در نقش رابینسون کروزوئه

تعداد پرسش‌های یک غریبه را در جایی که نقشه وجود دارد با جایی که نقشه‌ای در کار نیست می‌توان مقایسه کرد. انتخاب با ما است که اندک بپرسیم و به‌جا، یا بسیار و از همه کس. این خواندن مختص نقشه نیست، توان خواندن یک نمودار، شکل یا تصویر و تحلیل اطلاعات آن از جمله چیزهایی است که در آموزش‌های مدرسه و دانشگاه نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. اگر تجربه آزمون‌های بین‌المللی سنجش دانش یا مهارت‌ را داشته باشیم می‌توانیم نمونه‌های این‌چنینی را برشماریم. برای مثال می‌توان به آزمون IELTS زبان انگلیسی اشاره کرد که در آن، خواندن، درک و تشریح نمودار و جدول اهمیت دارد. استاد فقید ما دکتر محمدحسین سلیمی که نامش با دانش نوآوری نظام‌یافته و TRIZ پیوند به‌یاد ماندنی خورده است می‌گفت برای این که هر نوشته‌ای را خوب بفهمید، آن را به یک نمودار تبدیل کنید؛ حتی کتاب‌های داستان و رمان‌ها را. او برای نگارش یک مقاله، اول نقشه محتوا را روی کاغذ می‌آورد و بعد آن را بخش‌بخش می‌ساخت و می‌نوشت.

این روزها که نقشه‌ها و مسیریاب‌ها به بازار ایران آمده‌اند و با داشتن یک گوشی همراه، ما را با صوت و تصویر در یافتن مقصد و رسیدن به آن راهنمایی می‌کنند، نقشه‌داری و نقشه‌خوانی اهمیتی خاص‌تر می‌باید. پیشتر سخن از ضرورت داشتن نقشه بود و کمکی که به ما می‌کند و حالا با داشتن ساده و رایگان نقشه‌ها روی تلفن‌های همراهمان، توان خواندن نقشه و کار با مسیریاب‌ها اهمیت می‌یابد. دوستی می‌گفت تصور کنیم که رابینسون کروزوئه یا کریستف کلمب از این گوشی‌های امروزی ‌داشتند و نقشه دنیا و شهرها و دریا و ابر و باد و مه و خورشید و فلک هم در آن بود. چه می‌شد و چه می‌کردند؟ و می‌توان ادامه داد که هر یک از ما در دنیای امروز مثل یک کریستف کلمب یا رابینسون کروزوئه باشیم؛ دنبال چه و کجا می‌گردیم و چطور آن را می‌یابیم و بدان می‌رسیم؟

حجم اطلاعات دنیا و شیوه‌های ارایه آن به حدی دگرگون شده است که نیاز داریم به‌جای خواندن صدها صفحه متن، به نمودارها و شکل‌ها و نقشه‌ها رجوع کنیم. مرور کردن یک وب‌سایت و گشتن در آن برای یافتن چیزی که می‌خواهیم با پرسه زدن در آن ساده‌تر است یا نگاهی به نقشه سایت و فهرست محتوا؟ این‌روزها نقشه‌خوانی و پیدا کردن موقعیت به ایستگاه‌های اتوبوس و محیط‌های شهری هم تسری یافته است. با نقشه‌های راحت‌تر و آگاهانه‌تر به مقصد خود می‌رسیم.