سوگ سرخ در محرم
یکی از قابلیتهای رسانه همسو شدن با شرایط خارجی و مسائل اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و تاریخی است؛ به طوری که برنامهها در جهتگیری محتوایی موضوعی تلاش میکنند تا آیینهای باشند برای نشان دادن درونمایه مفاهیم بیرونی.
محرم همواره یکی از عناصری بوده است که رسانه را از هر حیث همراه خود ساخته و تاثیری همهجانبه بر برنامهها داشته است، چه از لحاظ ساختاری و چه از منظر محتوا و موضوع، اما این که برنامهسازان چگونه فرهنگ عاشورایی و محرم را دستمایهای سازند برای برنامههای خود، مسالهای است که کمتر بدان توجه شده است؛ هرچند در سالهای اخیر سعی شده تا با نگاهی عمیقتر به این جریان و نهضت، برنامههایی در سطح قابل قبول از حیث محتوا به مخاطب عرضه شود.
در این بین شمار اندکی از برنامههای مناسبتی که محتوایی عمیق و کاربردی دارند نیز بسیار خوش درخشیده و مخاطب را به دیدن برنامههایی فاخر در ایام محرم امیدوار ساختهاند، اما در بحث برنامههای معارفی و خاصه در ایام محرم، نکته قابل تامل این است که رسانه در جهتگیری شتابزده خود، قبل از آغاز ایام سوگواری به پیشواز محرم رفته و طبیعتا این همسویی در روزهای تاسوعا و عاشورا به اوج خود میرسد و رفتهرفته این جهتگیری کمرنگتر شده و تا اربعین حسینی که برنامههایی از این دست جان تازهای میگیرند، تقریبا خبری از محرم در رسانه و خاصه تلویزیون نیست.
پورحامدی که امسال تهیه برنامهای با عنوان «سوگ سرخ» را برعهده داشت، معتقد است: «در بحث برنامههای مناسبتی میبینیم که تلویزیون 2دهه عزاداری پخش میکند و بعد تمام... در حالی که فکر میکنم باید بیشتر در این زمینه کار شود. ما ماهها برای ساخت یک برنامه تلاش و پیگیری میکردیم، ولی براحتی فوتبال جایگزین برنامه ما میشد. البته این را به حساب محدودیتهای رسانه میگذارم.»
«سوگ سرخ» که از روزهای آغازین محرم روی آنتن رفت، مثال بارزی است از یک برنامه مناسبتی که از حیث بار مفهومی و دیدی همهجانبه و عمیق به واقعه عاشورا توانست از جایگاه قابل قبولی در بین برنامههای معارفی این ایام برخوردار شود.
تهیهکننده «سوگ سرخ» در این خصوص میگوید: «من به دلیل این که برنامهساز شبکه 3 هستم و با جوانان پویا و اهل مطالعه سر و کار دارم از مطالبات مخاطب اطلاع دارم. در مجموعه قبلی که تحت عنوان منطقه آزاد روی آنتن رفت نیز نیازهای مخاطبان جوان را دریافتم. درخصوص برنامههای مناسبتی فکر میکنم رسانه راه را اشتباه رفته است. نسل جوان سوالات زیادی دارند، چون اهل مطالعه هستند و میخواهند به لایههای زیرین و مفهومی مساله نفوذ کنند. ما حتی در افتتاحیه برنامه عزاداری هم داشتیم. بهترین مراسم عزاداری را بررسی کردیم که از تحریف و اغراق به دور بودند و در برنامه حتی سینهزنی هم داشتیم. ما برای این که به فرهنگ عاشورا بپردازیم، مسائلی را مدنظر داشتیم که مورد نیاز جامعه و مردم بود.»
پورحامدی ادامه میدهد: «سال گذشته نیز همین برنامه را براساس تحریفاتی که در واقعه عاشورا پیریزی شده بود، تولید کردیم. برنامه از حرکت امام از مدینه شروع شد و مسائلی که در رابطه با تحلیلها میبایست بدانیم و این که چه چیزهایی لازم است را از زبان کارشناسان ارتباطات و خبر و کسانی که در تاریخ اسلام مسلطند، گام به گام در برنامه بررسی کردیم. امسال نیز برنامه را با این سوال آغاز کردیم که محصول واقعه عاشورا چه بوده و ما چه کردیم برای نشر این فرهنگ؟... و حیات طیبهای که مدنظر امام حسین (ع) بود را در تعاریف فلاسفه اسلامی، اروپایی و غرب بررسی کردیم... حال اگر این حیات طیبه را از ما بگیرند، دیگر زندگی ارزشی دارد یا نه؟ امام حسین (ع) میگوید نه... مرگ و شهادتطلبی ارزشهایی در نظام عاشورا هستند که باید در برنامههای ما مدنظر باشد.»
یکی از ویژگیهای «سوگ سرخ» پرهیز از سطحینگری و پرداختن به حواشی بود که در متن واقعه عاشورا تاثیری شگرف و غیرقابل انکار داشت. «سوگ سرخ» در حقیقت با عبور از کل به سمت جزء تصویر وفاداری، از خود گذشتگی و پیام اصلی عاشورا را در مدیوم رسانه به مخاطب عرضه کرد؛ چیزی که کمتر در برنامههای مناسبتی این ایام بدان توجه شده است: «در این برنامه سعی کردهایم تا به خصوصیات 72 یار امام بپردازیم و این که ببینیم چه جایگاهی در این واقعه داشتند و بصیرتی را که به آن بارها توجه شده است در یاران امام پیدا کردیم و آیتمی شکل گرفت که تحت عنوان فرهنگ سرخ شهادت، وفاداری و دلاوری یاران امام را نشان میداد.
فریادهای سرخ نیز آیتمی دیگر بود که تجلی تمام معنویات یاریکنندههای واقعی را منعکس میکرد.
ما حتی بخشی را برای تحلیل کارشناسی رجزهایی که یاران امام در زمان جنگ میخواندند باز کردیم اما بعد دیدیم که آنقدر این رجزها گویاست که نیازی به تحلیل ندارد و با یک ویدئوگرافیک جذاب به زبان فارسی و عربی به بهترین شکل برای مخاطب ارائه شد.»
گفتنی است، «سوگ سرخ» در ایام اربعین حسینی نیز در 2 ویژهبرنامه از شبکه 3 سیما پخش خواهد شد.
آزاده خواجه نصیری
گفت و گو
