غریبه‌اید یا آشنا؟

ـ تاکسی دربست؟

ـ‌ بله تا شهران چقدر می‌گیرید؟

قیمتی را می گوید و چهره متعجب مرا می نگرد و می گوید:

ـ معلومه خیلی وقته تهران نیستید؟

و شما که هفته پیش تهران بوده‌اید و همین مسیر را با کمتر از این مبلغ به فرودگاه آمده‌‌اید، طعم تلخ سوءاستفاده از خستگی و جایگاه خود را به عنوان مسافر حس می‌کنید.

با وجودی که تاکسیرانی بارها نرخ مصوب کرایه تاکسی‌های فرودگاه و پایانه‌ها را اعلام کرده، اما هنوز میزان کرایه تاکسی‌ها چه در تهران یا در شهرستان‌ها تابع آشنایی شما به مسیر و بومی یا غریب بودن شماست.

مشکل کجاست؟ این قانون‌گریزی و بی‌اعتنایی به نرخ‌های مصوب تنها به بعضی تاکسیداران خلاصه نمی‌شود. فروشندگان کالاها و خدمات دیگر هم در شهرهای مختلف معیار قیمت کالا را با بومی یا غریب بودن شما می‌سنجند.

چنین فضایی در بازار کالا و خدمات نشانه چند نکته است: روابط بین افراد بیش از این که تابع قانون باشد، تابع روابط بین فردی و سلیقه فروشنده و مشتری است. تعلق گروهی در بعضی افراد ارزش بیشتری نسبت به تعلقات ملی دارد. این افراد به لحاظ روان‌شناسی، کسب حداکثر سود را بر رویه یکسانی و قانونمند و حفظ اعتبار گروه و قومیت خود ترجیح می‌دهند. در جوامع سنتی که سنت‌های اجتماعی و تعلقات گروهی قوی‌تر است و رابطه بین افراد پیچیده نیست و زبان، نژاد، گروه‌های قومی، محل زندگی و مکان تولد و... در پیوندهای اجتماعی حرف اول را می‌زند و گروه و قومیت ابزار کنترل جوامع ساده است، اعضای یک گروه به عنوان هم‌محلی و همزبان و همشهری بیشتر به هم وابسته‌‌اند و به اصطلاح هوای هم را دارند، بنابراین هیچ نفع مشترکی بین خود و بقیه نمی‌بینند، از آن سو در جوامع کمی پیچیده‌تر که قانون ابزار ناتوانی در کنترل رفتارهاست، اعضای جامعه برای کسب حداکثر سود به‌راحتی آن را زیر پا می‌گذارند، به این ترتیب ، به نظر می‌رسد سوءاستفاده از موقعیت‌ها در هر دو جنبه چه وابستگی گروهی و چه ضعف و خلأ قوانین نظارتی در کشور ما مصداق دارد.

کتایون مصری / گروه جامعه