زندگی در قفس طلایی

همه 5700نفر مردم بومی عسلویه صیاد نیستند غیر از تجارت با کشورهای حاشیه خلیج فارس که از دیرباز منبع درآمدی آنها بوده ، ارائه خدمات به سیل افراد جویای کار و شاغلان در منطقه بتازگی به فهرست مشاغل آن افزوده شده است . حالا دیگر در هر جایی از عسلویه که هستید می توانید پیتزا را به صورت تلفنی سفارش دهید. کنار مغازه ای که شکل و شمایل آن به مغازه های کلانشهرها شبیه است ، مردی 57ساله مغازه خود را از یک سال پیش دایر کرده است . محل زندگی او یکی از روستاهای شهرستان لامرد، واقع در جنوب استان فارس است که یکی از راههای ارتباطی به عسلویه از این شهرستان می گذرد. او می گوید از لامرد برای مغازه خود جنس می آورد. دلیل او هم برای انتقال مغازه اش به عسلویه ، نرخ بالای کالاها و خدمات در این منطقه است . او اکنون سود بیشتری به دست می آورد. چراکه قیمت برخی اجناس در عسلویه خیلی گران تر از تهران عرضه می شود، مثلا گلابی و انگور اگر در تهران کیلویی 700تومان باشد، در عسلویه به قیمت کیلویی 1500تومان عرضه می شود. او می گوید: «عسلویه پیش از رونق یافتن ، بیشتر محلی برای ورود کالای قاچاق به کشور بوده است و کمتر کسی به این منطقه تردد داشته است.» این منطقه را مهندس سلیمانی ، تکه ای از آتش می نامد و گرمای فوق العاده هوا را دلیل این خطاب خود عنوان می کند. برخلاف این که خود در لامرد، گرمترین نقطه استان فارس ، زندگی می کند، او حاضر شده در این شرایط طاقت فرسا کار کند، به این دلیل که حقوق پایه اش با داشتن مدرک مهندسی عمران ماهیانه 500هزار تومان است و او پیش از اشتغال در عسلویه ، تنها 250هزار تومان از پالایشگاه - در دست احداث - پارسیان واقع در جنوب فارس حقوق دریافت می کرده است . در قلب منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس ، روستای نخل تقی از بخش عسلویه قرار دارد. نجفی ، عضو شورای اسلامی این روستا می گوید: «بیشتر تاسیسات صنعتی منطقه ویژه در زمینهای کشاورزی احداث شده است و مردم به همین علت ، شغلهای کشاورزی و دامداری خود را از دست داده اند. محمد خواجه ، می گوید: «منطقه ویژه بالاجبار تمام زمینهای کشاورزی مردم را به قیمت هر مترمربع 2500تومان خریده است ، باوجود این که خود این زمینها را هر مترمربع 25هزار تومان به شرکتهای فعال در منطقه می فروشد.» با این حال ، رخت بستن کشاورزی تنها تاوان این منطقه پس از ورود صنعت به آن نبوده است . این عضو شورای بندر عسلویه اضافه می کند: «یکی از بزرگترین مشکلات ما، زباله هایی است که در شرکتهای صنعتی تولید می شود. هزینه جمع آوری آنها مبلغی بالغ بر 3میلیون و 200هزار تومان در هر ماه است که تاکنون شورای عسلویه به تنهایی خود این زباله ها را جمع آوری کرده و حتی نسبت به دریافت کمک از منطقه ویژه در حد استفاده یک روز در هفته از لودر برای جمع آوری زباله موفق نشده است.» زمانی که وی صحبت می کرد، برق قطع شد و کولر گازی مستقر در ساختمان آموزش و پرورش عسلویه از کار افتاد و دانه های عرق بر چهره های حاضران کم کم نمایان شد. یکی از حضار در حالی که می رود آب خنک بیاورد، در حین رفتن می گوید: «هر روز حدود 8ساعت برق نداریم.» در همین لحظه حرف از آب مصرفی مردم هم می شود و محمد خواجه می گوید: «روز گذشته یکهزار لیتر آب شیرین را به قیمت 5هزار تومان خریدم که این آب از کنگان یا روستای بیدخون در همین منطقه به عسلویه حمل می شود.» او می افزاید: «هر 3 یا 4روز یک بار به مدت 2 ساعت ، آب در لوله های منازل عسلویه جاری می شود که کیفیت بسیار پایینی دارد».

