اول ایمنی بعد حرکت ...

«سفر بخیر» عنوان برنامه‌ای است که حدود 5‌‌سال پیش توسط گروه اجتماعی شبکه 3 سیما در ایام نوروز و 3 ماهه تابستان روی آنتن می‌رفت و مدتی است که بنابر سیاست‌هایی مبنی بر کاهش خسارات جانی و مالی در جاده‌ها و افزایش بار ایمنی سفرهای بین‌شهری، این برنامه به صورت هفتگی پخش می‌شود.

رعایت قانون و مقررات راهنمایی و رانندگی در هر کشوری یکی از اولین نشانه‌هایی است که بیانگر پیشرفت و سطح فرهنگ عمومی آن جامعه است و پذیرش آن از طرف افراد جامعه نه فقط به عنوان یک هنجار اجتماعی بلکه به منزله حرمت‌گذاری به یک همشهری یا هموطن است.

در چند سال اخیر، رسانه در این خصوص تلاش‌های قابل توجهی انجام داده است. ساخت انیمیشن‌های متعدد و مجموعه‌های سریالی و همچنین اطلاع‌رسانی در قالب تیزر، آنونس، زیرنویس و... همواره مخاطب را به صورت لحظه‌ای با این موضوع درگیر کرده است، اما فرهنگ‌سازی در این خصوص مساله‌ای است که تنها با افزایش کمی برنامه‌ها میسر نمی‌شود.

در این زمینه واقع‌بینانه‌ترین عنصری که می‌توان با اعتماد به تاثیرگذاری‌اش از آن بهره برد، استفاده از بخش‌های مستند در کنار نکات آموزشی است. گزارش‌های مستند کنترل نامحسوس که به عنوان‌بخشی در دل برنامه «سفر بخیر» گنجانده شده است، با انعکاس حوادثی که هر روز صدها بار در بزرگراه‌های ما اتفاق می‌افتد، بیشتر با ذهن مخاطب گره می‌خورد.

شاید مهم‌ترین دلیلی که انیمیشن‌های راهنمایی و رانندگی را با استقبال عمومی مواجه کرده است، استفاده از وقایع و تصادفات نزدیک به واقعیت است. کنترل نامحسوس در حقیقت یک نوع فرهنگ‌سازی عام و خاص است.

این بخش در وهله اول با نمایشی از تقابل جرایم و قانون، نوعی پندآموزی را در ذهن بیننده بیدار می‌کند. از طرفی برخورد قاطع، بموقع و سالم یک پلیس قانونگذار را در جامعه بسط می‌دهد که خود می‌تواند در گستره فرهنگ برخورد با متخلفان بازتاب خوبی داشته باشد.

عمده‌ترین تلاش برنامه‌سازان «سفر بخیر» کاهش تصادفات و ایجاد ایمنی برای مسافران در جاده‌هاست که در حقیقت بخش‌های اطلاع‌رسانی و علمی برنامه در قالب آیتم‌های مسابقه، نماهنگ‌ها و مباحث کارشناسی، ‌استودیو 110 و حتی در المان‌های دیداری در دکور برنامه نمود دارد.

استودیو 110 پلیس در کنار بخش اصلی برنامه راهکارهایی را برای تسهیل رانندگی در جاده‌ها و آگاهی مخاطبان از محورهای مواصلاتی کشور و خطرات جاده‌ای ارائه می‌دهد.

مسابقه پیام کوتاه نیز در خلال برنامه توصیه‌هایی در جهت افزایش بار اطلاعاتی بینندگان ارائه می‌دهد. در کنار این، پیام‌های ایمنی به صورت نماهنگ‌های نوشتاری در فواصل برنامه پخش می‌شود.

اما استودیوی 14 ساختمان پخش و تولید سیما پر است از چراغ‌های چشمک‌زن و تابلوهای علائم هشدار جاده‌ای که در پس‌زمینه‌‌ای تیره خودنمایی می‌کنند.

نیکبخت (تهیه‌کننده برنامه)‌ قبل از شروع کل گفتار برنامه را با اکبرنژاد (مجری برنامه)‌ مرور می‌کند تا چیزی از قلم نیفتد. در خلال برنامه نیز از اتاق فرمان نکاتی را به مرتضی حسینی گوشزد می‌کند که به فضای مفرح برنامه کمک می‌کند.

