتی ایران صدا تولید شده است، تاکید می‌کند: از این میان 2071 عنوان آن در حوزه فرهنگ و ادب قرار می‌گیرد و بقیه آن شامل کتاب‌هایی با موضوعات علمی و ورزشی می‌شود.

مقدسی با بیان این که سیاست کلان ایران صدا‌ تبدیل کتاب‌های موجود در بازار به کتاب گویا‌ست، می‌گوید: در کنار این فعالیت اصلی تاکنون چندین برنامه خوانش کتاب‌ چندین شبکه رادیویی را نیز به کتاب گویا‌ تبدیل کرده‌ایم.

این مدیر رادیویی درباره قیمت کتاب‌های عرضه شده می‌گوید: روی این کتاب‌ها قیمت نازلی گذاشته‌ایم تا کسانی که واقعه علاقه‌مند هستند، جهت دانلود به سایت مراجعه کنند. قیمت این کتاب‌ها زیر هزار تومان است. البته در مناسبت‌های مختلف مثل نمایشگاه کتاب، دهه فجر،‌ هفته دفاع مقدس و... برخی قیمت‌ها صفر می‌شود.

از مقدسی می‌پرسیم آیا کتاب گویا می‌تواند رقیبی برای کتاب‌های سنتی محسوب شود. او پاسخ می‌دهد: ما در نشست‌هایی که همزمان با نمایشگاه کتاب برگزار می‌شود، این موضوع را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

برخی ناشران به کتاب گویا‌ به عنوان یک رقیب نگاه می‌کنند. آنها فکر می‌کنند که این کتاب‌ها بازار نشر را خراب خواهد کرد. در حالی که خیلی از مخاطبان بعد از شنیدن یک کتاب گویا علاقه‌مند می‌شوند اصل آن کتاب را هم بخرند و بخوانند. ضمن این که ما می‌توانیم با مشارکت ناشران، کتاب گویا‌ تولید کنیم و به آنها تحویل دهیم.

مقدسی ادامه می‌دهد: ‌ناشرانی که با ما همکاری کرده‌اند، فواید آن را دیده‌اند.

او از تولید کتاب گویا با عنوان گنجینه‌های شعر فارسی‌ خبر می‌دهد و می‌گوید: سعی داریم اولین کتاب گویا از مجموعه داستان‌های شاهنامه فردوسی را همزمان با روز بزرگداشت فردوسی (25 اردیبهشت)‌ عرضه کنیم.

رادیو جوان نیز همچون دیگر شبکه‌های رادیویی در برنامه‌ای به نام فانوس به موضوع کتاب و کتابخوانی می‌پردازد. یکی از بخش‌های این برنامه یکساعته، خوانش داستان‌های کوتاه است.

طاهره رمضان علی‌پور،‌ سردبیر فانوس‌ به خبرنگار «جام‌جم» می‌گوید: تاکنون داستان‌های کوتاه زیادی از نویسندگانی چون جلال آل‌احمد و صادق چوبک در این برنامه خوانده شده است. متن‌های این کتاب‌ها را مریم واعظ‌پور می‌خواند که خودش از کتابخوان‌های حرفه‌ای است.

او ادامه می‌دهد: در این برنامه از نویسندگان و مترجمان و اهل قلم دعوت می‌کنیم که بخش‌هایی از کتاب خودشان را بخوانند. بخش کتابخوانی برای شنوندگانی مناسب است که وقت کافی برای خواندن کتاب ندارند.

آنها می‌توانند در ترافیک یا در حال انجام دادن کارهایشان، محتوای کتاب را بشنوند. همچنین کسانی که یک بار داستانی را خوانده‌اند، به شنیدن آن از رادیو علاقه نشان می‌دهند.

به گفته رمضان علی‌پور، نقد و بررسی کتاب و گفتگو با ناشران از دیگر بخش‌های برنامه فانوس‌ است.

برنامه فانوس جمعه‌ها ساعت 19 تا 20 از رادیو جوان پخش می‌شود.

احسان رحیم‌زاده / گروه رادیو و تلویزیون