شهرنشینی با چاشنی آلودگی صوتی

فروشنده دوره‌گرد قبلی باآن سر و صدای آزاردهنده هنوز محلتان را ترک نکرده که این بار سر و کله فروشنده دیگری پیدا می‌شود و می‌خواهد هندوانه به شرط چاقو بفروشد و به این ترتیب داد و هوارهای آدم‌هایی که آبگرمکن کهنه می‌خرند و میوه و سبزی می‌فروشند تا پایان روز ادامه دارد...

امروزه در جوامع شهری با رشد تکنولوژی شاهد تولید سروصدا و آلودگی صوتی با انواع گوناگون هستیم که این معضل می‌تواند در درازمدت، ضایعات جبران‌ناپذیری را به دنبال داشته باشد.

اصوات آزاردهنده آنچنان با زندگی ما عجین شده و به جزئی از زندگی شهرنشینی تبدیل شده که حواسمان نیست که در این میان خواب پدربزرگ آشفته می‌شود، حال بیماری که در خانه داریم وخیم‌تر می‌شود، خواب ناز نوزادمان کابوس می‌شود و به دنبال آن استرس و مشکلات روحی و روانی ارمغان آدم‌های نسل بعد به جامعه‌مان است.

هرچند طی سال‌های اخیر با به صدا درآمدن زنگ خطر اثرات مخرب آلودگی صوتی بر زندگی ساکنان کلانشهرها، حساسیت‌ها توسط دولت و مسوولان شهری برانگیخته شد و برنامه‌ها و طرح‌های متعددی برای انتقال مشاغل و صنایعی که حضور آنها در سطح شهر موجب بروز آلودگی صوتی می‌شود، ارائه شد اما بیم آن می‌رود در صورت عدم چاره‌اندیشی موثر در آینده‌ای نه چندان دور این مساله هم‌ردیف با معضلات لاینحل دیگری مانند ترافیک و آلودگی هوا در کلانشهرهای کشور جای گیرد.

حالا کافی است معضل آلودگی صوتی را نیز به آلودگی‌‌های هوای شهرهایمان اضافه کنیم تا اثرات مخرب این همه آشفتگی را در تن خسته شهروندان ببینیم.

اگر شدت آلودگی‌های صوتی، بیش از حد آستانه‌های مجاز باشد موجب کاهش قدرت شنوایی، افزایش فشار خون، سردرد، خستگی، تندمزاجی، عصبانیت، اختلال در مکالمات، کاهش قدرت یادگیری در کودکان، افزایش سقط جنین و کاهش وزن نوزادان هنگام تولد نیز خواهد شد.

هرچند مدت‌هاست شهروندان ساکن کلانشهرها به زندگی شهرنشینی توام با چاشنی آلودگی صوتی تن داده‌اند اما هنوز زنگ خطرها برایشان به صدا درنیامده که این آلودگی صوتی چه میزان می‌تواند اثرات مخربی بر جسم و روح آنها داشته باشد.

براساس آخرین اندازه‌گیری‌های ایستگاه‌های سنجش آلودگی صوتی شرکت کنترل کیفیت هوای شهرداری تهران، موتورسیکلت‌ها عامل 49 درصد از آلودگی‌های صوتی در شهر تهران هستند و بیشترین سهم را در ایجاد آلودگی صوتی تهران دارند.

مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای شهرداری تهران در گفتگو با ایسنا گفته است: درباره رعایت استانداردهای آلودگی صوتی برای موتورسیکلت‌ها توجه بیشتری صورت گیرد، زیرا سهم قابل توجهی از آلودگی صوتی شهر مربوط به موتورسیکلت‌هاست و در واقع موتورسیکلت علاوه بر این که معضلات اجتماعی و ایمنی را به همراه دارد به دلیل نداشتن استانداردهای لازم آلودگی هوا و صوتی را به همراه دارد.

رشیدی با تاکید بر این‌که ترافیک سنگین خودروها و نامناسب بودن تکنولوژی خودروها و موتورسیکلت‌ها از دلایل اصلی آلودگی صوتی شهر تهران است، می‌گوید: خودروهای سواری شخصی پس از موتورسیکلت‌ها بیشترین آلودگی صوتی را ایجاد می‌کنند و سهم آنها در آلودگی صوتی شهر تهران به طور متوسط 30 درصد است و پس از آن، خودروهای سنگین عامل 20 درصد از آلودگی‌های صوتی در پایتخت هستند و در این میان سهم اتوبوس‌های شرکت واحد در ایجاد آلودگی صوتی تنها یک درصد است.

