فلک الافلاک ، گذر زمان را می نگرد

بنای مذکور که به «دژ شاپور خواست» نیز معروف است ، بیانگر توجه پادشاهان ساسانی به این نقطه است که در دوره های اسلامی عهد حسنویه و اتابکان و والیان لرستان در گذر تاریخ به حیات خویش ادامه داده است.

به گفته کارشناسان میراث فرهنگی و تاریخی استان لرستان ، این مکان پیش از بنای قلعه به عنوان نیایشگاه و یا آتشکده از آن استفاده می شده و بعد از آن دژ شاپور خواست ، سپس اردوگاهی برای اسرای رومی، ‌آنگاه خزانه جواهرات خاندان بدربن حسنویه، قلعه حکومتی اتابکان، والیان و سرانجام سربازخانه، انبار مهمات، محلی امن و مخوف برای نگهداری زندانیان سیاسی و موزه آثار باستانی تاریخی و مردم شناسی لرستان مورد استفاده قرار گرفته است.

رییس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری می گوید: در گذر تحولات تاریخی، بنای اولیه و اطراف آن دستخوش تغییرات زیادی شده، به طوری که از دوازده برج حصار گرداگرد آن ، تنها نام «دوازده برجی» بر خیابان حاشیه غربی آن باقی مانده و دیگر از دروازه ، دیوانخانه ، ارگ ، سروستان ، کاروانسرا ، باغ ارم و آسیابهای اطراف ‌آن خبری نیست.

«محمد رحم دل» افزود: در همین دو دهه با تلاشی که برای حفظ و مرمت آن شده، اما حریم تاریخی این اثر بیش از گذشته ها مورد بی مهری قرار گرفته، به گونه ای که برای دیدار و دسترسی آن می بایست از لابلای ساختمانهای بد منظر ساخته شده سالهای اخیر عبور کرد.

وی گفت: از زیر تپه ای که قلعه روی آن ساخته شده یک چشمه بزرگ و پر آب جاری است که به چشمه گلستان معروف است. پایه های قلعه روی تیغه های سنگی استوار است، تاریخ بنا و نام سازنده اصلی آن مشخص نیست اما باستان شناسان احتمال می دهند که این قلعه مربوط به دوره ساسانیان باشد. در ادوار مختلف نامهای گوناگون نظیر «دژ شاپور خواست» ، «قلعه خرم آباد» و «قلعه فلک الافلاک» بر این بنا گذاشته شده است.

قلعه دارای هشت برج است، محیط کل آن 60.228 متر و بلندترین دیوار آن تا سطح تپه 5.22 متر است. این بنا دارای دو صحن ، 124 اتاق و 11 کفش کن در بین اتاقها است. در شمال شرقی آن راهرویی ساخته شده که با 7 پله به محوطه ای که چاه معروف قلعه در آن واقع شده منتهی می شود.

رحم دل اضافه کرد: عمق این چاه تا انتهای تپه و تا چشمه زیر تپه می رسد. در گذشته آب مورد نیاز ساکنان قلعه از این چاه تامین می شده است و از همین راهرو می توان به پشت بام قلعه رسید و چشم انداز زیبای شهر را مشاهده کرد. از قلعه فلک الافلاک که بارها مرمت و بازسازی شده در دوره های مختلف استفاده های متفاوتی شده است.

به گفته وی، در زمان حکومت آل حسنویه خزانه سلطنتی، در دوره های اتابکان و صفویه مرکز سیاسی اداری حکام لرستان، در دوره حکمرانی والیان دژی مستحکم در برابر تهاجم بیگانگان ، در اواخر دوره قاجار و آغاز حکومت پهلوی پناهگاه و سنگر مبارزه عشایر علیه حکومت تازه تاسیس پهلوی، و از سال 1302 در اختیار ارتش بوده و بیشتر زندانیان سیاسی قدیمی از جمله آیة اله کاشانی بخشی از عمر خود را در این قلعه سپری کرد.

رییس سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری لرستان گفت :این قلعه یکی از بنا های تاریخی است که با گذشت زمان هنوز استوار و پابرجا مانده و اثری مهم و محکم با جاذبه های جهانگردی فراوان است که امروز بیش از هر زمان دیگری می توان از آن استفاده کرد.

«رحم دل» با اشاره به ثبت این اثر در فهرست میراث ملی، گفت: این بنا علاوه بر ویژگی های معماری پر صلابت، قدمت تاریخی و باستانی، دارای موزه ای از گنجینه های منحصر بفرد لرستان است و در نهایت این بنا جزء 30 بنای ملی کشور است که برای ثبت جهانی معرفی شده است.

علی سجادی مدیر پایگاه رییس میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری لرستان نیز گفت: در حال حاضر نیز فصل اول احداث دیوار حفاظتی قلعه فلک الافلاک به اتمام رسیده است. برای اجرای این طرح سه میلیاردو 250 میلیون ریال اعتبار هزینه شده است.

سجادی هدف از اجرای این طرح را حفاظت و مرمتی بنای مذکور عنوان کردو اظهار داشت: در این راستا اقداماتی نظیر پی کنی و آرماتور بندی دیوار محافظ قلعه فلک الافلاک ، اجرای ستون برای دیوار محافظ قلعه، دیوار کشی سنگی پشت دیوار محافظ قلعه ، اجرای دیوار بتنی برای دیورا محافظ قلعه ، نصب «ژتو تکستال» در پسا دیوار محافظ قلعه فلک افلاک ، شن ریزی پشت ژتو تکستال و دیوار محافظ قلعه فلک افلاک انجام شده است.

ایرنا