حسینی که در حال حاضر مسابقه مسیر طلایی را نیز اجرا می‌کند، درخصوص ویژگی اجرایش در سفر بخیر می‌گوید: به طور کلی مباحث اینچنینی کمی جدی است. از این رو اجرایم به‌گونه‌ای است که به فضای شاد برنامه کمک می‌کند. این شیوه‌ای است که همیشه در اجرایم سعی می‌کنم از آن بهره بگیرم.»

از این طرف اکبرنژاد زوج اجرای حسینی بیشتر مباحث تخصصی‌تر و نکات آماری را در برنامه ارائه می‌دهد. وی که برنامه‌هایی چون کوچه‌های بیقرار، هفت‌آسمان و اجرای برنامه‌های مناسبتی را برعهده داشته است، می‌گوید: «با توجه به آمار بالای کشته‌های جاده‌ای، تصمیم بر این شد که چهارشنبه‌شب‌ها به صورت ثابت این برنامه روی آنتن باشد. با توجه به این که «سفر بخیر» برنامه‌ای پربیننده با ساختاری خوب و متنوع است، توانسته مخاطبان زیادی را جلب کند و متاسفم از این که در مواقعی پخش‌های زنده فوتبال جایگزین «سفر بخیر» می‌شود چون در شرایط فعلی فکر می‌کنم با توجه به آمار بالای تصادفات جاده‌ای، بحث ایمنی که در یک برنامه به آن توجه می‌شود، بسیار مهم‌تر باشد.»

اکبرنژاد به حضور نیکبخت به عنوان تهیه‌کننده این برنامه اشاره می‌کند و می‌گوید: «یکی از امتیازات این برنامه حضور آقای نیکبخت است. ایشان از تهیه‌کننده‌های پرسابقه و قدیمی سازمان هستند که تجربه زیادی در جنگ‌های شبانه مثل برنامه پرمخاطب مهتاب، محله بنده‌نواز و ... دارند و این تجربیات کمک می‌کند تا در لحظه مدیریت کنند و نکات بسیار خوبی را به من و مرتضی حسینی گوشزد می‌کنند.»

اکبرنژاد درباره برد این برنامه در کاهش تصادفات جاده‌ای می‌گوید: «این برنامه 5 سال سابقه دارد و در بحث کاهش کشته‌های جاده‌ای تا به حال آمار قابل توجهی در زمینه کاهش تصادفات از طریق آموزش‌های این برنامه به دستمان رسیده است. بنده به عنوان مجری برنامه هر هفته مطالعات زیادی در سایت‌های مختلف، روزنامه‌ها و کتب آموزشی دارم تا اطلاعاتم در برنامه به روز باشد و سعی می‌کنم با بیان واقعیات و دادن آمارهایی از شمار تصادفات، دید مخاطب را بازتر کنم.»

«سفربخیر» عمدتا می‌کوشد تا در مواجهه با‌ آسیب‌های رانندگی راهکار پیشگیری را در پیش گیرد.

گفتگو با افسران راهنمایی و رانندگی، پلیس جاده‌ای و... و بازگویی خاطراتشان از حوادث و خدمات این اتفاق در نقاط مختلف استانی و جاده‌ای، در آشنایی مردم با مشاغل حساس اینچنینی بسیار کاربرد دارد؛ به شرطی که این گفتگوها در ارائه توصیه‌های کلامی حالتی پندگونه به خود نگیرد و صرفا کلاس درسی نباشد برای بازشناسایی قوانین رانندگی که البته از حوصله مخاطب نیز خارج است.

بهره‌گیری از قالب‌های مسابقه‌ای می‌تواند در کنار ایجاد رغبت در بیننده محکی باشد برای سنجش اطلاعات و همچنین دادن اطلاعات جدید به او. در این راستا «سفربخیر» با طرح سوالاتی درخصوص قوانین راهنمایی و رانندگی و در عین سادگی، بار مفهومی خوبی را نیز برای مخاطب به دنبال دارد و در حقیقت ‌گوشزدی است برای آنچه که شاید خیلی از ما طی مسیرهای جاده‌ای خود از یاد می‌بریم.

آزاده خواجه‌نصیری