کلانشهر تهران یکی از شهرهایی است که ساکنان آن سال‌هاست با کلکسیونی از معضلات شهری مانند آلودگی هوا، ترافیک و آلودگی صوتی دست به گریبانند.

مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای شهرداری تهران، عصبانیت،‌ پرخاشگری، کاهش قدرت شنوایی، پایین‌ آمدن قدرت یادگیری در کودکان و ناراحتی قلبی را برخی اثرات آلودگی صوتی در تهران دانسته و می‌گوید: بزرگراه همت بین شیخ فضل‌الله نوری تا مدرس پر سر و صداترین منطقه تهران است و بیشترین میزان آلودگی صوتی را دارد به صورتی که میزان صدای دریافتی در این بزرگراه ?? دسی‌بل است.

یوسف رشیدی معتقد است: در حالی که این استاندارد در منازل مسکونی در روز ?? دسی‌بل است منازل اطراف این بزرگراه ?? تا ?? دسی‌بل صدا دریافت می‌کنند که اگر دیوار صوتی در این بزرگراه نصب شود صدا حدود 12 تا 15 دسی‌بل کاهش می‌یابد و به ?? دسی‌بل می‌رسد و به این ترتیب، آلودگی صوتی این منطقه از شرایط بحرانی خارج می‌شود.

وی با تاکید بر این‌که اثرات مخرب آلودگی صوتی بر خلاف آلودگی هوا به مرور زمان در زندگی شهروندان خودنمایی می‌کند، می‌افزاید: عصبانیت، پرخاشگری و کاهش قدرت شنوایی از جمله عوارض بالا بودن آلودگی صوتی است و کودکان افرادی که در محیط‌های پر سر و صدا زندگی می‌کنند، از قدرت یادگیری پایینی برخوردار هستند.

رشیدی با بیان این‌که کودکانی که در مناطق پر سر و صدا به دنیا می‌آیند، معمولا وزن پایینی دارند، توضیح می‌دهد: هورمون آدرنالین در افرادی که در مناطق پر سر و صدا زندگی می‌کنند ترشح بالایی دارد و ترشح زیاد این هورمون موجب می‌شود رگ‌های خونی باریک شود و خون‌رسانی به مغز و جنین بخوبی انجام نگیرد و عدم خونرسانی مناسب به مغز، باعث فشار به قلب می‌شود و ناراحتی قلبی ایجاد می‌کند.

آلودگی صوتی شهر ما در حالی رو به افزایش است که به گفته بسیاری از مراکز پژوهشی در دنیا آلودگی صوتی نسبت مستقیمی‌با افزایش احتمال ابتلا به بیماری‌های مختلف دارد. به عنوان مثال اختلالات خواب و افزایش احتمال ابتلا به بیماری‌های مختلف از پیامدهای آلودگی صوتی است.

کارشناسان شرکت کنترل کیفیت هوا معتقدند اگرچه ممکن است ساکنان منازل حاشیه اتوبان‌ها و اماکن پرسروصدا از روی عادت، مشکل زیادی برای خوابیدن نداشته باشند ولی به طور یقین، آلودگی صوتی، اثرات نامطلوبی بر جسم و روح فرد می‌گذارد.

یکی از آلوده‌ترین مناطق تهران از لحاظ آلودگی صوتی، منطقه مهرآباد است که به گفته مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای شهرداری تهران، با وجود کاهش پروازهای فرودگاه مهرآباد همچنان این منطقه آلوده است.

یوسف رشیدی با اشاره به این‌که بیشتر فرودگاه‌های دنیا مجهز به سیستم نویز مونیتورینگ هستند و آلودگی صوتی هواپیماهایی را که در آنها فرود می‌آیند، به صورت آنلاین اندازه‌گیری می‌کنند، می‌گوید: این هواپیماها در صورت ایجاد آلودگی صوتی بیش از حد مجاز جریمه می‌شوند و در برخی فرودگاه‌ها نیز به آنها اجازه فرود داده نمی‌شود که این سیستم در فرودگاه مهرآباد وجود ندارد.