چراغی که به خانه رواست

منطقه عسلویه در حالی که محل فرآوری بخش عظیمی از منابع فراوان گازی کشور است ، خود از گاز طبیعی بهره مند نیست . عباس قنبری ، کارمند اداره آموزش و پرورش عسلویه می گوید: «برای یک سیلندر گاز 800 تا 900 تومان پول می دهیم و این در حالی است که اگر حقی برای بهره مندی از گاز طبیعی باشد ، چرا عسلویه این حق را نداشته باشد که البته دارد؛ از این گذشته شنیده ایم که برای کنگان می خواهند لوله کشی گاز کنند ، اما در اینجا حتی هیچ شعاری هم داده نمی شود.» او همچنین از اشتغالزایی فراوان منطقه برای نیروهای متخصص داخلی و خارجی سخن به میان می آورد و اضافه می کند: «جوانان بومی برای اشتغال سختی زیادی می کشند، آنها برای این امر باید به فرمانداری و اداره کار مراجعه کنند و نامه بگیرند؛ اما جوانان دیگر مناطق کشور با برخورداری از پروازهای هواپیمایی در راحت ترین وضعیت جذب شرکتهای منطقه می شوند و از استراحتگاه خاص خود نیز برخوردارند.» عباس قاسمی ، همکار وی در همین زمان وارد بحث می شود و می گوید: «البته نباید کم لطفی کرد، چراکه بیکاری در میان جوانان عسلویه بسیار کمتر از پیش و در حد صفر است.» احمد دریایی ، معلم ابتدایی ، فردی است که نسبت به وضعیت آموزشی دانش آموزان عسلویه نگران است . او می گوید: «اینجا معلمان ابتدایی به تدریس دانش آموزان دبیرستان می پردازند و یا این که معلم فیزیک ، عربی درس می دهد و یا نظیر آن که تاثیر منفی در سطح علمی دانش آموزان این منطقه دارد. او آرزو می کند که ای کاش شرکتهای حاضر در عسلویه حاضر می شدند بخش بسیار کوچکی از سود خود را صرف امور فرهنگی در این منطقه دورافتاده و همچنین آوردن معلمان متخصص به سر کلاسهای درس دانش آموزان عسلویه کنند. با همه این اوصاف ، عیسی بحرینی معتقد است : «ورود صنعت به منطقه عسلویه به طور قابل توجهی بر فرهنگ مردم تاثیر گذاشته است ». وی از تعادل فرهنگی مردم منطقه با افرادی از دیگر مناطق کشور به عنوان تاثیر مثبت یاد می کند و می گوید: «ورود صنعت از نظر اقتصادی باعث پیشرفت مردم منطقه نیز شده است.»

