پاسخ به پرسش‌های ‌حقوقی

اعتبار امر مختومه

سید مسعود - س (آزاد شهر) - اوایل سال 1385 فرزند ارشد اینجانب در دریاچه مصنوعی احداثی شهرستان گنبد کاووس غرق شد. ابتدا دادخواستی علیه مسببان احداث این دریاچه غیراستاندارد و فاقد هرگونه تجهیزات ایمنی با توجه به این‌که محل تفرجگاه شهروندان گنبدی نیز است تقدیم دادسرای شهرستان کردم که پس از سیر قانونی، پرونده به کارشناسی احاله شد. کارشناس مربوط با توجه به این‌که جوان بود و تازه‌کار و فاقد هرگونه تجربه کاری، پس از گذشت حدود 2 ماه از وقوع حادثه، اقدام به کارشناسی و بازدید از محل کرده و در نهایت با توجه به این‌که انتظار داشت مبلغی بجز دستمزد خود دریافت کند، به علت ناتوانی بنده در پرداخت این مبلغ، پس از گذشت 3 ماه و نیم از وقوع حادثه نظریه‌ای مبنی بر 100درصد مقصر بودن فرزند بنده به دادسرا ارائه کرد که مورد اعتراض بنده واقع شد و در پی آن بنده تقاضای اعزام کارشناسان مجدد (هیات 3 نفره کارشناسی) کردم که پس از گذشت حدود 6 ماه از تاریخ حادثه به محل اعزام و در همان دادسرا پرونده را مطالعه و بنا به اظهار خودشان نظریه مشورتی که همان تایید کارشناسی اولیه بود را به دادسرا اعلام کردند و به بهانه این‌که ایام ماه رمضان بود و باید به گرگان برمی‌گشتند، از محل حادثه بازدیدی به عمل نیاوردند. در نهایت این نظریه و کارشناسی مجدد مورد اعتراض واقع شد و بازپرس پرونده اظهار کردند که اگر اعتراضی دارید باید مبلغ 550‌ (پانصدو پنجاه) هزار تومان بابت کارشناسی هیات 5 نفره به حساب واریز کنید تا از تهران یا استان‌های همجوار اعزام شوند که به علت نپرداختن این مبلغ توسط بنده، پرونده به دادگاه ارجاع و بدون این‌که دادگاه اظهارنظری کند، شکایت بنده را رد و دال بر بی‌اساس بودن شکایت بنده رای صادر شد که پس از گذشت حدود 5/1 سال از تاریخ حادثه پرونده به تجدیدنظر استان ارسال که تجدیدنظر عینا دستور بایگانی پرونده را صادر کرد و به خودی خود، پرونده قتل شبه‌عمد برابر تبصره 3 ماده 295 قانون مجازات‌ اسلامی مختومه و بسته شد. حال بنده چکار می‌توانم انجام دهم؟ آیا راهی برای پیگیری این پرونده وجود دارد؟

پاسخ: یکی از مشکلات پرونده‌های قضایی این است که افراد به جای اقدام به انتخاب وکیل مناسب و ماهر، خود به تنهایی پیگیری تمامی مراحل را به عهده می‌گیرند و در این شرایط به دلیل بی‌اطلاعی از قوانین یا برداشت‌های نادرست از قانون، موفق به احقاق حق خود نمی‌شوند. متاسفانه در چنین موردی نیز همین رویه طی شده و جنابعالی عملا نمی‌توانید کاری در خصوص این پرونده انجام دهید. طبق قانون وقتی شکایتی صورت می‌گیرد و بر اساس آن رای صادر می‌شود، پرونده مختومه شده و آن موضوع «اعتبار امر مختومه» پیدا می‌کند و دیگر به صرف آن موضوع فرد نمی‌تواند شکایت یا دادخواستی طرح کند. به همین دلیل عملا در مورد این پرونده شما نمی‌توانید کاری انجام دهید.

تمکین و مهریه

جواد - م (اسالم): حدود 2 سال پیش همسرم بدون اجازه من و بی اطلاع من، زمانی که من سر کار بودم، به همراه تنها فرزندم که یک دختر بچه است، منزل مسکونی مشترک را ترک کرده و به خانه پدری خودش رفت. طی این مدت فرستادن ریش سفیدهای فامیل و همین‌طور وساطت و میانجیگری اقوام برای بازگرداندن همسرم به منزل مسکونی و ادامه زندگی مشترک میسر واقع نشد. لذا بنده به سراغ قانون رفتم. در ابتدای کار با ارسال اظهارنامه همسرم را دعوت به زندگی کردم اما او جوابی نداد. سپس با طرح شکایت تمکین، دادگاه من و همسرم را به شورای حل اختلاف معرفی کرد و در آنجا نیز به دلیل نداشتن دلیل و عذر موجه و مدارک کافی، همسرم محکوم شد اما باز هم حاضر به سازش و بازگشت به زندگی نشد. در نهایت پرونده به دادگاه ارجاع شد و در دادگاه بدوی همسرم محکوم به تمکین خاص و عام شد اما به رای دادگاه در خصوص تمکین اعتراض کرد که البته این رای در دادگاه تجدید نظر نیز تایید شد. همسرم در دادگاه حضانت دختر شش ساله ام را به من واگذار کرد. در حال حاضر سوال‌های من این است: الف: آیا همسرم می‌تواند حضانت فرزندم را از من بگیرد؟ ب: آیا به همسرم نفقه حال و نفقه گذشته تعلق می‌گیرد؟ ج: شرایط پرداخت مهریه او چگونه است و آیا مهریه به او تعلق می‌گیرد؟

پاسخ: الف: چون رای قطعی صادر شده دیگر همسرتان نمی‌تواند حضانت فرزندتان را از شما بگیرد. مگر این‌که از طریق دادگاه سلب صلاحیت پدر اثبات شود و در آن صورت حضانت به ایشان می‌رسد. ب: چون رای مبنی بر عدم تمکین همسر شما صادر شده، نفقه‌ای به وی تعلق نمی‌گیرد. نفقه تنها در شرایطی به زن تعلق می‌گیرد که از همسرش تمکین داشته باشد. ج: مهریه در هر صورت تعلق می‌گیرد. بستگی دارد چه زمانی زن مهریه را مطالبه کند. به هرحال به این مساله باید توجه داشته باشید که مهریه حقی است که تحت هیچ شرایطی از بین نمی‌رود.

علیرضا حسینی
وکیل پایه یک دادگستری