وی تاکید می‌کند: بهترین راهکار با توجه به اینکه استاندارد آلودگی صوتی در شب 10 دسی‌بل کمتر از روز است، انتقال پروازهای شب فرودگاه مهرآباد به امام خمینی(ره) است.

براساس اندازه‌گیری ایستگاه‌های سنجش آلودگی صوتی، بزرگراه‌های مدرس، چمران، رسالت، آیت‌الله سعیدی و جاده قدیم کرج آلودگی صوتی بیش از حد استاندارد دارند.

به گفته مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای شهرداری تهران، منطقه 6 همچنان بیشترین آلودگی صوتی را در شهر تهران دارد و 470 مرکز آموزشی و 138 مرکز درمانی در این منطقه در معرض آلودگی صوتی قرار دارند.

به گفته رشیدی، پس از منطقه 6 مناطق 10، 11، 12، 7 و 13 پر سر و صداترین مناطق شهر تهران محسوب می‌شوند.

وی هشدار می‌دهد: در حالی که حد مجاز آلودگی صوتی برای مناطق مسکونی در روز 55 دسی بل و در شب 45دسی‌بل است، اما اکنون شهروندان در بیشتر خیابان‌های تهران آلودگی صوتی بسیار بالاتر از حد استاندارد را تحمل می‌کنند و بسیاری از مراکز آموزشی و درمانی در معرض آلودگی صوتی قرار دارند.

کارشناسان معتقدند نصب دیوارهای صوتی اطراف بزرگراه‌‌ها می‌تواند تا حدودی به کاهش میزان آلودگی صوتی کمک کند.

مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای شهرداری تهران نیز مهم‌ترین راهکار کنترل آلودگی صوتی در کلانشهرها را نصب دیوارهای صوتی می‌داند.

به گفته رشیدی، امکان سنجی برای نصب دیوارهای صوتی در تمام بزرگراه‌های کشور انجام و هزینه‌ها، جنس و نوع این دیوارها بررسی شده؛ به طوری که نصب دیوار صوتی در بخش‌هایی از 4 بزرگراه کردستان، یادگار امام، رسالت و شهید همت در دستور کار قرار گرفته است.

وی می‌افزاید: اگرچه نصب دیوار صوتی در بخشی از بزرگراه کردستان به طول 2 کیلومتر حدود 4 میلیارد تومان و در فضای باز حدفاصل تونل کوچک و تونل بزرگ رسالت نصب دیوار صوتی شفاف حدود یک میلیارد تومان هزینه دربرخواهد داشت، اما با این حال، پیش‌بینی می‌شود با نصب این دیوار صوتی، تراز صوتی واحدهای مسکونی 10 تا 15دسی‌بل کاهش خواهد یافت.

هر چند مشکل آلودگی صوتی و اثرات مخرب آن بر جسم و روح ساکنان کلانشهرها هنوز به طور جدی خودنمایی نکرده و حساسیت شهروندان و مسوولان نسبت به این موضوع در مقایسه با معضلات دیگر شهری همچون ترافیک و آلودگی صوتی برانگیخته نشده است، اما با توجه به این اصل که پیشگیری بهتر از درمان است، ضروری است مسوولان پیش از این‌که آلودگی صوتی نیز به معضل لاینحلی تبدیل شود از هم اکنون راهکارهای موثری برای کنترل مشکل آلودگی صوتی بویژه در کلانشهرها به اجرا درآورند.

فراموش نکنیم اگر ترافیک و آلودگی هوا با ایجاد انواع و اقسام بیماری‌ها و عوارض متعدد آن جسم شهروندان را می‌آزارد، هجوم انواع اصوات آزاردهنده در زندگی شهرنشینی، علاوه بر آزار روحی زمینه ابتلا به انواع بیماری‌های روانی و تنش‌های عصبی را برای شهرنشینان فراهم می‌آورد؛ شرایط ناخوشایندی که در آینده نه چندان دور می‌تواند تهدیدی جدی برای یک جامعه سالم و شهروندان آن باشد.

پوران محمدی
گروه جامعه