شبیه پایتخت

آنچه پیش از این در قالب مشکلات آمد، تنها گریبانگیر مردم عسلویه نیست و در این ارتباط کافی است صحبت های مهندس مرادی ، مدیر کارگاه یک شرکت فعال در منطقه را بشنویم . او معتقد است : «امکانات شهری و منطقه ای در عسلویه برخلاف جذب نیروهای فراوان در این منطقه به دلیل موقعیت های خاص منطقه ویژه اقتصادی پارس ، اصلا رشدی نداشته است». به اعتقاد وی ، تنها امکانات اولیه عسلویه ، برق ، آب و خدمات رسانی است و رشد و توسعه خطوط تلفن ، تلفن همراه ، دورنگار و پست راضی کننده نیست . وی خاطرنشان می کند: «از نظر بافت شهری و انجام خدمات خودروها، عسلویه بافتی بسیار قدیمی ، ناکارآمد و غیرایمن دارد و داشتن موتور برای حمل ونقل افراد در این منطقه ، مشکل را چند برابر می کند». این گفته مهندس مرادی دقیقا در عسلویه نمود خارجی دارد که مانند تهران که در میدان ها و خیابان های پرتردد موتورسوارانی برای حمل ونقل مسافر مستقرند در عسلویه هم نیز موتورسواران به مسافرکشی مشغولند. مهندس مرادی در بخش دیگری از حرفهای خود از فعالیت نداشتن هتل و مهمانسرای مناسب در عسلویه انتقاد می کند و می گوید: «شما اگر شخصی جویای کار باشید و در قالب غیرشرکتی در این مجموعه وارد شوید، بجز ساحل و کنار خیابان جای اسکان وجود ندارد و یا چنانچه به عنوان کارمند در یک شرکت فعال باشید و نتوانید از مرخصی های 5روزه خود استفاده کنید و نیاز داشته باشید که خانواده به شما سر بزند، سرپناهی برای استقرار شبانه خانواده تان نیست». وی تصریح می کند: «این منطقه ویژه اقتصادی ، بستر جذب نیرو در کلیه تخصص هاست ، اما امکانات در حد صفر است».

عسلویه فردا

حسین موذن ، دانش آموز سال دوم دبیرستان در ساحل بندر به نظاره دریا نشسته است . در چارچوب تصویری که در پهنه نگاه او نقش بسته است ، لنجهای آرام گرفته در اسکله و کمی دورتر از آن شعله های فروزان صنایع فرآوری گاز دیده می شوند. او می گوید: «ماهی ها دارند خیلی کم می شوند اسکله هم که لایروبی نمی شود آب خوردن هم نداریم با این حساب ، آینده زیبا نیست». شاید او زیبایی آینده خویش و زادگاهش را در تور ماهیگیری اش ترسیم کرده که در فراق پدر، به طور متوسط روزانه 2 تا 3 کیلوماهی به ارزش 4یا 5هزار تومان را به خانه می برد یا می فروشد؛ اما انگار آینده در نگاه علی سلیمی ، دانش آموز اول راهنمایی به شکلی دیگر ترسیم شده است . او زمانی توجهم را جلب کرد که از پخش مستقیم اظهارات یکی از اعضای کابینه صدام از تلویزیون دبی سخن می گفت ؛ چرا که این موضوع را از میان برنامه های شبکه های عرب زبان کشورهای حاشیه خلیج فارس که در عسلویه براحتی قابل دریافت است ، حکایت می کرد. او درباره آینده عسلویه معتقد است : «شهر من نیز مثل شهرهای دیگر، گسترش خواهد یافت و گاز طبیعی و آب شیرین به خانه هایمان لوله کشی خواهد شد.» عیسی بحرینی ، 47 ساله هم چشم انداز آینده منطقه را روشن و امیدبخش می داند اما از جابه جایی احتمالی کل روستاهای منطقه عسلویه به عنوان نقطه ابهام آینده یاد می کند و می گوید: «شنیده شده که قرار است کل منطقه را به یک منطقه صنعتی تبدیل کنند که فقط در خدمت منطقه ویژه باشد؛ البته این روزها احتمال تحقق آن کم شده ولی به صورت صددرصد هم منتفی نشده است ». مهندس احمد جمی ، مدیرعامل شرکت منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس در این ارتباط اذعان کرده است در مواردی که تخلیه روستاهای واقع در منطقه لازم بوده ، با ترسیم آینده ای روشن برای ساکنان آن در قبال تخلیه روستا ، این عمل انجام شده است . سرانجام پس از یک روز بودن با مردم خونگرم عسلویه در هوای گرم و غیرمنتظره ابتدای پاییز در این منطقه ، زمان بازگشت فرا می رسد انگار که هر چه مسیر را طی می کنیم عسلویه همچنان هست انگار سرنوشت آن با دیگر نقاط این مرز و بوم پیوند خورده است . یک حس قوی در من وجود دارد که می گوید: این آخرین سفر تو به عسلویه نیست و تو در آینده نیز دوباره عسلویه را خواهی دید و اما این بار آینده غرورانگیز آن را.

گزارش و عکس : سیداحمد نجفی