یک نسخه، دو نتیجه

این عملیات که بامداد 20 دسامبر 1989 میلادی 29 آذر 1368 آغاز شد، درمجموع یک ماه طول کشید و در جریان آن تنها 23 سرباز آمریکایی کشته شدند. این تهاجم آغاز عصر جدیدی در یکه‌تازی امریکا در عرصه بین‌الملل و آغاز دوران یکجانبه‌گرایی واشنگتن با پایان جنگ سرد بود.

اگرچه این عملیات در کشور کوچک پاناما در آمریکای مرکزی رخ داد، اما به اعتقاد بسیاری از کارشناسان نظامی مقدمه‌ای بر جنگ عراق بود.

این دو جنگ در ظاهر هیچ ربطی به هم ندارند، اما درس‌هایی که دولت وقت آمریکا به ریاست‌جمهوری جورج بوش پدر آموخت زمینه‌ساز تهاجم به عراق شد. آمریکایی‌ها در این جنگ آموختند برای حل مشکلات براحتی می‌توانند از جنگ به عنوان ابزاری سهل و در دسترس استفاده کنند.

آمریکا در جنگ پاناما به خود زحمت جلب موافقت جامعه بین‌المللی را نداد. این رویکردی بود که در نوشتار مشترک جورج بوش پسر، رئیس‌جمهور پیشین امریکا و برنت اشکوکرافت، مشاور امنیت ملی دولت اولش به خوبی نمایان بود. این دو در این نوشتار با عنوان «جهان تغییر یافته» به صراحت گفته بودند چندجانبه‌گرایی هزینه‌هایی دارد و به عنوان نمونه به ماجرای آزادسازی کویت از اشغال ارتش عراق در سال 1990 اشاره کرده بودند.

آنان با یادآوری این‌که آمریکا در سال 1989 و وقتی تنهایی عمل کرد براحتی توانست دولت پاناما را عوض کند، اما زمانی که یک سال بعد برای سرنگونی صدام درصدد جلب نظر جامعه ‌بین‌المللی برآمد تلاش‌هایش به بن‌بست خورد، نسخه یکجانبه‌گرایی را در سیاست خارجی تجویز کردند.

جنگ پاناما تاثیری عمیق بر نگاه استراتژیست‌های نظامی آمریکا گذاشت. به اعتقاد آنان جنگ امکان دستیابی به اهداف تعیین شده را در کوتاه‌ترین زمان ممکن و به شکلی موثرتر فراهم می‌آورد و به نوعی جراحی فوری در حوزه سیاست خارجی تلقی می‌شود.

پس از عملیات پاناما مردم آمریکا احساس غرور و سرمستی داشتند و این همان چیزی بود که آمریکای پس از حملات یازدهم سپتامبر 2001 به آن نیاز داشت تا بتواند دوباره روی پای خود بایستد.

با این حال وضعیت عراق و فضای کلی جامعه بین‌المللی حدفاصل سال‌های 1989 تا 2003 دچار تغییرات زیادی شده بود. این تغییرات به قدری گسترده بود که جراحی عراق بر خلاف جراحی پاناما عملیاتی کم هزینه، سریع و با تاثیر فوری از کار درنیامد.

اگرچه آمریکایی‌ها با این عملیات غده‌ای سرطانی به نام صدام حسین را از شطرنج سیاسی عراق حذف کردند، اما خود در دامی افتادند که برایشان بی‌اعتباری بین‌المللی، هزاران کشته و صدها میلیارد دلار هزینه بر جای گذاشت. این هزینه سنگینی بود که آنان برای ابطال نسخه‌ای که 20 سال پیش پیچیده بودند، پرداختند.